Yılbaşı kaktüsü Schlumbergera Bridgesii

İngilizcede yaygın isimleri: Thanksgiving Cactus, Christmas Cactus, Easter Cactus
Bazı cinsleri ilkbaharda çiçek açar. Bir kaktüs türüdür ama bakımı diğer kaktüslerle aynı şekilde değildir. Direkt güneşten koruyun. Kupkuru toprakta tutmayın. Kışın dondan kesin zarar görür. Bütün bunlar, yılbaşı kaktüsünün bir tropikal orman bitkisi olması sebebiyledir.

Yılbaşı kaktüsü tek bir cinsten ibaret değildir. Zygocactus truncatus / Rhipsalidopsis gaertneri / Schlumbergera … vs. cinsleri var. Günümüzde çoğu Schlumbergera truncata ve S. Russelliana cinslerinin hibritleridir. Hepsinin kökeni Güney Amerika kıtasının yüksek dağlık bölgelerindeki tropikal ormanlarıdır. Aşağıdaki bakım bilgileri genel olup her cinsine uygundur. Buna göre, gece gündüz ısı farklılıklarına göre bir yaşam tarzları oluşmuştur, yani en iyi açık havada yetiştirilir.

Epiphytic bitkilerdendir; ana vatanında doğal ortamında orkide gibi ağaç dallarında, kökleri açıkta yaşar. Tropikal ormanların havası aşırı nemli ve ortamı havadardır, esintilidir. Bu yüzden kökleri havalı ortam istiyor.

Ortamın hava nemliliği önemli: Köklerinin uygun “havadar” ve havadar olduğu gibi nemli olan toprağa gömülü olarak yetiştirildiğinde, İstanbul’un hava nemliliği yılbaşı kaktüsleri için idealdir denebilir. Havası kuru yerlerde yılbaşı kaktüslerinizin bulunduğu köşede nemli hava oluşturmak için birkaç yol var. Şu yazıma bakın: “Tropikal bitkilere evlerde nemli hava köşesi”. Havası nemli olan yerlerde yaz boyunca dışarda tutmak daha fazla havadarlık için daha iyidir. Ev içinde, havası fazla kuru memleketlerde hava cereyanından korumalı özellikle çok serin günlerde ve aşırı sıcak günlerde.

Ve havadar ortam: Hassas kökler oksijensiz kalmaya dayanamaz çürür. Ortam esintili olmalı, toprak bile içinde hava dolaşmasına uygun olmalı ki yılbaşı kaktüsü kökleri oksijenden mahrum kalmasın. Ev ortamında pencereleri açarak esinti sağlamak mümkün değilse, günde birkaç defa en az 15′er dakika vantilatör çalıştırabilirsiniz. Bu bitkinin tecrübeli yetiştiricileri, yılın çoğu zamanında açık havada tutulmasını tavsiye ediyor.

Işık ihtiyacı: Yaz boyunca direkt güneşten korunmaları gerekiyor. Sadece kış güneşinin direkt gelmesi zarar vermez: kasımdan şubat sonuna kadar. Diğer zamanlarda yılbaşı kaktüsleri direkt güneş ışınlarının şiddetini antoryum ve bazı orkideler için olduğu gibi % 50 – 60 kadar azaltan pencere tülü, ağaç yaprakları veya yarı şeffaf muşamba gibi filtreleyiciler arkasından güneş almalı.

Sulama: Yılbaşı kaktüsü için toprak günlerce “sulu, ıslak” tutulmamalı, ancak neminin korunması sağlanmalı. Bu yüzden kullanılan toprağın içinde iri tanelerin çok olması ve suyu hemen süzdürür nitelikte olması gerekiyor. sulandığında macun halini alan topraklar iyi değildir; toprak olarak kullandığınız karışımın ıslaklığı kuruyunca, ama nemini yitirmeden önce ılık su ile sulayın; saksı altından süzülüp çıkan suyun tamamen akıp gitmesini, geri emilmemesini sağlayın. Bu sulama ölçüsünün azı zararlıdır, yılbaşı kaktüsünün gelişimini sekteye uğratır, çoğu ise kökleri çürütür. Yazın duruma göre belki her gün, belki iki günde bir veya haftada bir sulanabilir. Serin günlerde daha seyrek..

Birkaç gün bekletilerek tortusu iyice dibe çökmüş musluk suyu kullanmalısınız. Mümkünse yağmur sularını biriktirin onunla sulayın. Musluk suyu kullanıyorsanız, demlediğiniz çay ile üç ayda bir sulamanız çok iyi gelir. Bu çaya bir iki damla limon ve bir çay kaşığı kahve karıştırmanız doğal asit çişitliliğini arttırır daha iyi olur. Çaydaki “tannic” asit yılbaşı kaktüsüne faydalıdır. Ama eğer toprağın asitliliği azalmamışsa ya da asitli besin veriyorsanız tehlikelidir, hiç yapmayın.

Toprakta mükemmel ayar için ipucu:
Bunun için ana vatanında nasıl yaşıyor bakalım. Aşağıdaki “a” ve “b” şıklarına göre:
a) Doğal ortamda su ihtiyacını karşılaması – Doğal ortamında yılbaşı kaktüsleri ağaç dalları üzerinde yaşar, kökleri daima açıktadır. Havanın aşırı nemli olması, güneşin ağaç yapraklarından filtrelenerek gelmesi köklerin kurumamasını sağlar. Sık yağan yağmurlardan ve yağmur yağmasa bile tropikal ormanlarda gece sabaha kadar havanın nemi değdiği her cisimde yoğunlaşarak her tarafı ıslatmasından dolayı, bu şekilde kökleri ihtiyacı olan suyu temin eder depolar ve günün çok sıcak saatlerinde susuz kalmazlar.

b) Doğal ortamda besin ihtiyacını karşılaması – Ağaç dallarında, yapraklarında hayvan dışkıları vesaire sıcağın etkisiyle çabuk çürür, çabuk fermantasyona uğrar. Yağmur damlalarının sürüklemesiyle yılbaşı kaktüslerinin, orkidelerin vb. bitkilerin köklerine ulaşır gıda olur.

Aşağıda iki ayrı toprak karışım tarifi vermemin sebebi, yukardaki iki ipucunu da hesaba katarak kendi tecrübelerinize veya bulunduğunuz yerin sıcaklık ve hava nemliliği özelliklerine göre en uygun toprak karışımını düşünmenizi, en uygun bir karışım hazırlamanızı sağlamaktır.

Yılbaşı kaktüsü için toprak karışımı tavsiyelerim:
Yılbaşı kaktüsü orta veya hafif asitli toprak ister. Kireçli topraktan ve kireçli sudan uzak tutmanız şart. Poşetlerde satılan topraklar genellikle sahte, bozuk, şunun bunun kendi imkanlarıyla yaptıkları konrolsüz, denetimsiz, zehirleme özelliği olan kompostlardır. Hiç tavsiye etmem. Bauhaus gibi yerlerde satılan en iyi en güvenilir marka topraklardan, perlitli değil lifli olanlarından almalısınız. Elekte eleyerek tozunun gidermelisiniz. Bu toprak yılbaşı çiçeğiniz için gayet iyidir. Eski model basit yapılı toprak saksılar yılbaşı kaktüsünün sağlıklı olabilmesi için olmazsa olmaz bir gerekliliktir.

Toprağı kendimiz hazarlasak? Uğraşacak imkanı olanlar aşağıdakileri deneyebilir. Tarifler kesin değildir, fikir vermek amaçlıdır.
1) Hem pek su tutmayan hem nemi daha iyi koruyan ve havadar karışım; özellikle açık havada yetiştirilenlere uygun:
%30 orkideler için kullanılan çam kabukları + % 10 saf torf + % 10 iyi bahçe toprağı + %10 kırmızı killi toprak + %20 kestane toprağı + %10 yanmış sığır gübresi + %10 perlit..

2) Daha havadar bir karışım.. Özellikle devamlı ev içinde tutulanlara uygun. Bunda toprak çabuk kuruyabilir; nemliliğini kontrol ederek daha sık sulamanız gerekebilir ve bunda ortamın hava nemliliği ile havadarlık, esinti ihmal edilmemeli:
%30 ponza taşı + % 20 iyi bahçe toprağı + %10 kırmızı killi toprak + %20 çay posası + %10 yanmış sığır gübresi + %10 perlit.

— İki örnek verdim. Dediğim gibi, siz daha uygun şeyler düşünebilirsiniz.

Ben çok küçükken annemin bahçede yetiştirdiği yılbaşı kaktüslerini bol bol çiçek açtırdığını hatırlıyorum. Yetiştirdiği bütün çiçekler için saksılarda daima bahçe toprağı ile sığır gübresi kullanırdı. Sığır gübresini bir mandıradan ücretsiz alırdık, toprağı ise kendi bahçemizden.

Besin vermek: Yukardaki gibi toprak karışımlarında pek gerekmez ama eğer aynı toprakta iki yıldır duruyorsa ve güçsüz toprak kullanmışsanız, kökler her yeri kaplamışsa besin vermek iyi olur. Orkideler için piyasada satılan besinden tavsiye ederim.

Çiçeklenmesi: Kökleri ne kadar çoğalmışsa o kadar çiçek açma potansiyeli olur. Yılbaşı kaktüslerinin çoğu cinsinde sonbaharda gündüzler kısalıp serin günler başladığı zaman birkaç hafta içinde tomurcuklar belirmeye başlar.

Çiçek açmasının kesinleşmesi için: Ortalama 5 hafta boyunca şöyle bir ortamda bulunması gerekiyor: Ekim -Kasım aylarında gündüzler kısa, geceler uzun, ısı 10 – 15˚ C derece aralığında olması.. En az 12 saat gece süresi tavsiye ediliyor. Yani ekim ayı başından itibaren uygundur, tabii serin hava da gerekli. Sulaması biraz azaltılmalı. Bulunduğu yerde gece hiç ışık olmamalı. Gece aydınlıkta kalırsa çiçek açmaz. Atatürk çiçeğinde de aynı kural geçerlidir.
Tomurcuklar belirdikten sonra yılbaşı kaktüsleri normal ev ortamlarına alınabilir. Güneşli bir pencere önüne koymalısınız. Artık mevsim yaz olmadığı için direkt güneşin zararı olmaz. Fakat iyi bir havalnadırma, esinti sağlama şart. Ev sıcak olacağından dolayı sulamayı ona göre arttırmanız gerekebilir – hem tomurcukların büyümesi için gerekli. Minik tomurcukların gelişip çiçek açması yılbaşı zamanını bulur. Çiçeklenmesi bitince ilkbahara kadar az sulayın, imkanınız varsa nisanda tekrar dışarı çıkarın.

Çoğaltılması: En iyi zaman (istanbulun iklimine göre) mayıs – haziran aylarıdır ki kışın çiçek açabilecek kadar büyüyebilsinler.
Yılbaşı kaktüsünden iki veya üç boğumlu parçalar kullanmalısınız. Kesilen parçalar en az 4 saat en fazla 24 saat açıkta bekletilmeli. Sonra yukarda anlattığım sevdiği toprak karışımına dikeceksiniz. Direkt güneş almayan çok aydınlık bir yerde tutun. Bir ay içinde hem köklenme hem filizlenme gerçekleşir. Diktiğiniz zaman bir ay süresince, çok fazla pörsüme göstermedikçe normalden biraz daha az sulayın. Bu süreçte esas olan yüksek hava nemliliğidir. Köklenme tamamlanana kadar ilk 4 hafta kapalı şeffaf kaplarda veya üstünü naylonla kapatarak tutmanız daha iyi olabilir.

Açıklamalar:
1- Okuduğunuz yazı hakkında sorunuzu veya yorumunuzu aşağıya yazabilirsiniz.
2- Yazılarımı RSS ile takip edebilirsiniz.
3- Yazılarım izinsiz olarak birçok web sitelerinde yayımlanmaktadır. Lütfen kaynak belirtmeyenleri uyarınız. Tüm yazılarım kendi tecrübelerimin ve araştırmalarımın eseridir.