Yeni mahsul soğanları sonraki yıla nasıl hazırlarız
Lale, sümbül, nergiz, fulya gibi bahçe bitkileri, (İstanbul açık hava şartlarına göre) mart ayından nisan ortasına kadar yılda bir defa çiçek açarlar, gelecek bahara kadar bir daha çiçek açmazlar. İlgili Yazılar:
1- Lale bakımı ve yetiştirilmesi
2- Yavru soğanlarla lale çoğaltmak
3- Tohumdan lale yetiştirmek
4- Siyah laleYaprakları mayıs ayıyla birlikte havalar ısındıkça sararıp kuruma eğilimine girerler. Bu normaldir. Gelecek baharda tekrar yeşerip çiçek açacaklar. Bazen kurumaları haziran ortasına kadar gecikebilir. Yerleri yeterince güneş alıyorsa bu geç kuruma daha iyidir.

Çiçekler solduktan sonra havalar ısındıkça, mayıs sonuna doğru veya haziran ayı içinde bütün yapraklar kökler tamamen kurur. Kurumanın sağlıklı olması için yapraklardaki sararma orta dereceye ulaşınca sulamayı tamamen kesmelisiniz. Yeni soğanlar oluşmuştur. Bunları söküp sonbahara kadar saklamak gerekiyor. Kuruma adamakıllı tamamlanınca neler yapılmalı?

1- Yapraklar (ve çiçek sapları, gövde) iyice kuruyunca soğanları sökün ve sonbahara kadar serin bir yerde saklayın, sonbaharda tekrar ekin.
2- Şimdi sökmezsiniz, sonbaharda söküp toprağını hazırlarsınız, soğanları büyüklüklerine göre ayırırsınız muntazam bir şekilde ekersiniz.
3- Hiç dokunmazsınız nasılsa gelecek yıl karman çorman tekrar yeşereceklerdir.

Bunlardan 3. seçenek hiç iyi değil. En iyisi 1. seçeneğe göre davranmaktır.

Yapraklar saplar iyice kuruyunca soğanları söküp nasıl saklayacağız:
Üstlerine yapışık toprakları temizleyin, kendiliğinden dökülen dış kabukları temizleyin (dökülmeyen dış kabuklar durmalı), beş – on gün havadar kuru bir yerde bekletin. İyice kuruma gerçekleşsin. Sonra bakterilere ve virüslere karşı öldürücü bir tozla karıştırılmış kuru perlit veya tamamen kurutulmuş torf içine soğanları gömün mümkün olan en serin, kuru ve havadar bir yerde saklayın. Sonbahar soğukları iyice bastırınca veya kışa doğru soğanları ekebilirsiniz.

Bakımı ve yetiştirilmesi diğer sıradan laleler gibidir çünkü sadece çiçeğinin rengi değişiktir başka farkı yoktur. Normal lalelere göre biraz geç çiçek açtığı söyleniyor.
(“Lale bakımı yetiştirilmesi” yazıma bakabilirsiniz.)

Bu lalenin koyu renk çiçekleri günün bazı saatlerinde, sabah güneş doğmadan önce ve güneş battıktan sonraki alaca karanlığa yakın gün ışığında siyah görünür.

İstanbul’un coğrafi ve iklimsel durumuna göre lâle zamanı nisan ayının ilk yarısıdır. Hollanda’da ise Nisan sonlarında başlıyor.

Bizde sıradan halkın, sanatçıların, özel ve resmî kuruluşların, firmaların ve hatta çiçek sektörünün hiçbir şekilde dikkate almadığı, sadece birkaç devlet adamının biraz olsun önem vererek göstermelik bir festival düzenlediği ve aslında ulusal çiçeğimiz olması gereken lâleye Hollanda’da muazzam bir değer veriliyor. Her yıl lâle festivali etkinlikleri o kadar muhteşem oluyor ki bu etkinliklerle turizm geliri bile elde edilebiliyor.

Hollanda’da lâle sosyal, folklorik ve kültürel alanlarda çok büyük değer taşıyor. Sadece ekonomik anlamda değil. Bu bağlamda iyi düşünürsek, her şeyi parasal değeri ile dikkate almak yanlış. Biz belki bu yüzden adam olamıyoruz. Elimizde bulunan güzelliklere değer vermeyi, o güzellikleri bizden etmeyi, kendimizi o güzelliklerle özdeşleştirmeyi hiç bilmiyoruz ve hiç de düşünmemişiz.

Her zaman dediğim gibi, Cumhuriyetimizin kurulmasıyla beraber Avrupalılara benzemeyi sadece şekilde hedeflemişiz ama Anadolu kültürü nedir nasıl geliştirilmelidir bunu hiç önemsememişiz. Kompleksli hareket etmişiz. Kültürler mozaiği olan Anadolu’yu son bin yıldır eşine emsaline rastlanmayan bir kültür yıkımına tabi tutmuşuz. Asimilasyonlar, yozlaşmalar, bozmalar, yok etmeler…

Her lâle çiçeği tohum yapmaz. Tohum oluşmasını garantiye almak için çiçekteki erkek organların polen tozlarının tam ortadaki dişi organa bulaşmasını elinizle sağlayın.

İlgili Yazılar:
1- Yavru soğanlarla lale çoğaltmak
2- Lale soğanlarının saklanması
3- Siyah lale
4- Lale Yetiştirmek
Tohumlar olgunlaşınca toprağa dökülüp kolayca gözden kaybolabilirler. Bunun için tohumların olgunlaştığı donemde toprak yüzeyine beyaz kâğıt yayın ki tohumlar siz toplamadan dökülürlerse kaybolmasınlar.

Tohumları elde etseniz bile bazıları koftur. Dikkatlice gözlemleyebilirseniz bu minik tohumlardan hangileri gerçekten olgunlaşmış tohumdur anlayabilirsiniz.

Sonbahara kadar çok serin bir yerde saklamanız gerekiyor. Çünkü lale tohumları çok naziktir. Soğanlar gibi dayanıklı değildir. Perlit veya vermikülit veya temiz kum, onu da bulamazsanız bulgurun arasına saklayıp buzdolabında koruyabilirsiniz.

Eylülün ortasında özel saksılara ekmelisiniz. Daha fazla geç kalmamak gerekiyor. Kışın da dışarıda tutacaksınız. Sadece don tehlikesine karşı koruyun, ısının sıfırın altına düşmediği çok serin bir yerde tutun. Bir de dışarıda iken sağanak yağmurlardan koruyun. Tohumların topraktan dışarı çıkıp su ile akıp gitmesi veya toprak dışında kalması mümkün çünkü.

İlkbaharda çimlenip minik soğan yaprakları gibi minicik incecik yapraklara sahip olurlar.

Yaza kadar soğanları büyütme şansınız var. Yaprakların yeşil kalmasını ne kadar uzun sağlayabilirseniz soğanları o kadar çok büyütebilirsiniz. Baharın ortalarına gelmeden önce sararıp kurumaya başlayabilirler. Soğanları kurumaz, yaprakları kurur. Ama dediğim gibi bu süreyi uzatmak elinizde.
Şöyle:
Hem güneşe çok ihtiyaç duyarlar, hem de siz onları aşırı yakıcı güneşten ve aşırı sıcaktan koruyacaksınız. Bu ise zor. Her an ilgi istiyor.

Çimlenen soğanlardan çıkan yapraklar bir aylık olunca ev bitkileri için olan sıvı besinleri normal tarifinden çok çok daha az miktarda sulandırıp haftada bir sulama suyuna katın. Az miktarda olacak. Kuvvetlisi öldürür. Normal suni gübreyi ise asla kullanmayın. Yetişkin laleler için bile kullanmayın.

Havalar iyice ısınınca yapraklar canlılığını kaybetmeye başlayınca sulamayı azaltın. Yapraklar sararınca sulamayı kesin. Yapraklar tamamen kurusun.

Minik soğanlarınız olmuştur. Yapraklar tamamen kupkuru olduktan sonra topraktan dikkatlice sökün. DDT tozu ile ilaçlayıp serin bir yerde, bu sefer normal ortamlarda serin bir yerde eylülün sonuna kadar saklayın. Sonrası normalde soğandan lale nasıl yetiştiriliyorsa o şekilde devam edeceksiniz.

Çok iyi bakımla 4. yılda çiçek açarlar. Bakımda ihmalci davranmışsanız 6. yılda ancak çiçek açacaklardır.

İlgili Yazılar:
1- Lale bakımı ve yetiştirilmesi
2- Tohumdan lale yetiştirmek
3- Siyah laleÇiçekler solunca yapılması gereken şeyler:
Çiçekler kurur, yapraklar halen yeşildir. Ne kadar uzun süre yeşil ve sağlıklı kalırlarsa toprak altında yeni oluşan soğanların iyi gelişenlerinin sayısı o kadar fazla olur.
Lale soğanları çiçek açmalarıyla beraber kaybolur, onun yerine irili ufaklı çok sayıda yavru soğanlar oluşmaya başlar. Fakat yeni soğanların hepsi gelecek yıl çiçek açacak kadar büyüyemez. O halde, çiçekler solunca hemen yaprakları kurumaya terk etmemelisiniz, tam tersi çok daha iyi bakmalısınız. Biraz iyi bakımla yeni soğanların sadece bir tanesi gelecek yıl çiçek açacak, diğerleri daha sonraki yıllarda çiçek açacaklar. Çok daha iyi bakımla sayıyı üçe çıkarabilmeniz garantidir. Diğer ufaklıklar gelecek yıl çiçek açmaz, tek yaprak çıkarır, mevcut soğanı gelişimine devam eder. Bunlara gelecek yıl iyi bakarsanız çoğu bir sonraki yıl çiçek açacak erginliğe gelebilir.

Yavru soğanları beslemek
Soğanların iyi gelişim göstermeleri için laleler çiçek açtıklarından itibaren 10 günde bir gübre şerbeti veya soğanlı süs bitkileri için hazırlanmış sıvı gıda, bunu da bulamazsanız hem yaprağı hem çiçeği için yetiştirilen bitkiler için hazırlanmış sıvı gıdayı gereken dozun dörtte birini “haftada bir” suya karıştırarak vermelisiniz. Çiçekler solmaya yüz tutunca hiç vakit kaybetmeden kesip atmalısınız, sadece yeşil yapraklar kalmalı. Yoksa yavru soğanlardan sadece bir tanesi gelecek yıl çiçek açabilecek olgunluğa gelir, diğerleri küçük kalır. Toprak biraz kurudukça soğanlara zarar vermeden diplerini eşeleyip toprağı kabartın tekrar sulayın. Yapraklarda sararma genelde uçlardan başlıyor. Sararma biraz daha ilerleyince gıda vermeyi bırakın sulamayı azaltın. Sararma tamamlanınca bir daha sulamayın kendi haline bırakın tamamen kurusun. Bütün her şeyi dört dörtlük becerebilirseniz ve laleleriniz çok bol güneşli bir yerde ise, tek laleden gelecek yıl çiçek açabilecek olgunlukta iki veya üç soğan elde edebilirsiniz. Diğer yavru soğanlar daha küçük olur. Onlara da iyi bakın her yıl büyürler çiçek açacak olgunluğa gelirler.

İlgili diğer yazılar:
1- Yavru soğanlarla lale çoğaltmak
2- Lale soğanlarının saklanması
3- Tohumdan lale yetiştirmek
4- Siyah laleÇoğunlukla bir soğan bir çiçek açar ama bir soğanda iki veya üç çiçek çıkaran laleler de vardır. Bir veya birden fazla olsa bile yılda bir defa çiçek açarlar. Çoklu çiçek açan lalelerin çiçekleri birden bire peşi sıra açarlar. Eğer sadece bir çiçek varsa bu yıl bir daha açmayacak demektir.

Yaz sıcaklarının başlamasıyla yaprakları da kurur gider. Bu yüzden evlerde, bahçelerde hobi olarak lâle yetiştirilmesi pek uygun değildir. Çünkü yaprakları bile sadece ilkbaharda vardır; bütün yıl soğanını korumak zorundasınızdır. Lale yetiştiriciliği kesme çiçek ticareti için daha uygundur. Veya lâlaye karşı hobiden öte özel bir merakınız varsa o başka.

Lale soğanlarının ekilmesi
Sonbaharda ekilir. Veya en geç şubat ayında ekilebilir. Soğanın sivri ucu yukarı gelecek şekilde, kendi hacminin en az iki misli derinliğine gömülmeli. bulunduğunuz şehrin iklimine göre derinlik değişir: Güney illerimizde uç kısım sadece toprağın birkaç cm altında bulunmalı, istanbul’da soğanın iki misli derinliğine gömülmeli, Ankara, Erzurum gibi kışları fazla soğuk yerlerde soğanın üç misli derinliğine gömülmeli. Ektiğiniz laleler açık havada ve soğuk yerde bulunmalıdır. Lale bir ev bitkisi değildir. Kış soğuğunda toprak altında yavaş bir köklenme süreci yaşamayan laleler çiçek açmaz.
Toprağı kumlu ve gübreli olmalıdır. Saksıda yetiştirecekseniz sonbaharın sonuna doğru soğanları ekin ve saksıyı mümkün olduğunca soğuk bir yerde tutun. Kışın çok aşırı don olayları olursa uzun süre donda kalmamalarını sağlayın ama sıcak mekanlara sokmayın. Mart başında yine açık havada daha güneşli bir yere alın.

Dikkat: Lale yetiştirme hakkında detaylı bilgiler için yukadaki lale resminin altındaki uygun başlıklara tıklamalısınız.

Çiçekçiden aldığım lalenin çiçeği soldu. Bir daha çiçek açar mı?
Hayır bu yıl artık açmaz. Gelecek yıla kadar bekleyeceksiniz. Şimdi açık havada bulundurun, bol güneş almasını sağlayın ki soğanları iyi gelişsin. 10 – 15 günde bir hafif gübre şerbeti veya besin verirseniz daha iyi olur. Vereceğiniz bitki besininin lalelere uygun olmasına dikkat edin ve gereğinden az verin. Çiçekler solunca bol güneşe daha fazla ihtiyaçları vardır. Onun için lalenizi güneşten mahrum etmeyin. Yeşil yapraklarıyla fotosentez yaparak gerekli gıdayı elde eder. Yapraklar hafifçe sararmaya yüz tutunca besin vermeyi bırakın, sulamayı da azaltın.

Geçen yıl çiçek açan lale bu yıl sadece bir yaprak çıkardı niçin?
Yeterince olgunlaşmamış soğanlar ilkbaharda sadece bir adet yaprak çıkarır ve soğan olgunlaşmaya devam eder. Çiçek açmaz; gelecek yıl için kuvvet topluyordur.

Sizin laleniz “geçen yıl çiçek açtığı halde” bu yıl sadece bir yaprak çıkarmış ise sebebi şudur:
Geçen yıl yeni oluşan yeni ana soğan iyi gelişememiş demektir. Şimdi bu yıl sadece bir yaprak çıkardığına göre çürümeyecek, başka soğan oluşturmayacak, mevcut soğan gelişmeye devam edecek demektir. İyi bakarsanız gelecek yıl kesin çiçek açar.

Lale çiçek açacak gibi birkaç yaprak ve orta dal geliştirip çiçek açmadıysa
Ektiğiniz soğan ekilmeden önce fazla bekletilmiş olabilir. Böyle bir durumda çiçek tomurcuğu ölüyor. Veya bir hastalık sonucu böyle olmuştur. Kışın yeterince soğuk yerde bulunmamasından da kaynaklanabilir.

Fotoğraftaki kırmızı laleler geçen yıl (2008) Taksim Meydanından.