Ortancanın çiçeğinin rengi asitli topraklarda masmavi olur. Saf pembe oluyorsa toprağının PH değeri yüksektir.Limon suyundaki sitrik asit sert suları yumuşatır, daha iyi hale getirir. Sitrik asit PH derecesini düşürür.

Musluk sularının PH değerini düşürmek için..
İki litre musluk suyuna bir damla limon… On litreye beş damla.. Bu oranda limonlanmış su iki gün dinlendirilmeli sonra kullanılmalı.
Limon damlatmak yerine limon tuzu kullanılacaksa, nohut büyüklüğünde bir parçası 20 litre suya karıştırılmalı ve bu su iki gün dinlendirilmeli.

Dibe çöken tortular daha başka zararlı maddeler içerebilir, suya tekrar karışmasın diye dikkat edilmeli.

Asitli toprak isteyen bitkilerinizi bu su ile sulamalısınız.

Yalnız bir sorun var: sitrik asit alkalinliği azltsa veya yok etse, bu sefer başka maddeler oluşuyor bu da toprak kalitesini bozar, bitkilerin kökleri topraktaki besinleri alamaz olur. Bu sorun aşırı asitli, aşırı kireçli topraklarda da başgösterir. Onun için en iyisi yukardaki tavsiyemi daha fazla suda, (en az 20 litre suda) uygulayarak ve en az iki gün dinlendirerek tortuların dibe çökmesini sağlamaktır. Böylece suyun üst kısmını suyu çalkalamadan almalısınız. Veya yapabiliyorsanız yağmur sularını biriktirin ya da kaliteli su arıtma cihazları kullanın çiçeklerinizi daha saf sularla sulayın.

PH derecesi düşürülmüş su asitli toprak isteyen bitkiler için iyidir ama insan sağlığı için iyi sayılmaz. Çünkü bünye asitlilik karşısında yağ üretmeye girişir, şişmanlık baş gösterir. Alkalin oranı yüksek (sert) su içmemiz daha iyidir.

Manolya nasıl toprak ister?
Manolya fazla kireçli toprakları sevmez, bahçeniz böyleyse manolyadan vazgeçin. Biraz kireçli topraklara biraz dikkatle alıştırabilirsiniz. Özellikle genç bir fidanını dikerken buna dikkat etmelisiniz. Fidanı dikeceğiniz yere, fidanın toprak altında kalacak köklerinin kapladığı hacmin 3 – 4 misli genişliğinde çukur açın. Demir zengini kırmızı toprak, kestane toprağı ve bolca torf karışımı ile doldurduğunuz geniş çukura manolya fidesinin daha önce toprak dışında kalan kısmının yine toprak dışında kalmasını sağlayarak dikin. Böyle bir başlangıçtan sonraki yıllarda artık yerine iyice alışır. Yine de ilk üç yıl dibine ve çevresine yukarda yazdığım asitli topraklar karışımını ince bir tabaka halinde yayın. Yaymadan önce yüzeyi tırmıkla eşeleyin, sonra asitli karışımı yine tırmıkla yüzeyin toprağı ile karıştırarak yayın.

Manolya ağaçlarının gübrelenmesi ve bakımı
Sonbaharda: Kendi dökülen yapraklarını ve diğer ağaçların dökülen yapraklarını manolya ağacı dibinde ve ağacın büyüklüğüne göre çevresinde iki metreye kadar alanda tırmıkla karıştırarak toprağa karıştırın. Yaprakları toprakla karıştırmak için çapa yapmamalısınız çünkü kökler toprak yüzeyinde dağılım gösterdiği için köklere zarar verirsiniz. Tırmıkla toprağa karıştırılan sonbahar yaprakları manolyaya faydası yüksek gübre oluyor.
İlkbahar bakımı: İlkbahar başında yaprak çürüntüsü + humus + torf + kestane toprağı + yanmış (çürümüş) sığır gübresini yine tırmıkla aynı şekilde ağacın çevresinde toprağa karıştırmak faydalıdır. Bu yaygı ortalama 6 cm yüksekliğinde olmalı.
Yazın ne yapmalı: Fidan ilk yılında yaz aylarında bolca sulanmalı, hiç susuz bırakılmamalı yoksa ölebilir. Yetişkin manolyalar ise toprağı fazlaca kuruduğu zaman sulanmalı. Çiçeklenmesi bitince gerekli gördüğünüz budamayı yapabilirsiniz. Kırık ve yaralı dallar, birbirine sürtünen dallar, dip sürgünleri, ana dalların dal dibi sürgünleri keskin bir aletle yara ve pürüz bırakılmadan temizce kesilmeli.
Kış bakımı: Don tehlikesi büyük olan yerlerde ilkbaharda tavsiye edilen dip yaygısı, saman ve talaş ilave edilerek sonbahar sonunda yapılmalı, kış ortasında tekrarlanmalı. Kışın ayrıca uygun görülen budamalar yapılabilir.

Budaması nasıl olmalı? Öncelikle, kestiğiniz yerlerde yara pürüz bırakmamanız gerektiğini belirteyim yoksa yaralı yerlerde hastalık oluşabilir ağaçta yaygınlaşabilir. Çok keskin araçlarla temiz iş çıkararak budamalısınız. Ana dallardan kestiğiniz yan dalları tam dipten düzgünce kesin ki bunların filizlenme ihtimali ortadan kalksın.
Leylak için yaptığım uyarı bunda da geçerlidir: Budanan ince dallar çiçek potansiyelini azaltıyor yani budamasaydınız onlar çiçek açacaktı.
Şekillendirme budaması: Manolya ağacı genç bir fidan iken, gelecekte ne şekilde olmasını istediğinizi iyi düşünmelisiniz. Olduğu gibi bırakırsanız köknar ağaçları gibi çevreye olabildiğince uzanan dallar uzatır. Bu hal çok geniş bahçelere çok yakışır. Normal bir ağaç gibi büyüsün istiyorsanız manolya fidanınız büyüdükçe en alt dallarını budayacaksınız.

Çoğaltılması: Tohumdan yetiştirilen manolyaların çiçek açması 15 – 20 yılı bulur. Oysa » havai daldırma yöntemiyle üretilen manolya fidanları hızlı gelişir ve en geç üç yıl sonra çiçek açacak kadar gelişmiş büyümüş olurlar.

Güneşe ihtiyaç
Akrabası olan Afrika menekşesi hiç güneşsiz ama bol aydınlık yerde olabiliyorken, gloksinya filtrelenmiş güneş ışınlarına ihtiyaç duyar. Orkide ve kroton gibi, gloksinya da ağaç yapraklarından süzülerek geliyor gibi desenli tül arkasından gelen güneş ışınlarını gün içinde ortalama 3 – 4 saat kadar alması iyidir. Bütün gün içinde aydınlık 12 saatten az olmamalı.

Nem önemlidir
Yapraklarına su püskürtmeyin. Bunun yerine yüksek nemli ortam istiyor. 25 dereceden daha sıcak zamanlarda direkt üstüne değil, çevresine sisleme gibi çok ince ve yoğun su püskürten bir araçla su püskürtün. Yapraklar tozlanırsa günün en sıcak saatinde oda sıcaklığında su püskürterek yıkayın sonra üzerinde ve yaprak saplarında, diplerde su damlaları varsa hepsini kâğıt havlu ile giderin. Yoksa bunlar çürümeye yol açar.

Toprak nemi
Diğer tropikal bitkilerden farklı olarak biraz daha nemli toprak ister ve toprak nemini asla yüzde yüz kaybetmemelidir. Bununla beraber aşırı sulanmamalıdır yoksa çürür; toprağı biraz nem kaybetmedikçe sulamayın. Ayrıca su saf olmalıdır, minerallerden kireçten vesaire arı olmalıdır. Dolayısıyla en uygunu yağmur suyudur. Sulama suyunun oda sıcaklığında olması şart.

Gloksinya için toprak
Tropikal bitkilerin ortak toprağı da olabilir ama daha iyisi yaprak çürüntüsü (veya bol humuslu iyi bahçe toprağı ya da kestane toprağı) + torf + dere kumu + perlit + çürümüş sığır gübresi karışımıdır (gloksinya için en mükemmel karışım budur). Bu toprak yine de gıda açısından tek başına yeterli değildir. Gloksinya gıda takviyesine fazlaca ihtiyaç duyduğu için, ilk yapraklarının iyice gelişmesinden itibaren “her sulamada” suyuna bitki besini katmalısınız. Elbette az katın ve uygun gıdayı bulun. Hem yaprakları hem çiçekleri için yetiştirilen süs bitkileri için hazırlanmış sıvı bitki gıdası gloksinya için uygundur. Sonbaharda çiçeklenme dönemi de bitince gıda takviyesini bırakın. Yaprakları sararacak ve dinlenme dönemine girecektir.
Gloksinya çok küçük saksılarda olmamalı, kökleri biraz özgürce hareket edebilmelidir.

Üretilmesi çoğaltılması nasıl yapılır
Üretilmesi tek yaprak çeliği ile ve yan sürgünleri ile yapılabilir. Biraz dikkatli olursanız tohumla ve hatta yumru bölmekle de çoğaltabilirsiniz.

Yaprak çeliği ile üretmek
Ne zaman yapılmalıdır: Evinizde kışın ortam elverişli değilse, mesela kışın evinizde orkide ve gardenya gelişimine sağlıklı devam etmiyorsa, gloksinya yaprak çeliği ile üretme işini mayıs- haziran aylarında yapmalısınız ki sonbahara kadar yeterli olgunlukta yumru oluşturabilsin böylece uzun yıllar yaşayabilsin. Kışın ev ortamınız uygunsa bu takdirde gloksinyaları yaprak çeliği ile her zaman çoğaltabilirsiniz. Nasıl yapacağınızı öğrenmek için » Yaprak çeliği konulu yazıma bakmalısınız.

Kökten sürgün ayırmayla üretmek için, yukarda dediğim gibi sonbahara kadar yumru oluşturabilmesi için en geç haziran ayı ortalarına kadar yapmalısınız. Herhangi bir sürgün biraz uzayıp yapraklanınca dipten kesilerek veya bağlantı yerinden dikkatle ayrılarak alınır, başka saksıya dikilir ve çok az sulanır. Yapraklarının pörsümesine bozulup dökülmesine aldırmayın az sulayın.  Üç hafta sonra hâlâ yaşıyorsa köklendi demektir. Sulamayı yavaş yavaş arttırın.

Yumru kesmekle üretmek
Bu biraz risklidir. Yumrunun hem çok küçük olmaması gerekiyor hem yaprak çıkarma yerini iyi bilmeniz gerekiyor.
Keskin bir bıçakla yapraklanma kısmının tam ortasından dümdüz keserek ikiye ayıracaksınız. Yumrunun ayrılan her iki tarafında da yapraklanma kısmının olması gerekiyor.
Sonra kesik yüzeylere sülfür süreceksiniz ki mikrop kapmasın. Bir saat kadar açıkta beklettikten sonra aşağıda “yumruları yeniden dikmek” paragrafındaki gibi dikip bakımını ona göre yapın.

Gloksinyaların dinlenme dönemi
Normalde eylül sonlarından kasım başına kadar olan dönemde gloksinyalarda önce çiçeklenmenin durması ve peşinden yapraklarda bozulma olması gerekir. Olmazsa önce gıda takviyesini bırakın. Onbeş gün sonra sulamayı bırakın kurusun. Ya da normal bakıma devam edin çünkü gloksinyalar orkidelere uygun şartlara sahip bir ortamda birkaç yıl hiç aralıksız gelişir çiçek açar.
Bir yıldan fazla yaprak ve çiçek gelişimine devan eden gloksinyalar bazen mevsime göre değil kendi gelişim sürecine göre herhangi bir zamanda çiçeklenmeye son verir ve yapraklarında sararmalar bozulmalar olur. Dinlenmek istiyordur. O zaman sulamayı kesin tamamen kurusun. Sökmeyin; yumru kuru toprağın içinde kalsın, 10 – 15º C derece serin ve karanlık bir yerde en az iki ay en fazla 4 ay dinlenmesi lazım.

Yumruları yeniden dikmek
Dinlenme sürecinden sonra yeni bir toprak hazırlayarak yumruyu yaprak çıkaracağı yer hafifçe toprak dışında kalacak şekilde dikin. Çabuk yeşermesi için sıcak ve biraz güneşli bir yerde olmalıdır. Yeni yaprakların filizlenmesi başlayana kadar az sulayın, toprak neminin çok az olmasına dikkat edin. Filizlenmeye başlayınca sulamayı yavaş yavaş normale çevirin.

Torf bitkilerin ihtiyacı olan besinleri tutar, ayrıca ısıyı korur. Su tutma özelliği var ki bence çoğu süs bitkileri için iyi değil. Daha kötüsü, bir defa tamamen su kaybettikleri zaman su tutma özelliklerini de tamamen kaybederler. Onun için torfu iyi bahçe toprağı ile karıştırıp kullanmak daha iyidir. Bol torflu toprak sertleşmez, taşlaşmaz. İçerdiği asitler sayesinde torf diğer besinleri daha işe yarar hale getirir.

Torfu sade kullanmayın
“Doğal gübrelerde bazı tuzlar bulunur, tavuk gübresinde ayrıca kireç de bulunur. Gübre yerine torf kullanmak daha iyidir.” diyenler var. Yani torf hem toprak yerine kullanılacak, hem gübre istemez diye halk torf kullanmaya teşvik ediliyor. Doğru bir şey değil. Ticari kafa ürünü sözler. Çünkü torf aslında besin maddeleri açısından iddia edildiği kadar zengin değildir. Bu nedenle, torfu yetiştireceğiniz süs bitkilerinizin türüne göre uygun toprak karışımları ile kullanmak gübre isteyen bitkiler için karışıma gübre de katmak ve bitkilerin büyümeleri kuvvetleşince sıvı gıda takviyesi yapmak iyi olur.

Açelya, kamelya, gardenya gibi kireç sevmeyen süs bitkilerinde akılcı bir toprak karışımı yapmak şartıyla torf kullanmak çok iyi olabilir. Ancak asitli toprak isteyen bu bitkilerin ihtiyacı olan türden asit torfta az olduğundan dolayı bunların bilhassa çiçeklenme zamanlarında sulama suyuna bir damla limon damlatmak gerekir. Bu saydığım bitkiler için torfu kestane toprağı ve bulabilirseniz eski ormanların kuytu çukur yerlerinde zamanla oluşan siyah, yoğun kıvamlı çürüntü toprağı ile karıştırırsanız daha iyi olur. Bu karışım antoryum için de idealdir. Orkide yetiştiriyorsanız ve orkide toprağı bulamadıysanız yine bu karışımdaki sert odunsu parçaları seçerek kullanmak orkidenizi idare edebilir, yeni fidelerinizden birinde deneyip gözlemlemelisiniz.

Çevreci isen torftan uzak dur
Doğadaki torf alanlarının boşaltılması doğal çevreye çok büyük zararlar veriyor. Bu zarar çevre ikliminden o çevrenin bitki ve hayvan sağlığına kadar çok geniş bir çeşitlilikte oluyor. İngiltere’de ve İrlanda’da torfu boşaltılmış doğal arazilerde büyük zararlar kaydedilmiş ve şimdi mücadeleye çalışılıyor. Yurdumuzda torf kaynaklarımız hunharca tüketilmektedir. Bu yüzden, en azından duyarlı çiçek severler bu tüketime katkıda bulunmasalar, kendi ihtiyaçları kadar karışımları kendi imkânlarıyla oluştursalar daha iyi olur. Kestaneliklerden kestane toprağı, ormanlardaki çukurlardan etli kıvamda siyah çürüntü, bataklıklardan yosun çürüntüleri ve iyi temiz bahçe toprağı gibi karışımlar yapabilirsiniz; böylece hazırladığınız yüksek kaliteli toprağınızı hem kendiniz kullanabilirsiniz hem eşe dosta dağıtabilirsiniz. Bu karışımlar konusunda uzmanlaşmış çiçek meraklısı kişilerin örneğin ağaçlar.net sitesinin forum sayfalarında kendi deneyimlerini anlattıklarını görmüştüm.

Kamelya

Kamelya, Açelya ve Gardenya Bakımı

Bu üçü asitli toprak ve ister. Kireçli su ve kireçli toprak bunların düşmanıdır. Ana vatanları fazla yağmurludur. Oralarda toprak ise yağmurlarla bolca yıkanmış, kireçten arınmıştır. Dolayısıyla bu süs bitkilerine kireçsiz toprak, kireçsiz su ve asitli toprak gerekiyor.

Üç türün birbirleriyle akrabalıkları yoktur. Kamelya çay ile aynı familyadan, açelya fundagillerden, gardenya ise kahve bitkisi ile aynı familyadandır ve tropikal ve yarı tropikal iklimlerin bitkisidir.
Süs bitkisi olarak yetiştirilmek istenen fazla sıcak ve kuru havalı odalarda bozulurlar. Toprağı ve sulama suyu kesinlikle kireçsiz olmalıdır. Kışın kaloriferli evlerde mümkün olduğunca serin bir yerde bulundurulmalı, günde üç defa yapraklarına kireçsiz su püskürtülmelidir. Gardenya sıcağı diğerlerine göre daha iyi tolere eder.
Sobalı eski evlerde ise kışın pencere önlerinde çok sağlıklı gelişirler. Evin nemli sıcağı ile pencere kenarlarından sızan temiz hava bu bitkilere sağlıklı ortam sağlar.

Çiçeklenme zamanları ve ortam gereksinimleri

1- Kamelya: Çiçeklenme zamanı cinslerine göre değişir. Kasımdan bahara kadar, kıştan bahara kadar veya kış sonundan bahar ortalarına kadar çiçeklenen kamelyalar vardır. Kışın serin ortamı sevseler de sıfıra yakın derecelerde gelişmeleri durabilir, çiçek tomurcukları ve yeni filizleri dondan zarar görür.

Gardenya

2- Gardenya: Nisan ayında çiçeklenmeye başlar, temmuz – ağustos aylarına kadar azalarak devam eder. Sonbahar başında tekrar tomurcuklanıp çiçek açabilir. Kamelyadan ve açelyadan ayrı bir familyadan olup kahve bitkisi ile akrabadır. Kamelya ve Açelyadan daha fazla güneşe ve sıcağa ihtiyacı vardır ama aşırı güneşten de korumak gerekir. Nemli ortam istemesine rağmen toprağının çamur gibi fazla sulu olmaması gerekiyor. Toprağı biraz kuruyana kadar sulanmamalıdır. Nem ve sulama dengesizlikleri tomurcuklarının dökülmesine sebep olabilir. Soğuk bölgelerde iç mekan, ılıman bölgelerde hem iç hem dış mekan süs bitkisi olarak yetiştirilebilir. Kışın iç mekanlarda aşırı sıcaktan, sıcak ve kuru havadan zarar görür.

Açelya

3- Açelya: Sonbaharda, sonbahardan kış sonuna, kış sonunda ve ilkbaharda çiçeklenen türleri vardır. Ev içine Gardenya kadar uyum sağlayamaz. Serin hatta biraz soğuk yerler sağlığı için sıcak yerlerden daha uygundur.
Açelya ve kamelya çok serin yer isterler. Kış boyunca İstanbul, İzmir, Trabzon gibi ılıman iklimli yerlerde sıfıra yakın soğuk olmayan günlerde dışarıda bulunmaları daha iyidir. Yani sadece kuzey rüzgarlarından, dondan ve ayazdan korunmalıdır.

Bu üç türün çiçek tomurcuklarının bozulmaması, kurumaması için:
Haftada bir veya iki defa sulama suyuna “bir bardak suya bir damla ölçüsünde” limon suyu damlatmak toprağın asitliliğinin korunmasına yardımcı olur. Açelya, gardenya ve kamelya için olduğu gibi aynı şeyi asitli toprak seven antoryum, ortanca vb. diğer çiçekleriniz için de yapabilirsiniz.

Antoryumlar çiçeği için yetiştirilir. Yaprakları da son derece güzel ve dekoratiftir. Yerini severse bütün yıl çiçek açar durur. Bazı türleri çiçeği için değil sırf güzel yaprakları için yetiştirilir.

Antoryum çiçeği bakımı hakkında detaylara girmeden önce özetle şunu bilmelisiniz: Yetiştirilmesi bakımı birçok tropikal bitkiye göre daha kolaydır. Hatta devetabanından bile daha uyumludur. Sabah güneşi alabilmesi şartıyla bütün yıl kesintisiz çiçek açar. Tabi bu yazdıklarım İstanbul’da ev içinde yetiştirmede geçerli. Buranın nemli havası antoryumlara yeterli olabiliyor. Yıllarca yetiştirmişimdir.
Antoryum yetiştirmede daha başarılı olmak için aşağıda yazdıklarımı harfiyen uygulamak zorundasınız.

Nasıl ortam en iyi gelişimi sağlar: Doğuya bakan pencere önü, pencere tülünden filtrelenerek gelen sabahtan öğleye kadar güneş, bol nemlilik ve havadarlık en sevdiği ortam gereksinimleridir. 20 dereceden serin veya 25 dereceden sıcak günlerde ev içi hava cereyanından  korumalısınız. Güneşsiz ortamlarda çiçek açmaz. Pencere tülünün dokusu fazla seyrekse filtreleme işi görmez, yapraklara zararı az olur ama çiçekler çabuk bozulur. Filtrelenmiş güneş çiçeklere zarar vermez, bir çiçek birkaç hafta (iki aya yakın hiç solmadan) dayanabilir. 32 derece üstünde sıcaklarda yapraklarda ve çiçeklerde bozulmalar olabilir; buna önlem için sıcaklık arttıkça nemin de bolca artması şarttır. Nemliliğin ısıya göre kontrollü bir şekilde devam etmesi için, geniş bir tepsiye çok sayıda büyük çakıl taşları koyulur. Çakıl taşlarını aşmayacak seviyede su doldurulur. Saksı bunun üstüne konur. Saksı dibi suya temas etmemeli. Çakıl taşlarının yarı yarıya suda olması sıcaklığa göre buharlaşma için otomatik bir cihaz gibi iş görür. Yapraklarına her gün (25 derece üstü sıcaklıklarda daha sık) su püskürtülmeli.

Sıcaklık: Gece en düşük 21 derecede, gündüz en düşük 25 derecede tutabilirseniz büyümesi gelişmesi hızlı olur. Daha serinde, ısı düştükçe gelişimi yavaşlar. Mesela ortalama 15 derecede, eğer güneş alan bir yerde ise kışın dinlenmeye çekilmiyor, çok yavaş da olsa büyümeye çiçek açmaya devam ediyor. Sıfır ve sıfırın altı soğuklar ölmesine sebep olur. 10 derece altında duruma göre yaprakları sararıp dökülür. 32 derece üstü sıcak iyi değildir.

Dinlendirme: Hiç gerekmiyor ama birkaç yılda bir sağlamak iyi olur. Çiçek açmamaya inat eden antoryumların çiçek açmasında iyi sonuç verir. 12 – 14 derece serin,  güneş almayan aydınlık bir odada kasım ortasından ocak ortasına kadar dinlendirebilirsiniz. Bu dönemde sulama toprak beşte üç oranında kuruduğu zaman yapılmalı.

Toprak: suyu süzdürmesi ve havadarlığı mükemmel, biraz da asitli toprak lazım. Orkideler için kullanılan çam kabukları ile torf karışımı veya benzeri karışım gerekiyor. Aslında en iyisi şudur: Humuslu, yaprak çürüntülü, ağaç kabuklarının ve dalların çürümüş parçaları ile karışık iyi bahçe toprağı, ponza taşı ve biraz da çürümüş sığır gübresi antoryumlar için en iyi toprak karışımı olur.
Uzman görünen kişilerin tavsiyelerine aldırmayın, antoryumlar için benden mükemmel bir toprak karışımı:
2 ölçü iyi bahçe toprağı + 2 ölçü ponza taşı + 1 ölçü sığır gübresi + 2 ölçü kestane toprağı
Ponza taşı ve kestane toprağı fidanlıklardan bulunabilir. Ponza taşı köklere havadar ortam sağlamak için özellikle çok çok önemlidir. Şunu da mutlaka okuyun: » İyi bahçe toprağı nedir?

Toprak için dikkat: Uzman görünen kişiler (özellikle gelişmiş ülkelerde) kendi topraklarını satmak için her şeyi çok abartırlar ama antoryum için olmazsa olmaz bir ihtiyaca “güneşe” hiç değinmezler. Evet, antoryumlar günde en az 4 saat güneş almalı. Ama direkt yakıcı güneşi değil, arada pencere tülü olmalı. Tülün direkt güneş ışınlarının ısıtıcılığını beşte üç oranında düşürmesi filtrelemenin uygun ölçüsünü gösterir. Daha ince dokulu tüller güneşin yakıcı etkisini daha fazla iletir, bu da çiçeklerin çabuk solmasına sebep olur. Antoryumunuz yeterince güneş alırsa ve toprağının besleyiciliği iyi ise, bu şartlarda büyümesi gelişmesi hızlı olur, çiçekleri büyük olur ve asla çiçeksiz kalmaz.

Besin / vitamin vermek: Orkideler için hazırlanmış olan sıvı besinden verebilirsiniz. Gerçi besin takviyesi yapmak nasıl toprak kullandığınıza göre değişir. Organik maddelerce zengin bir karışım sağlamışsanız ilk iki yıl hiç gerekmez. Besince zayıf karışım toprak kullanıyorsanız orkide besininden 10 günde bir, dozajı ¼ azaltılmış gıda vermeli. Sırf orkide toprağı (çam kabukları + lif karışımı) kullanıyorsanız, dozajı bir hayli düşürülmüş olarak “her sulamada” besin vermeniz iyi olur. Besin vermeyi daima kutu üzerinde yazılan tavsiye ölçüden daha az tutun. Antoryumunuz hızlı büyüyor bol çiçeklenip bol yapraklanıyorsa bu durumda tavsiye ölçüye uyabilirsiniz.
Bunun haricinde, yapraktan besin vermek iyi olur. Orkide besinini dozajı çok azaltılmış olarak, haftada bir vermelisiniz. Fakat yaprakları ıslatmadan, bir defalık fısfıslamayla zerreler yapraklara konsun yeter. Hızlı büyümüyorsa haftada bir yapın daha fazla yapmayın. “Topraktan besin veriyorum, yapraktan da verince doz aşımı olur mu” diye sorarsanız: Hayır, iki tarz beslemenin etkileri tamamen ayrıdır doz aşımı söz konusu olamaz. » Ayrıntılı bilgi

Antoryumlar doğal ortamlarında yapraklarıyla çeşitli besin ve mineralleri alırlar ve yapraklarında depolarlar. Sizin uygulayacağınız yapraktan besleme bu yüzden yerinde olur. Ayrıca beğenmediğiniz yaprakları kesmeyin. Sararsalar bile “çürümedikçe” kesmemeli, kurumasını kendiliğinden düşmesini beklemelisiniz. Bu süre içinde yapraklarda depoladığı gıdayı geri çekebilir, kullanabilir. Az yapraklı orkidelerde böyle yapmak şarttır. Bol yapraklı ise, beğenmediğiniz eski yaprakları kesmenizin bir zararı olmaz.

Güzelliğini kaybeden çiçekleri tohum oluşturmaya yönelirse buna dikkat edin, hemen sap ucundan kesin atın yoksa bitkinin gelişimini yavaşlatır. Sapı kesmeyin kendiliğinden kurusun.

Sulama: Kireçsiz (PH derecesi nötr veya hafif düşük) ve klorsuz oda sıcaklığında su ile sulayacaksınız. Yukarda tarif ettiğim gibi sığır gübreli bahçe topraklı karışımda yetiştiriyorsanız pH derecesi önemli değil, iki gün dinlendirilmiş musluk suyu ile sulayın. özel toprak satın aldıysanız bunlardaki pH derecesinin iyi korunması gerekiyor pet şişelerde satılan pH 7 (nötr) su ile sulamanız şarttır. Sulama sıklığı hassas bir denge gerektiriyor dikkatle okuyun: Bundan az veya fazla sulama hiç iyi değildir. Toprağın nemliliği değil ıslaklığı / elinizi ıslatabilirliği gidince köklere zarar vermeden biraz eşeleyin, biraz daha nem kaybedene kadar bir veya iki gün bekleyin. Bu durumda, toprak belki beşte iki oranında nem kaybetmiş olur. Sonra bolca sulayın. İşte ne sıklıkta sulayacağınızı böyle ayarlayacaksınız. Serin günlerde veya serinde dinlenme zamanlarında yarı yarıya veya beşte üç oranında kuruyunca sulayın. Dibini eşeleme her zaman gerekmiyor, ayda, iki ayda bir yapmalısınız. Amaç en üst yüzeyde kalan toprağın daha alt kısımdaki toprakla karışması sayesinde nem kaybetme dengesinin ve havadarlık dengesinin bozulmamasıdır. Çoğu tropikal bitkide olduğu gibi bunda da saksı dışına sızan suyu toprak geri emmemeli, gerekeni yapmalısınız. Eğer sulamayı unutursanız ve toprak nemini tamamen kaybederse, o zaman yukarda yazdığım gibi sulayın ve 6 saat sonra tekrarlayın, ilk seferinde bir günde iki defa sulamış olun çünkü nemi tamamen kaybetmiş içerik maddeler bir sulamayla gerektiği kadar nemlenemez.
Bu anlattığım sulama dengesinin fazla altında kalırsanız yapraklarda ve köklerde ciddi zararlar oluşur. Aşırıya kaçarsanız bu sefer yapraklarda sağlık kaybı, sararma veya köklerde çürüme olabilir.

Saksı değişimi: Kökler fazlaca çoğalmadıkça hiç gerekmiyor. Yine de iki yılda bir “toprak yenilemesi” çok iyi olur.

Çoğaltılması: Kökten yavru verirse bunlar 15 hazirandan yaz sonuna kadar ayırmakla çoğaltılır. Yoksa, ve eğer antoryumunuzun gövdesi biraz uzamışsa dibe yakın kesin ayrı saksıya edin. Bunu yazın sıcaklar baş gösterdiği zaman yapmalısınız. 15 haziran ve sonrası iyi bir zamandır. Kısa sürede köklenir, büyümeye başlaması en fazla bir ay içinde olur. Kestiğiniz kök ise en az bir filiz verir o daha hızlı büyür.
Çoğaltma ortamı: En yukarda bahsettiğim gibi aynı mükemmellikte ortamda olmalı.

Doğal ortamında çiçekli bir orkide..
Orkidelerin daima ağaç dalları üzerinde, köklerinin havada salkım saçak sallanır şekilde yaşadıkları anlatılır. Resimde gördüğünüz gibi, orman zemininde toprağa kök salmış olarak da yaşayabiliyorlar.

Ev Orkideleri yetiştirilmesi ve bakımı

Çiçekçilerde saksılarda satıldığını gördüğümüz orkidelerin evlerde yetiştirilmesi biraz özen ve dikkat ister ama çok da zor değildir.

Toprak: Gerçi toprak denemez; genelde köknar veya fıstık çamı ağacı kabukları parçalanmış olarak kullanılır. Orkide çeşitlerinin kök yapılarına göre kabuk parçalarının küçüklüğü değişir. Kalın köklülerde ortalama zeytin kadar, ince köklülerde ortalama mercimek ve nohut kadar parçalara ayrılmış çam ağacı kabuklarıdır. Bunlar elbette direkt kullanılmaz, birhayli önemli işlemlerden geçirilir. Islandıkları zaman bazı taneler sünger gibi yumuşak, bazı taneler daha az yumuşak olur. Ağaç kabuğunun iç kısmına dış kısmına göre değişir. Bazı orkidelerde ise sphagnum yosunu kullanılır.

Saksı: Orkide bol havadar ortam istediği gibi kökleri de biraz hava istiyor. Toprağının gerçek toprak olmaması, iri taneli olması da buna delildir. Bu yüzden saksının sadece altında değil yanlarında da delikler olmalı. Uzunlama yarık şeklinde iki delik yeter. Bu aynı zamanda sulandığı zaman suyun içerde kalmamasını sağlar. En altta da fazla suyu tamamen dışarı sızdıracak delikler olmalı. Orkide devamlı fazla ıslak toprakta olursa kökler çürür. Toprak saksı kullanmayın bu hem içeriğin nemini çeker hem kökler yapışabilir.

Sıcaklık: Gündüz 20 dereceden az olmayacak, gece 12 dereceden az olmayacak. Bu şartlarda gelişimi devam eder. Biraz daha düşük ısıda gelişimi durur. Daha da soğukta ölebilir. Ortamının ısısı arttıkça nem oranı da artmalıdır yoksa kurur ölür.

İlgili Yazıları:
» Orkide toprağı
» Orkidelerin çiçek açması içinIşık: Yarı gölge yarı güneş istiyor. Güneşi şiddetini biraz engelleyen ev pencere tülleri arkasında iyi olur. Doğuya bakan pencere önleri, çiçeği için yetiştirilen orkide, gardenya ve antoryum gibi bazı tropikal ev içi süs bitkileri için ideal yerlerdir.
Orkidenizin güneşe ne kadar ihtiyacı olduğunu yeni yapraklarından anlarsınız: Parlak yeşil ise sorun yoktur. Yapraklar koyu yeşil ise güneş az, biraz arttırın. Yapraklar sarımsı, kızılımsı veya kahverengi gibi ise güneş fazladır, pencere tülünü güneş ışığını daha fazla engelleyen bir tülle değiştirin. Başka bir ölçü: Güneş geldiği zaman yapraklarına dokunun, ortam havası ile aynı ise sorun yok, daha fazla ısınmış ise güneş yeterince filtrelenmiyor demektir. Doğuya bakan pencere önünde bulunuyorsa öğleden itibaren güneş gelmediği için tülü açıp içeriyi daha aydınlık etseniz iyi olur.

Nem: Ortamın sıcaklığına bağlı olarak %50 – %80 arası nemlilik gerekiyor. İstanbul’un havası genelde çok uygundur, özel bir şey yapmaya pek gerek yok. Yeterli neme sahip olmayan şehirlerde (ve kışın kaloriferli klimalı evlerde) orkide saksısının altına geniş bir tabakta veya tepside su koymak nem ihtiyacını karşılar. Yalnız tabaktaki su saksıya hiç değmemeli. Bu yüzden saksının altına (tabaktaki suya değmeden durması için) uygun bir altlık koymalısınız. Dekoratif ve şık bir görüntü olması için geniş ve zarif görünümlü bir tepsinin içine büyük yayvan dekoratif çakıl taşları koyun, orkide saksılarınızı bu taşların üstüne koyun. Tepsideki su taşları aşmayacak seviyede olmalı. Taş olmazsa olmaz çünkü yarısı suda olan taşlar hava ısındıkça daha fazla nem oluşturur nemliliği dengeler. Ayrıca, birkaç bitkiyi birbirlerine yakın bulundurmanın da nemli ortam sağlanmasında büyük faydası vardır. Fakat bunu yaparken orkidenin hava sirkülasyonunun engellenmemesine dikkat edin.

Havalandırma, hava sirkülasyonu: Orkideler için çok önemlidir. Yazın pencereleri açarak oda içinde hava dolaşımını sağlayabilirsiniz. Kışın ise orkidelerin yönünde ama yarım metre kadar yukarısına hizalanmış yavaş modda çalışır bir vantilatör gerekir. Klima ile ısıtılan evlerde klima hava üflediği için içerde hava sirkülasyonu olur bu yeterlidir.

Yapraklarına su püskürtmek: Oda ile aynı sıcaklıkta su ile sabah ve öğleden sonra iki defa yapmalı. Öğleden daha sonraki saatlerde, eğer ısı 23 dereceden daha serin ise su püskürtme yapmamalısınız. Sıcaklık azalacağı için su buharlaşıp gitmez. Yaprakların üstünde saatlerce devamlı duran su zarar verir. Aşırı sıcaklarda (gece ısı 24 derece altına düşmüyorsa) akşam ve gece yarısı da su püskürtülebilir. Ayrıca suyun kireçsiz ve klorsuz olması gerektiğini unutmayın.
Yaprak dipleri aralarında biriken suyu derhal pamuklu çubuk veya dürülmüş mendil ile almalısınız. Aksi takdirde çürümeye yol açar.

Sulamak: Orkidenin büyüme hızına ve ortamın nem ve sıcaklığına göre haftada ikiden on günde bire kadar aralıklarla olabilir. Sulama sıklığında esas ölçü: Saksıdaki içeriğin nemliliğinin değil, ıslatıcılığının gitmesidir. Elinizle yoklayın. Elinizi ıslatmıyorsa sulama zamanı gelmiştir. Bol su ile sulayın, saksı altındaki deliklerden bol miktarda su çıkmalı. Sakın altında tabakta biriken suyu bekletmeyin hemen dökün.
Dikkat: Sulamada ve su püskürtmede kullandığınız su kireçsiz ve klorsuz olmalıdır; ayrıca bulunduğu oda ile aynı derece sıcaklıkta olmalıdır.

Gıda takviyesi: Sağlıklı çiçeklenmesi için önemlidir çünkü orkide toprağının kuvvetli bir içeriği yoktur. Doğada da benzer şartlardadır, mesela ağaç dallarının üstünde yaşayan orkideler vardır. Doğada ana vatanının şartlarında gıdası her yerden gelir orkideyi bulur. Saksılarımızda ise aynı şansa sahip değildir. Normalde orkideler için hazırlanmış özel gıda vardır, ayda bir verilir. Fazlası kökleri yakar bitkiyi öldürür. Biz bunlardan bulamayacağımız için potasyum, fosfor, azot ve demir bileşikleri içeren sıvı gıdadan sulama suyuna karıştırarak vermeliyiz. Miktarı çok çok az tutmak şartıyla her üç sulamada bir gıda takviyesi yapmak daha iyi olur.

Üretilmesi: Orkide cinsine göre ve amaca göre üretim çoğaltım yolları değişir. Bizde çiçekseverlerde ve çiçekçilerde (gördüğüm kadarıyla) genelde “Phalaenopsis” cinsi orkidelerden bulunuyor. Bunların çoğaltılmasının en kolay yolu, çiçek saplarında oluşan fidelerin alınmasıyla yapılır. Kurdele çiçeğinin uzantılarındaki fideler gibi. Fideler en az iki yapraklı ve yeterince gelişmiş köklere sahip olmalıdır. Fide saptan koparılmaz, sap birkaç santim alttan ve üstten kesilir fide saksıya dikilir.
Tohumla üretmek mümkün ama çok zor bir iş. Bu yol zaten yalnızca melezleme yoluyla yeni orkide cinsleri elde etmek için kullanılır. Gerçekten çok zor ve zahmetli bir iş. Ticari üretim ise artık hücre kültürüyle yapılıyor. Böylece binlercesi birden seri üretiliyor. Bu da çok zor ve laboratuvar ortamında mümkün.

Açelya güzel ve bol çiçeklendiği için sevilen bir süs bitkisidir. Değişik zamanlarda; sonbaharda, sonbahardan başlayarak kış sonlarına kadar, sadece kış sonunda ve sadece ilkbaharda çeçeklenen cinsleri vardır. Bazı açelyalar hazirana kadar çiçek açabilir. Bütün bu türlerin yaz boyunca dallanıp budaklanmaları uygun şartlarda sağlanmalıdır. Açelya için gereken uygun şartlar ise yarı gölgeli, bol nemli, açık hava veya çok havadar oda…

Açelyalar ev ortamını pek sevmez. Serin, nemli ve havadar yerleri sever. Kışın çok sıcak evlerde yaşatamazsınız. Sobalı eski evlerde, kenarlarından hava geçiren eski tip pencere önlerinde iyi yetişirdi. Biraz da güneş almalı. Bu şekilde evlerde iç mekânda yıllarca yaşatılabilir.

Kaloriferli / kuru havalı / sıcak evlerde yaşayamaz. Bu durumda balkon varsa balkonda yetiştirmelisiniz. Kışın hava çok fazla soğuk olmadıkça zarar görmez, çiçek açmaya devam eder.

Açelyalar için toprak, sulama ve bakım

Açelya için az kestane toprağı ve torf karışımı çok iyidir. Günümüzde her yerde satılan torf, toprak olarak tek başına yeterlidir dense de torf salt kullanılmamalı, kestane toprağı karıştırılarak kullanılırsa daha iyi olur. Gübre istemez. Çiçeklenme döneminde tomurcuklar sağlıklı büyümüyor gibi görünüyorsa sulama suyuna bir damla limon damlatmalısınız. Temiz hava, az güneş ve havadar nemli rütubetli ortam bu bitkinin en çok ihtiyacı olan şeylerdir. Kökleri sağa sola yayılır, derinlere gitmez. Bu yüzden fazla derin değil ama geniş saksı kullanmanız daha iyi olur. Kalın toprak saksılar en uygunudur zira köklerinin daima serinde olması şarttır. plastik saksılarda bu hiç mümkün değildir.

Kireçsiz su ile sulamaya özen gösterin. Bir saksıda uzun yıllar kalmışsa, kökleri toprak yüzeyine yakın bulunduğundan dolayı yüzeyde sıklaşır ve suyun aşağı ilerlemesine engel olabilir. Böyle bir durumda saksının altına su dolu derin tabak koyarak alttan da su çekmesini sağlamalısınız.
Sulama sıklığı: Yaz – kış toprak nemini yüzde otuz gibi kaybedince sulayın. Toprak ıslaksa sulamayın. Toprağının çok da kurumasına izin vermeyin yoksa her şey alt üst olabilir, açelyanız ölebilir.

Çiçeklenmesi bitince budayabilirsiniz, saksısını değiştirebilirsiniz. En uygun zaman ilkbahar ortaları veya sonlarıdır. Bundan sonra yaz sonuna kadar az güneşli, bol rütubetli, serin ve kuytu bir yerde özenle bakın. Bu süreçte dallanıp budaklanması gerekiyor.

Açelya nasıl çoğaltılır

Atatürk çiçeğinde anlattığım “»» kendi usulüm”de olduğu gibi cam kavanozda çelikle üretebilirsiniz.
Aradaki fark, açelyayı tepe çeliği ile üretmeniz gerektiğidir.

Yeşil dallarının üst kısmından, en fazla 8 cm kadar dal parçası alın. Birkaç tane olabilir. Bu ince dallardaki yaprakları sadece en üstte dört – beş tane yaprak kalacak şekilde kesin. Yalnız yaprakları çekip kopartmayın, nazik dalı fena yaralayabilir. Keskin ince bir makasla yaprakları diplerinden kesmek daha iyi olur. Dalların diplerini çaprazlamasına kesmeniz tavsiye edilir. Mümkünse toprağa dikmeden önce toprak altında kalacak kısmını köklendirme tozuna bulayın.
Kavonozda kısa zamanda yeni yapraklar çıkaracaktır. Köklenmesinin iyice kesinleştiğinden emin olmak için kavanoz içinde biraz büyümesini, en azından 6 yeni yaprağının tamamen gelişmesini bekleyin. Sonra köklerine zarar vermeden dikkatlice ayırarak saksılara dikebilirsiniz. Yeni fidanları saksılara aldığınız bu aşamada onları çok havadar, nemli ve kuytu bir yerde bulundurmanızda ve ayrıca fazla sıcağa maruz bırakmamanızda yarar var.

Ne zaman yapılır: Çiçeklenme döneminin sonlanmasını bekleyeceksiniz. Alacağınız çeliklerde tomurcuk olmamalı. Varsa o tomurcukları dikkatlice yok etmelisiniz.

Açelyaya aşı yapmak mümkündür. Farklı renklerde çiçek açan açelyalardan bir veya iki parça alıp açelyanızın bir veya iki dalını ayrı ayrı aşılayabilirsiniz. Böylece bir gövde üzerinde farklı renkli çiçekler açan açelyanız olur. Bu konuda deneyimim olmadığı için aşılaması nasıl oluyor bilgi veremiyorum. Ayrıca aşılamanın açelyanın ömrünü kısattığı, sağlığını bozduğu söyleniyor.

Budama: Gerekmiyor ama fazla uzayan, biçimsiz uzayan dallarını çiçeklenme dönemi bittiği zaman budayabilirsiniz.  Yazın çıkan yeni filizlerden kuvveti azaltacak, bitkinin şeklini bozacak olanları parmak tırnak uçlarınızla diplerinden koparın. Temmuzun sonlarına kadar bunu yapabilirsiniz. Daha sonra yapmayın. Yaz ortalarında ayrıca birbirine fazlaca bitişik uzayan dallarda azaltma budaması yapılabilir.

Gardenya ne zaman çiçek açar?
Genelde ilkbaharda ve sonbaharda olur. Yazın da çiçeklenebilir. Seralarda yetiştirilenler kışa boyunca da çiçeklenebilmekte fakat bunlar ev ortamında bozulurlar. Gardenya almadan önce aşağıdaki bilgiler ışığında evde uygun ortam oluşturmalısınız.

Işık ve ortam: Havadar ortamı sever buna öncelikle dikkat edin. Bol güneşi de sever ama ev içinde gardenyalar diğer tropikal bitkilerde olduğu gibi günde 4 saat kadar tül vasıtasıyla filtrelenmiş güneş almalı. Sabah güneşini alacağı doğuya bakan pencere önü ideal bir yer olup öğleye kadar güneş alması yeterlidir, öğleden sonra tülü açıp ortamın bol aydınlık olmasını sağlayın. Ortamı ayrıca nemli olmalı. İstanbul havasının nemi yaz boyunca yeterlidir. Bunun dışında, çevresinde veya altında içi dekoratif iri çakıl daşları ile dolu olan su kapları olmalı. Yarısı su dışında olan çakıl taşları sıcaklık yükseldikçe daha fazla buharlaşma gerçekleştirerek daha fazla nem sağlar: Bu yöntem tropikal bitkilerin bulunduğu ortamın nemlilik dengesini çok iyi ayarlar, kesinlikle uygulanmalıdır.

Gardenya toprağı: Toprağı asitli olmalı suyu iyi süzdürür olmalı. Bunun için 3/5 oranında kestane toprağı ile 2/5 oranında torf karışımdan ibaret toprak kullanın. Diğer topraklar iyi değildir. Hele kireçli topraklar gardenya düşmanıdır.

Sulama dengelerine çok dikkat edilmeli: Toprağı büyük ölçüde nem kaybettiği zaman ılık su ile sulayın. Kupkuru toprakta bir iki gün beklemesi sadece çiçeksiz olduğu zamanlarda iyidir. Çiçeklenme tomurcuklanma dönemlerinde toprağı tamamen kuruya yakın olunca hemen sulayın. Fazla ıslak toprakta uzun zaman bulunması veya kuru toprakta uzun zaman bulunması çiçek tomurcuklarının dökülmesine sebep olur. Suladıktan sonra alttan çıkan suyun tabakta beklemesi toprağın o suyu emmesine sebep olur. Buna izin vermeyin, altta biriken suyun toprakla temas halinde olmamasını sağlayın. Mesela alt tabağı içine üç tane iri çakıl taşı koyup saksıyı bu taşların üstüne koyabilirsiniz.

Gıda takviyesi: Suya karıştırılarak verilen bitki besininden nisandan kasıma kadar ayda bir verilmelidir. Açelyalar için uygun besin gardenyaya da uygundur. Kışın eğer büyümeye çiçek açmaya devam ederse siz de gıda takviyesine devam edin. Tomurcuklandığı zaman, çiçeklerin açmasına kadar sulama suyuna bir damla limon katın, bunda aşırıya kaçmayın mesela üç sulamada sadece bir defa.

Yapraklarına su püskürtmek: Tropikal bir bitki olduğu için nemli ortam sağlamak ve yapraklarına su püskürtmek gerekir. Yapraklarına su püskürtme işinde dikkatli olmalısınız, sisleme gibi çok ince püskürtme yapan bir fısfıs kullanın ve yapraklarında su damlacıklarının birikmeyeceği şekilde az ama gün içinde birkaç defa su püskürtün. Su püskürtmesini 20 dereden az sıcakta en fazla günde bir defa, daha fazla sıcaklıklarda duruma göre günde birkaç defa yapmalısınız. Bu su kireçsiz ve biraz ılık olmalı.

Budamak: Her zaman yapılabilir. Çiçeklenmesi bitince ardından hem eski hem zayıf kalmış dallar budanmalıdır. Genç ve sağlıklı dallar böylece kuvvet bulur daha iyi çiçeklenir.

Gardenya çoğaltılmasında iki yol:
Birincisi: Ayrı bir yazıdır, tıklayın: » Gardenyaların çelik ve daldırma ile çoğaltılması
İkincisi: İlkbaharda kökten ayırma ile…