Yaprakları genelde kızıl çizgilidir olup yeşil renk daha hâkimdir. Dracaena Marginata Colorama cinsinin yaprakları yeşilden çok pembeli tonlarda olur. Dracaena Marginata’nın yaprak renkliliğine ve genişliğine göre değişen cinsleri vardır.

Işık: Direkt güneşte çok iyi görünümlü olmaz. Gür yaprak geliştirebilmesi için filtrelenmiş güneş gerekir. Hiç güneş almasa da olur. Sadece kuvvetli gün ışığı yeterlidir. Gündüzleri çok aydınlık olamayan yerlerde bile sorunsuz yaşamaya devam eder (fakat yapraklar daha ince olur ve büyümesi bir hayli yavaşlar).
Dikkat: Bu açıklama yapraklarında yeşil rengin hâkim olduğu cinsleri içindir; daha renkli cinsleri daima filtrelenmiş güneş ışınlarına, bol aydınlığa ihtiyaç duyarlar.

Sulama: ilkbahar ve yaz boyunca toprak nemini kaybedince (ama kupkuru olmadan önce) sulamalısınız. Sulama sabahleyin ılık su ile yapılmalı. Ekim ayıyla beraber ilkbahara kadar sulamayı azaltın, toprak kupkuru olmadıkça sulamayın.

Toprak: %50 İyi bahçe toprağı + %30 ponza taşı + %10 perlit + %10 sığır gübresi
Bu karışım yeterince besleyicidir besin takviyesi pek gerekmez hem suyu iyi süzdürür hem kökler havasız kalmaz çürümez.

Dracaena’nın en sevdiği toprak karışımı: Bu ayrıca çok daha iyi besleyicidir, hem orta asitliliği vardır:
%25 İyi bahçe toprağı + %15 killi ağır toprak + %10 saf torf + %30 ponza taşı + %10 perlit + %10 sığır gübresi

Besin vermek: besleyici toprakta yetiştiriyorsanız kökler saksıda iyice çoğalana kadar besin vermek gerekmiyor. Sırf torf vb. karışım şeyler kullanırsanız besin vermek gerekir. İlkbaharda orta kuvvette besinden bir defa, yaz ortasında bir defa verilmeli.
Besin türü fosforca zengin olmamalı Dracaena için zararlı olabiliyor; sadece yaprağı için yetiştirilen bitkilere verilen besinden kullanmalısınız. Ayrıca toprağına perlit katacaksanız en fazla 1/6 oranında katmalısınız yoksa bunun da feci zararı olur.

Saksı büyüklüğü bitkinin köklerinin çokluğuna göre olmalı. Dracaena, köklerinin ıkış tıkış vaziyette olduğu saksılarda daha iyi büyür. Kökler saksıya sığmaz olunca en fazla 5 cm farkla bir boy büyük saksıya aktarın.

Kışa dayanıklılığı: Ancak Akdeniz Bölgesi sahil kesimlerinde kışın açıkta kalabilir. Diğer bölgelerimiz bütün yıl açıkta tutulmasına uygun değildir.

Budama: Fazla uzarsa kısaltabilirsiniz. Budanan bir dal, uç kesik kısmına yakın birkaç filiz çıkarır, çok dallı olur. Kestiğiniz parçaları kolayca köklendirip yeni Dracaena Marginata’lar elde edebilirsiniz eşe dosta hediye edebilirsiniz.

Çoğaltılması: Kolay köklenir, çoğaltılması kolay ve basittir. İlkbaharda havalar ısındıktan sonra;
1- Tepe çeliği ile çoğaltmak için, tepeden 10 cm kadar kısmı alınır, alt yaprakları ayıklanır ve .. ayrıntılı bilgi: »Tepe Çeliği
2- Bir yıllık dallarını köklendirmede dalın boyu önemli değildir.. Suda veya toprakta köklendirebilirsiniz.. diğer gerekli bilgiler için tıklayın: » Suda Köklendirmenin püf noktaları
3- » Havai daldırma ile..
4- Kök sürgünlerinin ayrılmasıyla yılın her zamanı çoğaltılabilir.

Zararlıları: 1- Spider mites denen mini örümcekler yapraklarına dadanır yaprakların mahvolup dökülmesine sebep olur. Bunları ancak büyüteçle çok dikkatle bakınca görebilirsiniz. Bitki ne kadar sağlıklı olursa olsun yaz aylarında her an baş gösterebilirler. Onun için yapraklarının altına üstüne (özellikle yazın) her gün bol su püskürtün, bu canavarlardan kurtulmanın kesin yolu budur. Bulunduğu yer yaz dışında da 25 dereceden sıcak oluyorsa mini örümcekler her zaman zarar verir, o zaman temizliğe her zaman dikkat etmeniz gerekir. Aynı şey Benjamin ve kauçuk için de geçerlidir. Mücadele için zararın ortaya çıkmasını beklemeyin.
2- Gerekmediği halde tekrar tekrar sulamak kök çürümesine yol açar. Piyasada satılan hazır topraklar zaten fazla su tutuyor, güven açısından bu torf mamülü toprakları hiç tavsiye etmem.

Doğada yabani olarak yetişenler genelde diklemesine uzayan gövdeye sahiptir, rizomlu veya yumrulu olurlar. Begonyalarda dişi ve erkek organlar aynı çiçekte bulunmaz. Aynı bireyde ama dişi organları taşıyan çiçekleri ayrı, erkek organları taşıyan çiçekler ayrıdır. Kabakta karpuzda da böyledir bilirsiniz. Erkek çiçeklerin polenleri dişi çiçeklere bulaşır ve dişi çiçekler meyve içinde tohum oluşturur. Erkek çiçekler kısa sürede solup dökülür.

Değişik kıtalardan alınmış olan begonya türleri meraklıları ve uzmanları tarafından hem kendi farklı cinsleriyle hem farklı türleriyle melezlenerek ve ıslah edilerek begonya cinsleri sayılamayacak çoklukta sayıya ulaşmıştır.

Begonya Bakımı

Süs bitkisi olarak evlerde yetiştirdiğimiz tüm begonya çeşitlerini » tropikal bitkilere uygun ortamda ve şartlarda yetiştirirsek daha iyi sonuç alırız.
Begonya bitkisinin dünyanın değişik iklimli yerlerinde değişik türleri vardır; dolayısıyla bakımı bir türden diğerine değişebilmektedir. » Kral (Rex) begonyası, » Ağaç begonyası, » Paşa çadırı, Şeker begonyası ve daha pekçok türü ve cinsleri vardır.
Sahip olduğunuz begonyanızın türünü iyi tespit etmeli ve ona göre bakımını yapmalısınız. Hangi türden olduğunu anlayamıyorsanız en benzerlerine göre bakmalısınız.

Begonyalar çok genellenmiş ortak görünümlerine göre bazı ana sınıflara ayrılır

“Begonia Dregei” bonsai görünüm sağlanabilir ilginç ve cazip bir begonya çeşididir. İlkin Güney Afrika’da bulunmuş. Yarı yumrulu ve kalın gövdeli olarak sınıflandırılıyor. Yumruya benzetilen kısmı yumru fonksiyonu göremez. Bu yapıya ingilizcede “caudex” deniyor. Sıvı depolama özelliği var. Bu tip dip yapısı sadece bu begonyaya mahsus değil, başka bitkilerde de vardır. Türkçesi ne olabilir bilmiyorum ama belki “kütük kök” diyebiliriz.Kamış benzeri gövdeliler: Gövde bambu dalına benzediği için bu ad veriliyor. Yani dimdik uzayıp gidiyor, pek dallanıp budaklanmıyor ve  gövde pürüzsüzdür.

Çalı benzeri begonyalar: Çok dallı budaklı olur. Küçük boyluları da vardır 3,5 metre kadar uzayabilenleri de.. İhtiyacı olan şartların uygunluğuna göre yaprakları da büyük olabiliyor. Yapraklar cinsine göre cilalı gibi parlak pürüzsüz de olabilir (bunlara bizde yağlı begonya deniyor), veya çınar begonyalarında olduğu gibi tüylü de olabilir.

Rizomlu begonyalar: Kral veya reks begonyası benzerlerini içine alır. Reks begonyaları önemine binaen bu gurubun dışında sınıflandırılmış. Dallanmaz, yapraklar rizomlardan çıkar. Bunların yaprakları küçüklü büyüklü çok cinsleri vardır. Yaprak güzellikleri için yetiştirilirler. Genelde ilkbaharda çiçeklenir ve çiçekler bir bulut gibi tepeyi kaplar, bütün yıl çiçek açanları da vardır.

Şeker begonyaları: Mum veya balmumu begonyaları da deniyor. Ülkemizde şeker begonyası veya yediveren begonyası adıyla tanınır. Sevimli çiçekleri için ve aşırı güneşe fazlaca dirençli oldukları için park ve bahçe süslemelerinde mevsimlik çiçek gibi çok kullanılır. Beyaz, pembe ve kırmızı çiçekliler vardır. Yaprakları bazı cinslerde yeşil, bazı cinslerde koyu kızıl (kahverengimsi koyu bordo renginde) olur. katmerli çiçek açan cinsleri de vardır. Her uzayan dalında her yeni yaprakla birlikte yeni çiçekler açar.

Yumrulu Begonya: büyük ve gösterişli çiçekleri için yetiştirilir. Cinslerine göre değişik renklerde ve yapılarda çiçekleri olur. Büyüklükleri küçüklükleri de cinslerine göre değişir. Yemek tabağı büyüklüğünde çiçek açanları da var. gündüzlerin kısalması arttığında sonbaharda dinlenme dönemine geçerler, dalları yaprakları kurur. İlkbaharda yumrular yeniden filizlenir. Dalları dik uzayan ve sarkan çeşitleri vardır.

Reks (Kral) begonyaları: Her renkten, karışık renklilerden ve çeşitli şekillerde yaprakları olan rizomlu begonya cinsidir. Esas olarak Hindistan kökenli bir begonya türünden gelir. Zamanla diğer rizomlu begonyalarla melezleştirilerek çok zengin çeşitlilikte olmaları sağlanmıştır.

Tırmanıcı begonyalar: Tırmanıcı ve sarkıcı özelliği vardır. İlkbaharda bolca çiçeklenirler. Bazı yeni cinsleri daha uzun dönemli çiçekli ve bütün yıl çiçekli olabiliyor. Genelde beyaz ve pembe çiçekli olurlar.

Kalın gövdeliler: Bunların gövdeleri oldukça kalın olur. Dallanıp budaklanmazlar, dipten yeni sürgün çıkarırlar. Uzadıkça alt yapraklar çabuk dökülür, sadece uçlarda yaprakları olur. Kalın ve ilginç gövdesi fazlaca dikkat çeker.

Mis kokulu yasemin – Jasminum Polyanthum

Zeytingiller familyasından bir tür olan yaseminin 200 kadar değişik cinsi vardır. Bazı cinsleri lkbahardan sonbahara kadar devamlı çiçek açar, bazı cinsleri sadece ilkbaharda çiçek açar.
Yasemin bütün dünyada tanınmıştır; çiçeği ve bazı özellikleri kendisine benzeyen ama hiç alakasız bazı bitkilere de yasemin adı verilmiştir.

Her türlü toprakta olur fakat fazlaca killilik yüzünden sıkı, sert, balçık topraklar yasemin için çok uygun değildir. Böyle topraklı bahçelerin toprağı yarım metre derinliğine kadar perlit veya dere kumu ile terbiye edilirse hem yasemin için hem diğer bitkiler için çok daha iyi olur. Aşırı sulama yasemin için iyi değildir.

Üretilmesi için en kolay yol, bir dalını ana bitkiden koparmadan, orta yerini toprağa gömersiniz. Zamanla o kısım köklenince, ana bitkiden kesersiniz ve istediğiniz bir yere dikersiniz. Çelikle ve tohumla da üretilir. Çocukluğumda tohumundan denemiştim başarılı da olmuştum. Fakat tavuklar genç fidanın bütün yapraklarını yiyip yeşil gövdesini parçalamışlardı. Sonra kurudu gitti.

Yasemin çiçekleri çok hoş kokulu olduğu için parfüm yapımında ve sabunlarda kullanılır.

Kroton bakımında ışık, sıcaklık ve nem

Nemli ortam şarttır. Güneşi her ne kadar çok sevse de, güneş ışınlarını kısım kısım engelleyen desenli tül arkasında yaprakları çok daha gösterişli ve daha renkli olur. Bunu tavsiye ederim. Tül güneşi biraz engellerken desenleri daha fazla engelliyorsa bu çok iyidir; Güneş ışınları sanki ağaç yaprakları arasından geliyormuş gibi olur.

Yapraklarına yaz boyunca sabah akşam su püskürtün, arada bir iyice yıkayın. Nemli ortam sağlamak için, krotonların çevresinde içinde dekoratif çakıl taşları olan zarif tabaklarla su bulundurun. Hem evinizin dekorasyonu daha bir şık olur. Hava cereyanından korumalısınız.

En kötü ihtimalle 15º C dereceden aşağı düşmeyen sıcaklıkta kışın bozulma göstermez. Daha da üşürse yapraklarını döker, baharda yeniden yeşerir. Isı sıfıra veya sıfırın altında düşerse don şiddetine göre ve kuzey rüzgârının şiddetine göre ölebilir. Kışın don tehlikesinde korunması şartıyla sahil kesimlerimizde ve İstanbul’da açıkta Kroton yetiştirilebilir. Tabi bu durumda sonbaharda yapraklarını dökecek, ilkbaharda yeşerecektir.

Kroton toprağı, sulanması ve çoğaltılması

Toprağı biraz kurudukça ama nemini fazlaca kaybetmesine izin vermeden, oda sıcaklığında su ile sulanmalı. Ortanın altında (az) asitli toprakları sever. İyi bahçe toprağı + torf karışımı iyidir. Doğal gübre de katabilirsiniz. Kroton için sadece torf kullanacaksanız dörtte bir oranında perlit katmalısınız ki asitliliği dengelesin.

Çoğaltılması:
1- Tepe çeliği, ilkbahar ortasından yaz sonuna kadar yapılabilir. Köklendirme ortamı 20 dereceden serin olmamalı.
2- Havai daldırma 15 haziran 15 Ağustos arasında yapılabilir. » Ayrıntılı bilgi
3- Havaların sıcak gittiği zamanlarda, (hazirandan itibaren) krotunun yan dallarından birini suda köklendirerek yeni bireyler üretebilirsiniz. Suda köklendirmenin önemli detayları için » şu yazıma bakın.
4- Toprak altından çıkmış yeni sürgünler (yeterince köklenmişlerse) ayırarak yeni krotonlar elde edebilirsiniz.

• Bol güneşe ve rüzgâra dayanıklı, tuzlu toprağı tolere edebilen ve asitsiz topraklara kolay uyum sağlayan türlere ihtiyacınız var. Bu kıstaslara uyan birkaç bitki türünü resimleriyle birlikte aşağıda listeledim.

Atriplex Achillea (Yarrow) Cordyline

• Atriplex Yapraklarını dökmeyen çalılardandır. Mayıstan eylüle kadar çiçek açar. İki metreye kadar boylanabilir. Kuraklığa dirençlidir.

• Achillea (Yarrow) Minik çiçekleri top top birlikte olur. Beyaz, sarı, pembe çiçek açan cinsleri var. Haizranda çiçeklenir. Eylülde ikinci çiçeklenme dönemine girer. Yayılarak çoğalır. Her yıl kökten ayırmayla çoğaltılabilir veya bulunduğu yerde azaltılır.

• Cordyline Red Star Avize ağacına benzer. Yaprakları kızılımsı olur.

Küpe Çiçeği Ortanca Pittosporum Avize Ağacı

• Mrs. Popple cinsi küpe çiçeği Sonbahara kadar devamlı çiçek açar. Diğer küpe çiçeklerinin aksine bol güneşten rahatsız olmaz. Çiçeklerinin dışı kırmızımsı siklamen rengi, içi koyu mor renktedir.

• Ortanca Asitsiz topraklarda çiçekleri pembe, asitli toprakta ise mavi olur. Bol su ister. Aşırı güneşten korusanız daha iyi gelişir.

• Pittosporum Yapraklarını dökmeyen çalılardan.. Bizim belediyeler bunu parklarda kenar çiti olarak kullanır. Çeşitli cinsleri vardır. Rize’deki maki alanlarında bol bulunur.

• Yucca (avize ağacı) Bu da İstanbul belediyesinin şuraya buraya diktirdiği bitkilerdendir. Genelde temmuz – ağustos aylarında çiçek açar ama aslında çiçeği için yetiştirilmiyor.

Kamelya

Kamelya, Açelya ve Gardenya Bakımı

Bu üçü asitli toprak ve ister. Kireçli su ve kireçli toprak bunların düşmanıdır. Ana vatanları fazla yağmurludur. Oralarda toprak ise yağmurlarla bolca yıkanmış, kireçten arınmıştır. Dolayısıyla bu süs bitkilerine kireçsiz toprak, kireçsiz su ve asitli toprak gerekiyor.

Üç türün birbirleriyle akrabalıkları yoktur. Kamelya çay ile aynı familyadan, açelya fundagillerden, gardenya ise kahve bitkisi ile aynı familyadandır ve tropikal ve yarı tropikal iklimlerin bitkisidir.
Süs bitkisi olarak yetiştirilmek istenen fazla sıcak ve kuru havalı odalarda bozulurlar. Toprağı ve sulama suyu kesinlikle kireçsiz olmalıdır. Kışın kaloriferli evlerde mümkün olduğunca serin bir yerde bulundurulmalı, günde üç defa yapraklarına kireçsiz su püskürtülmelidir. Gardenya sıcağı diğerlerine göre daha iyi tolere eder.
Sobalı eski evlerde ise kışın pencere önlerinde çok sağlıklı gelişirler. Evin nemli sıcağı ile pencere kenarlarından sızan temiz hava bu bitkilere sağlıklı ortam sağlar.

Çiçeklenme zamanları ve ortam gereksinimleri

1- Kamelya: Çiçeklenme zamanı cinslerine göre değişir. Kasımdan bahara kadar, kıştan bahara kadar veya kış sonundan bahar ortalarına kadar çiçeklenen kamelyalar vardır. Kışın serin ortamı sevseler de sıfıra yakın derecelerde gelişmeleri durabilir, çiçek tomurcukları ve yeni filizleri dondan zarar görür.

Gardenya

2- Gardenya: Nisan ayında çiçeklenmeye başlar, temmuz – ağustos aylarına kadar azalarak devam eder. Sonbahar başında tekrar tomurcuklanıp çiçek açabilir. Kamelyadan ve açelyadan ayrı bir familyadan olup kahve bitkisi ile akrabadır. Kamelya ve Açelyadan daha fazla güneşe ve sıcağa ihtiyacı vardır ama aşırı güneşten de korumak gerekir. Nemli ortam istemesine rağmen toprağının çamur gibi fazla sulu olmaması gerekiyor. Toprağı biraz kuruyana kadar sulanmamalıdır. Nem ve sulama dengesizlikleri tomurcuklarının dökülmesine sebep olabilir. Soğuk bölgelerde iç mekan, ılıman bölgelerde hem iç hem dış mekan süs bitkisi olarak yetiştirilebilir. Kışın iç mekanlarda aşırı sıcaktan, sıcak ve kuru havadan zarar görür.

Açelya

3- Açelya: Sonbaharda, sonbahardan kış sonuna, kış sonunda ve ilkbaharda çiçeklenen türleri vardır. Ev içine Gardenya kadar uyum sağlayamaz. Serin hatta biraz soğuk yerler sağlığı için sıcak yerlerden daha uygundur.
Açelya ve kamelya çok serin yer isterler. Kış boyunca İstanbul, İzmir, Trabzon gibi ılıman iklimli yerlerde sıfıra yakın soğuk olmayan günlerde dışarıda bulunmaları daha iyidir. Yani sadece kuzey rüzgarlarından, dondan ve ayazdan korunmalıdır.

Bu üç türün çiçek tomurcuklarının bozulmaması, kurumaması için:
Haftada bir veya iki defa sulama suyuna “bir bardak suya bir damla ölçüsünde” limon suyu damlatmak toprağın asitliliğinin korunmasına yardımcı olur. Açelya, gardenya ve kamelya için olduğu gibi aynı şeyi asitli toprak seven antoryum, ortanca vb. diğer çiçekleriniz için de yapabilirsiniz.

Demek oluyor ki biraz daha üstünde dursak, gerçek anlamda “organik” olması için gereken eksikleri tamamlasak, sonra dünya çapında “organik çay” tanıtımını iyi yapabilirsek bu durumda çay ihracatı gelirimizi kat kat arttırabiliriz.

Çayımızın tam anlamıyla “organik” olabilmesi için suni gübre de kullanılmamalıdır ama kullanılıyor. Bizzat gidip gördüm.

Konu açılmışken çay üretiminin Rize ekolojisine olan etkileri
Belki bilimsel değil, çünkü bunları bana Rizeli bazı yaşlılar anlatmıştı:
“Eskiden Rize ormanlık bir bölgeydi. Çok kuş çeşidi vardı. Çok böcek çeşidi vardı. Sıtma hastalığı yapan büyük sivri sinekler vardı. Sonra her yerde çay yetiştirilmeye başlandı. Bölgede şimdi hava eskiye göre çok daha fazla nemli. Çünkü çaylar bütün toprak yüzeyini sıkı sıkı kapatıyor. Eskiden hoş esintiler vardı. Rüzgar eserdi buranın havası çok güzeldi. Şimdi yazları boğucu bir nemlilik oluyor. Sıcak insanı fazla rahatsız ediyor.
Çayların üzerlerine serpilen suni gübreler akıp gidiyor derelere karışıyor. Sivrisinek türlerinden çoğu yok olmuş durumda. Böcekler azaldı kuşlar azaldı.”

Çay üreticilerinin yıllar geçtikçe artan maddi sorunları
Bundan belki 40 yıl önce iyi gelir elde edebiliyor ve İstanbul’dan ev, hatta apartman satın alabiliyorlardı. Şimdi ise çaydan elde ettikleri gelir mutfak masfaflarına ancak yetebiliyor. Sebeplerini tam bilemiyorum. Bilenler aşağıya yorum yazabilir. Belki çay alanlarının sahibi aileler genişleyip büyürken aile başına düşen çay üretim alanları paylaşmalar sonucu bölüne bölüne küçülüyordur. Belki devlet eskisi kadar iyi para ödemiyordur.

Açelya güzel ve bol çiçeklendiği için sevilen bir süs bitkisidir. Değişik zamanlarda; sonbaharda, sonbahardan başlayarak kış sonlarına kadar, sadece kış sonunda ve sadece ilkbaharda çeçeklenen cinsleri vardır. Bazı açelyalar hazirana kadar çiçek açabilir. Bütün bu türlerin yaz boyunca dallanıp budaklanmaları uygun şartlarda sağlanmalıdır. Açelya için gereken uygun şartlar ise yarı gölgeli, bol nemli, açık hava veya çok havadar oda…

Açelyalar ev ortamını pek sevmez. Serin, nemli ve havadar yerleri sever. Kışın çok sıcak evlerde yaşatamazsınız. Sobalı eski evlerde, kenarlarından hava geçiren eski tip pencere önlerinde iyi yetişirdi. Biraz da güneş almalı. Bu şekilde evlerde iç mekânda yıllarca yaşatılabilir.

Kaloriferli / kuru havalı / sıcak evlerde yaşayamaz. Bu durumda balkon varsa balkonda yetiştirmelisiniz. Kışın hava çok fazla soğuk olmadıkça zarar görmez, çiçek açmaya devam eder.

Açelyalar için toprak, sulama ve bakım

Açelya için az kestane toprağı ve torf karışımı çok iyidir. Günümüzde her yerde satılan torf, toprak olarak tek başına yeterlidir dense de torf salt kullanılmamalı, kestane toprağı karıştırılarak kullanılırsa daha iyi olur. Gübre istemez. Çiçeklenme döneminde tomurcuklar sağlıklı büyümüyor gibi görünüyorsa sulama suyuna bir damla limon damlatmalısınız. Temiz hava, az güneş ve havadar nemli rütubetli ortam bu bitkinin en çok ihtiyacı olan şeylerdir. Kökleri sağa sola yayılır, derinlere gitmez. Bu yüzden fazla derin değil ama geniş saksı kullanmanız daha iyi olur. Kalın toprak saksılar en uygunudur zira köklerinin daima serinde olması şarttır. plastik saksılarda bu hiç mümkün değildir.

Kireçsiz su ile sulamaya özen gösterin. Bir saksıda uzun yıllar kalmışsa, kökleri toprak yüzeyine yakın bulunduğundan dolayı yüzeyde sıklaşır ve suyun aşağı ilerlemesine engel olabilir. Böyle bir durumda saksının altına su dolu derin tabak koyarak alttan da su çekmesini sağlamalısınız.
Sulama sıklığı: Yaz – kış toprak nemini yüzde otuz gibi kaybedince sulayın. Toprak ıslaksa sulamayın. Toprağının çok da kurumasına izin vermeyin yoksa her şey alt üst olabilir, açelyanız ölebilir.

Çiçeklenmesi bitince budayabilirsiniz, saksısını değiştirebilirsiniz. En uygun zaman ilkbahar ortaları veya sonlarıdır. Bundan sonra yaz sonuna kadar az güneşli, bol rütubetli, serin ve kuytu bir yerde özenle bakın. Bu süreçte dallanıp budaklanması gerekiyor.

Açelya nasıl çoğaltılır

Atatürk çiçeğinde anlattığım “»» kendi usulüm”de olduğu gibi cam kavanozda çelikle üretebilirsiniz.
Aradaki fark, açelyayı tepe çeliği ile üretmeniz gerektiğidir.

Yeşil dallarının üst kısmından, en fazla 8 cm kadar dal parçası alın. Birkaç tane olabilir. Bu ince dallardaki yaprakları sadece en üstte dört – beş tane yaprak kalacak şekilde kesin. Yalnız yaprakları çekip kopartmayın, nazik dalı fena yaralayabilir. Keskin ince bir makasla yaprakları diplerinden kesmek daha iyi olur. Dalların diplerini çaprazlamasına kesmeniz tavsiye edilir. Mümkünse toprağa dikmeden önce toprak altında kalacak kısmını köklendirme tozuna bulayın.
Kavonozda kısa zamanda yeni yapraklar çıkaracaktır. Köklenmesinin iyice kesinleştiğinden emin olmak için kavanoz içinde biraz büyümesini, en azından 6 yeni yaprağının tamamen gelişmesini bekleyin. Sonra köklerine zarar vermeden dikkatlice ayırarak saksılara dikebilirsiniz. Yeni fidanları saksılara aldığınız bu aşamada onları çok havadar, nemli ve kuytu bir yerde bulundurmanızda ve ayrıca fazla sıcağa maruz bırakmamanızda yarar var.

Ne zaman yapılır: Çiçeklenme döneminin sonlanmasını bekleyeceksiniz. Alacağınız çeliklerde tomurcuk olmamalı. Varsa o tomurcukları dikkatlice yok etmelisiniz.

Açelyaya aşı yapmak mümkündür. Farklı renklerde çiçek açan açelyalardan bir veya iki parça alıp açelyanızın bir veya iki dalını ayrı ayrı aşılayabilirsiniz. Böylece bir gövde üzerinde farklı renkli çiçekler açan açelyanız olur. Bu konuda deneyimim olmadığı için aşılaması nasıl oluyor bilgi veremiyorum. Ayrıca aşılamanın açelyanın ömrünü kısattığı, sağlığını bozduğu söyleniyor.

Budama: Gerekmiyor ama fazla uzayan, biçimsiz uzayan dallarını çiçeklenme dönemi bittiği zaman budayabilirsiniz.  Yazın çıkan yeni filizlerden kuvveti azaltacak, bitkinin şeklini bozacak olanları parmak tırnak uçlarınızla diplerinden koparın. Temmuzun sonlarına kadar bunu yapabilirsiniz. Daha sonra yapmayın. Yaz ortalarında ayrıca birbirine fazlaca bitişik uzayan dallarda azaltma budaması yapılabilir.

Gardenya ne zaman çiçek açar?
Genelde ilkbaharda ve sonbaharda olur. Yazın da çiçeklenebilir. Seralarda yetiştirilenler kışa boyunca da çiçeklenebilmekte fakat bunlar ev ortamında bozulurlar. Gardenya almadan önce aşağıdaki bilgiler ışığında evde uygun ortam oluşturmalısınız.

Işık ve ortam: Havadar ortamı sever buna öncelikle dikkat edin. Bol güneşi de sever ama ev içinde gardenyalar diğer tropikal bitkilerde olduğu gibi günde 4 saat kadar tül vasıtasıyla filtrelenmiş güneş almalı. Sabah güneşini alacağı doğuya bakan pencere önü ideal bir yer olup öğleye kadar güneş alması yeterlidir, öğleden sonra tülü açıp ortamın bol aydınlık olmasını sağlayın. Ortamı ayrıca nemli olmalı. İstanbul havasının nemi yaz boyunca yeterlidir. Bunun dışında, çevresinde veya altında içi dekoratif iri çakıl daşları ile dolu olan su kapları olmalı. Yarısı su dışında olan çakıl taşları sıcaklık yükseldikçe daha fazla buharlaşma gerçekleştirerek daha fazla nem sağlar: Bu yöntem tropikal bitkilerin bulunduğu ortamın nemlilik dengesini çok iyi ayarlar, kesinlikle uygulanmalıdır.

Gardenya toprağı: Toprağı asitli olmalı suyu iyi süzdürür olmalı. Bunun için 3/5 oranında kestane toprağı ile 2/5 oranında torf karışımdan ibaret toprak kullanın. Diğer topraklar iyi değildir. Hele kireçli topraklar gardenya düşmanıdır.

Sulama dengelerine çok dikkat edilmeli: Toprağı büyük ölçüde nem kaybettiği zaman ılık su ile sulayın. Kupkuru toprakta bir iki gün beklemesi sadece çiçeksiz olduğu zamanlarda iyidir. Çiçeklenme tomurcuklanma dönemlerinde toprağı tamamen kuruya yakın olunca hemen sulayın. Fazla ıslak toprakta uzun zaman bulunması veya kuru toprakta uzun zaman bulunması çiçek tomurcuklarının dökülmesine sebep olur. Suladıktan sonra alttan çıkan suyun tabakta beklemesi toprağın o suyu emmesine sebep olur. Buna izin vermeyin, altta biriken suyun toprakla temas halinde olmamasını sağlayın. Mesela alt tabağı içine üç tane iri çakıl taşı koyup saksıyı bu taşların üstüne koyabilirsiniz.

Gıda takviyesi: Suya karıştırılarak verilen bitki besininden nisandan kasıma kadar ayda bir verilmelidir. Açelyalar için uygun besin gardenyaya da uygundur. Kışın eğer büyümeye çiçek açmaya devam ederse siz de gıda takviyesine devam edin. Tomurcuklandığı zaman, çiçeklerin açmasına kadar sulama suyuna bir damla limon katın, bunda aşırıya kaçmayın mesela üç sulamada sadece bir defa.

Yapraklarına su püskürtmek: Tropikal bir bitki olduğu için nemli ortam sağlamak ve yapraklarına su püskürtmek gerekir. Yapraklarına su püskürtme işinde dikkatli olmalısınız, sisleme gibi çok ince püskürtme yapan bir fısfıs kullanın ve yapraklarında su damlacıklarının birikmeyeceği şekilde az ama gün içinde birkaç defa su püskürtün. Su püskürtmesini 20 dereden az sıcakta en fazla günde bir defa, daha fazla sıcaklıklarda duruma göre günde birkaç defa yapmalısınız. Bu su kireçsiz ve biraz ılık olmalı.

Budamak: Her zaman yapılabilir. Çiçeklenmesi bitince ardından hem eski hem zayıf kalmış dallar budanmalıdır. Genç ve sağlıklı dallar böylece kuvvet bulur daha iyi çiçeklenir.

Gardenya çoğaltılmasında iki yol:
Birincisi: Ayrı bir yazıdır, tıklayın: » Gardenyaların çelik ve daldırma ile çoğaltılması
İkincisi: İlkbaharda kökten ayırma ile…

Bol güneşe ihtiyacı vardır. Tam gün olmasa bile sadece öğleden önce veya sadece öğleden sonra bol güneş alabilen yerler de uygundur. Yetersiz güneş ise sağlıklı sonuç alabilmeniz açısından hiç uygun değildir.

Doğal güller çok dikenli olur. Bazı yeni türleri az dikenli olabilmektedir. Aşılı güllerde de diken az olur.

Güller pekçok hastalıklara maruz kalabildiğinden dolayı ilkbaharda gerekli ilaçlamaları yapmak ihmal edilmemelidir. Camekânlı balkonlar gibi kapalı yerlerde hastalıklı olmaları daha yaygındır.

SAKSIDA GÜL YETİŞTİRMEK

Saksıda yetiştirmek için en iyi tür cüce güllerdir. Hemen her toprakta yetişebiliyor.

Çoğaltmak için ilk baharda üst dallarından kesip ekerseniz kolayca köklenir büyür hatta sonbahara kadar çiçek bile açar. Ben yıllarca denemişimdir. Bunların tek kusuru kokusuz olmalarıdır. Ama bütün yıl çiçek açarlar.

Camekanlı bol güneşli balkonda kışın da çiçek açar. Uzun yıllar yaşarlar. Solda resmini görüyorsunuz. Çeşitli renklerde olurlar.

GÜL TÜRLERİ VE SINIFLANDIRILMASI

Gül melez türleri tohumla elde edilir. Resimdeki yeni bir türdür. Sonuçta kırmızı bir gül gibi görünse de, renk tonu, kokusu, çiçeğinin şekli ve daha birçok özelliği ile diğer türlerden ayrılır.

Gülleri sınıflamak birkaç şekilde olur. Bu sınıflandırmalardan biri: Senede bir defa ilkbahar ortalarında, yaz başlangıcında çiçek açan türleri ve bütün yıl, hatta kışın dahi çiçek açan türleri (yediveren gülleri) olmak üzere ikiye ayrılır.

Yediveren Gülleri: İlkbahar sonlarından kış başlangıcına kadar çiçek açar. Soğuğa dayanıklı türleri kışın da “havalar çok soğuk gitmedikçe” çiçek açabilir.
Ayrıca sarmaşık gülü denen uzayıp giden gül çeşitleri olduğu gibi boyu 2 metreyi bulamayan ağaççık veya çalı çeşitleri de vardır. Fazla uzayan dalları kurur gider. Bir de bodur gül cinsi var. Ayrıca saksılarda çok kolay yetiştirilebilen bir karış boyunca cüce güller vardır ama bunlar kokusuz olur.

Bütün gül çeşitleri zaman zaman kökten kuvvetli sürgünler verir. Aşılı güllerde bu sürgünlerin yok edilmesi gerekiyor.
Güllerin çok zengin çeşitleri vardır. Burada uzun uzun yazamıyorum.

AŞILI GÜL

Bunun makbul olduğunu düşünenler var. Oysa makbul görülecek hiç bir yönü yoktur.
Aşılı güllerin kötü ve hatta tehlikeli yönleri: Normalde olması gereken kokusunu büyük ölçüde kaybeder. Bilindiği üzere, bitkilerde aşı şu şekilde olur: İyi cins bir bitkiden bir parça alınarak aynı türden olan ama iyi kalitede olmayan başka bir bitkiye aşılanır. Aşı yapılan yerden çıkan dalın dışındaki dallar yok edilir. İşte aşılı gülün tehlikesi buradadır: Gül kökten sürgünler veren bir bitki olduğundan, aşılı yerin daha alt ve kök kısmından çıkan sürgünler esas bitkinin özelliğini taşıyacaktır. Yani bir yaban gülüne aşı yaparsanız, kökten çıkacak yeni sürgünler yine yaban gülü olacaktır. Böylece aşı sonucu çıkan dalları korumanız, diğerlerini yok etmeniz gerekiyor.

GÜL BAKIMI

Gül sıradan bir çalı olmadığı için elbette bakımı olacaktır. Bakımı toprağının işlenmesi, budanması ve Erzurum gibi kışları çok aşırı soğuk yerlerde donmaktan korunması gibi şekillerdedir.

Toprak: En sevdiği toprak hem killi hem kumlu ve demir açısından zengin kırmızı topraktır. Diğer topraklardan çok kireçli / çok kumlu / çok killi ve ağır / fazlaca humuslu-asitli toprakları sevmez. Suyu fazlaca tutan topraklar gül için hiç iyi değildir. Geçirgen olması gerekiyor. Bunların dışında normal toprakta da gayet iyi yetişebilir. Ama toprağı gübreden besinden mahrum edilmemelidir. En iyisi eski, çürümüş gübredir. Taze gübreler gerektiği gibi faydalı olamıyor. Bir de güllerinizi suni gübrelerle beslemeyin, veya bunu çok az yapın. Suni gübre yerine bulabilirseniz gül için özel imal edilmiş bitki besini kullanın.

Sulama: Aşırı sulamamalı. Hele bir de toprağı su tutan bir türde ise, çamur gibi toprak güllerin düşmanıdır.

Gülleri soğuktan, donmaktan korumak:
İstanbul, Bursa, İzmir gibi illerimizde gerekmiyor. Konya, Erzurum gibi kışları müthiş soğuk geçen illerde gereklidir. Dip kısmı gübre- saman-toprak karışımı ile iyice örtülür. Dalları hasır gibi yarı hava geçiren malzemeler ile sarılarak korunur.

GÜL DİKMEK

Beyaz güllerin bir başka güzelliği var. Tam beyaz renge sahip güller vardır ama daha çok resimdeki gibi sarı tonları ile karışık olanları vardır.

Eğer gül fidanı satın almak ve bahçenize dikmek istiyorsanız: Bu işi ılıman iklimli yerlerde sonbahar sonunda, kışın çok soğuk olan yerlerde ise ilkbaharda yapmalısınız. Bol güneşli bir yer seçmelisiniz. Yarım metre kadar bir çukur açarak dip kısma çürümüş gübreli iyi bir toprakla doldurun. Fidanınızı bunun üstüne koyarak üstünü toprak ile kapayın. Toprağı hafifçe sıkıştırın. Sonra bolca sulayın.

Saksıya dikecekseniz yine gül için uygun toprak kullanarak, kalın toprak saksılara ekin. Plastik ve metal tür saksılar gül gibi bol güneş isteyen ve dolayısıyla bol güneşli yerlerde bulundurulan bitkiler için sağlıksızdır.

Sarmaşık gülleri saksıda yetiştirmek için pek uygun değildir. Bodur cins güller ve cüce güller saksıda yetiştirmek için en ideal türlerdir.