Lithops, canlıtaş çiçeği

Bu sayfada Lithops ve benzeri mesemb sukulentlerinin yetiştirilmesi, bakımı vb bilgilerini püf noktalarıyla, bütün incelkileriyle bulabilirsiniz. Hatalarım olmuşsa bildirmenizi beklerim. Her şeyi bütün detaylarıyla, bütün istisnai durumlarıyla yazmak çok uzun sürer. Derlediğim tercüme ettiğim bilgileri elimden geldiğince kısa tutmaya çalıştım.

Bu sayfada Lithops ve benzeri mesemb sukulentlerinin yetiştirilmesi, bakımı vb bilgilerini püf noktalarıyla, önemli incelileriyle bulabilirsiniz. Hatalarım olmuşsa bildirmenizi beklerim. Her şeyi bütün detaylarıyla, bütün istisnai durumlarıyla yazmak çok uzun sürer. Derlediğim tercüme ettiğim bilgileri elimden geldiğince kısa tutmaya çalıştım.

Aizoaceae (Buzçiçeğigiller) familyasından lithops cinsinin 40’a yakın türü, türlerin birkaç çeşidi ve insanlar tarafından oluşturulmuş birkaç çok değerli melezi ve kültivarı var. Tür tür ayrı ayrı isimleriyle değil genel bilimsel cins adıyla anılırlar (Lithops). Derin meraklıları, koleksiyoncuları ayrı ayrı tür isimlerini bilir gerektiğinde kullanır. Lithops Eski Yunancada taşa benzeyen demektir. Taşımsı, taş gibi.. İngilizcede en yaygın adı ‘living stone’ – yaşayan taş.. Türkçede canlı taş demek daha uygun.

Güney Afrika’da en çok Namibya’da ve sonra Namibya’ya yakın bölgelerde bulunur. Hem killi hem kumlu olan bol mineralli hem tuzlu kıraç topraklarda ve kayalıklı kıraç topraklı yerlerde yaşarlar. Yaşam alanlarında hava nemliliği genelde çok düşük. Yazın Adana kadar sıcak ama kuru hava.. kışın genelde don olayları hemen hiç görülmez ve hiç yağış da olmaz.

Çakıl benzeri lithopsBakım şartları kaktüsler gibi değildir. Anavatanında iklim şartları bildiğimiz kaktüslerin bile pek ayak uyduramayacağı kadar acımasız olsa bile lithopsların evlerde bakımı kaktüslerden çok daha fazla hassasiyet gerektiriyor. Zor bir bitki. Net, belirli bir toprak tarifi verilemez. Yaşadığınız yerin iklimine, yetiştirdiğiniz ortamın şartlarına göre farklı farklı toprak karışımında yetiştirmek gerekiyor. Bu sayfadaki bütün bilgileri okuyup ona göre püf noktalarını anlayarak yetiştirmeyi başarabilirsiniz. Sabır, dikkat, doğru bilgi istiyor.

Evinizde Lithops köşesi
Bu bitkilerden yetiştirmek istiyorsanız bir Lithops köşesi oluşturmalısınız.Yazın filtrelenmiş güneş, kışın direkt güneş + güneş etkisi veren lamba ile güneş takviyesi. Ayrıntılar aşağıda. Ve bu köşede en önemli aygıt, üstlerine hava üfleyen bir vantilatör. Otomatik ayarlayabilseniz iyi olur: Her saat başı kendiliğinden çalışmaya başlayıp 20dk süreyle çalışmalı.

DİKKAT: Aşağıdaki bilgiler sadece kış gelişimli lithopslar için olsa bile, o bakım bilgilerini yaz gelişimli lithopslara da aynen uygun olabilecek şekilde yazdım. Siz bu bilgiler doğrultusunda gerekenleri elinizden geldiğince yapın ve işi akışına bırakın. Kışın mı gelişirler yazın mı gelişirler, doğal süreç içinde ortalama bir bakımla güzelce yetiştirebilirsiniz. Sulama dengelerini hiç kafanıza takmayın. Esas dikkat etmeniz gereken hayati önem taşıyan en önemli iki unsurdan birincisi doğru toprak karışımı, ikincisi esinti.

Lithops Sıcaklık ihtiyacı: Yaz boyunca uyku halinde kalırlar. Lithopsların yıl içinde gelişim zamanları genel olarak, gün içinde çoğunluk saatlerde hava sıcaklığı 26C dereceden daha az olduğu zamanlar. Hızlı gelişim 10C ile 25C dereceler arasında mümkündür. Sıcak havada yaz dinlenmesi ise gereklidir, önemlidir (yazın klimalı serin odalarda tutulmamalı).

Kışa dayanıklılık: Lithops türlerinin hemen hemen tümü ortalama -5C dereceye dayanıklı olsalar da +5C dereceden daha fazla soğuktan korumanız tavsiye edilir.

Esinti: Sulama yaptığınız günlerde, toprağı nemli olduğu zamanlarda, sıcak günlerde, direkt güneş aldığı anlarda, havası nemli ortamlarda, kısaca daima her an esinti hayati önem taşıyor. Aksi takdirde hayatta tutabilmeniz pek mümkün değil.

Sulama: Anavatanında yağışlar: Yaz mevsiminde çok nadir, sonbaharda ve ilkbaharda az yağış olur. Kış boyunca bir damla bile yağış olmaz. Lithops sulamada herkes bu ölçüleri dikkate alır. Halbuki kesin gerekli değil. Kış boyunca 5 ay asla sulamayın tavsiyesi yanlış. Güya içteki yavru kısım dış eski kısmın suyu ile gelişecekmiş, sulamaya gerek yokmuş. Halbuki her bitkide olduğu gibi bunda da eski yapraklar kuruma sürecine girmiştir. Kururken besininin enerjinin büyük kısmını yeni oluşuma aktardığı doğru ama bu hiç sulamamak gerekir anlamına gelmez. İlk günlerde aşırı susuzluktan dolayı içteki yeni gelişim ölebilir. Bu da bitkinin tümden ölmesiyle sonuçlanır. Siz sulamayı aşağıdaki gibi yapın. Ayrıca su fisfıslama var, onu daha aşağıda açıkladım. Sonra, kışın yağış olmayan anavatanında zaman zaman oluşan gece sislerinden ve oluşan çiğlerden toprak suyu bildiğimiz tuz gibi kuvvetle alıcı özelliktedir. Anavatan toprağının mineralli ve tuzlu özelliğinden hiç bahsedilmez.

Sulamamak gerektiğine (ve sulamayı bir kaşık suyla yapmaya) dair tavsiyeler zararlı. Lithopslardaki çürümeleri herkes suya bağlıyor. Çürümelerde bozulmalarda esas etkenler yanlış toprak karışımı, esintisizlik, susuzluk ve yaz boyunca güneşte pişmeye mahkum etmenizdir. Suçu suda aramayın. Bir de besleyiciliği sıfır topraklar zamanla lithopsları tamamen dirençsiz bırakır öldürür. Lithopslar için B1 vitamini hayatta kalabilme sırrıdır. Bunun içinse ağaşıda benim tarif ettiğim gibi bir toprak karışımı yapmalısınız.

• Yaz boyunca: Yaz boyunca, aslında bütün yılın genelinde duruma göre hiç sulamamak daha iyi olur. Lithopslarınızı iyi gözleyin. Yanlarını değil, üst yüzeyini. Daima sabah saatlerinde kontrol edin: Eğer üst yüzey çok sağlıklı, gergin, parlak görünüyorsa öyle devam ettiği sürece hiç sulamayın. Sabah kontrollerinde çok hafif bile olsa pörsüme gibi ya da içe çökme gibi bir hal varsa her farkedişinizde saksıdaki toprağın üst yarısı ıslanacağı kadar az miktarda su ile sulayın. Kontrolleri sadece sabahları yapın, diğer vakitlerdeki kötü görünümleri dikkate almayın. Bakınca anlamıyorum diyorsanız sabah kontrollerini iki parmağınızla kenarlarından tutarak yapın. Yumuşak hissediliyorsa sulamak gerekir. Yaz sulamalarında toprak üstten 4 – 5cm derine kadar olacak şekilde az su kullanın. Toprak üst yüzeyini hafiften ıslatma tavsiyesi yanlıştır bitkiyi susuzluktan öldürür.

• Yaz sonunda ve sonbaharda 27 derece ve üstü sıcakların pek kalmadığı zaman başlayarak kasım sonuna kadar haftada bir gibi (ama toprak tamamen kurudukça) sulayın. Daha bol su kullanarak sulayın ama suyu ara vermeden bir defasında güzelce yavaş yavaş dökün, birkaç dakika sonra tekrarlamayın ki toprak suya fazla doymasın. Alt deliklerden su derhal akıp gitmeli, alt tabakla beklememeli. Kasım sonuna kadar böyle devam edin. Esintiyi mükemmelen sağlayan profesyonel yetiştiriciler bu dönemdeki sulamayı birkaç saat veya 12 saat ara ile tekrarlarlar. Toprak her tamamen kuruduğu zaman, aynı gün aralıklarla iki defa sularlar. Bu tarz sulama havası fazla kuru memleketlerde uygundur.

• Aralık ayı ortasında bir defa ve sonunda bir defa yaz usulü ‘az miktar su ile’ sulayın. Lithopsunuz çirkinleşmeye başlamışsa üzülmeyin, susuz kaldı sanmayın, yaprağın ömrü tamamlanmıştır içerde yenisi gelişiyordur normaldir.

• Ocak ve şubat aylarında ne olursa olsun hiç sulamayın. Bu arada, ortamın sıcaklığının gündüz ortalama 22°C, gece ortalama 10°C olması gerekiyor (ya da gece 5C dereceden soğuk olmamalı, gündüz 12C dereceden soğuk olmamalı). Ara sıra su fısfıslayabilirsiniz. Yeni gelişimin büyümesi hızlandığında sisleme bile yapmasanız daha iyi olur. Yoksa dış eski kısım dirençli kalmada inat edebilir, çürüyebilir, oluşan hastalık bütün bitkiyi çürütüp öldürebilir. Yeni gelişim eski kısmın suyunu enerjisini emerek büyümeli.

• Mart başından mayıs sonuna veya haziran ortalarına kadar “ama eğer eski kısım tamamen kurumuşsa o zaman başlayarak” yine sonbahardaki gibi sulayın. Günün çoğu vaktinde 26°C ve daha fazla sıcak olduğu günler geldiğinde yaz usulüne geçin, sabah kontrollerine göre gereğini yapın.

Sulama suyu  ve fısfıs suyu: İki gün bekletilmiş, kloru floru uçmuş, tortusu dibe çökmüş su ile sulayın. Dinlendirilmemiş suda fazla kireç olur, bitkinin üzerinde suyun değdiği yerlerde taşlaşmış tabaka oluşturur. Güzelliği bozar. Klor zarar verir.

Lithops çiçeği

Lithops çiçeği

Su fısfıslama: 1) Yukarda yaz boyunca sabah kontrollü sulamalardan bahsetmiştim. Sulamak hiç gerekmiyorsa yaz boyunca gece serinleri başladığında üstlerine sisleme gibi çok hafif tabaka olacak şekilde su fısfıslayın. Eğer Sabah kontrollerine göre hiç sulamak gerekmediğini görüyorsanız ama sıcak saatlerde üst yüzeyde kırışma, çökme gibi haller fazla belirgin bir şekilde oluyorsa her sabah ve güneş battıktan sonra su fısfıslayın. 2) Hiç sulamamanız gereken ocak ve şubat aylarında ise (içerdeki yeni kısmın gelişimi hızlanana kadar) gece karanlık saatlerde hafifçe su  fısfıslamak iyi olur. 3) Diğer zamanlarda, uzun süre sulamak icap etmiyorsa ara sıra su fısfıslamakta fayda var.

Güneş ihtiyacı ve fotosentez süresi: Gelişimin hızlı olması için eylül sonu – mart ortası arasında günde en az 12 saat,  en fazla 14 saat kadar karanlıkta kalmalılar. Ortalama gün ışığı süresi 11 saat kadar olmalı. Fotosenteze yetecek kuvvetli ışık (güneş ya da güneş etkisi veren lamba ışığı) süresi de hızlı ve sağlıklı gelişim için kış boyunca 9 saat civarında olmalı.

Güneşte bırakmakta düşülen hatalar: Lithopsların anavatanında yılın 300 gününden fazlası güneşlidir. Fakat direkt güneşe bütün gün maruz kaldıklarını sanmayın. Kayalık yamaçlarda gündüzün yarısında güneş alanlar, açıklık düzlük yerlerde yaz boyunca toz toprakla örtülü kalanlar, diğer bitkilerin altında öğle tepe güneşinden korunanlar var ve ancak bu şarltarda şiddetli sıcak yaz günlerinde hayatta kalıyorlar zaten. Anavatan açık hava şartları ile evlerimizin ve bahçelerimizin şartları hiç de aynı değil. Bizim yetiştirdiklerimiz daha dirençsiz olur. Yaz aylarında filtrelenmiş güneş ve devamlı esinti gerektirir. Doğal olmayan ortamlarda nanemolla yetişen lithopsları anavatanlarında çöllerde bütün gün kızgın güneşte duruyorlar düşüncesiyle yaz günlerinde filtrelenmemiş güneşe maruz bırakırsanız pişip öleceklerdir.

Filtrelenmiş güneş ve esinti şart: Kasım ortası – mart başı döneminde güneşi filtrelemeyin. Lithopslar, uzman kişilerin esintiyi ısrarla tavsiye ettikleri birkaç bitkiden biridir (siklamen, küpe çiçeği ve lithopslar esintisiz sıcak ortamlarda bozulur). Güneşin filtrelenmesi ise mart ortası – kasım ortası arasında şarttır. Ne kadar filtrelenecek, lithopsları biraz ısıtacak kadar. Çok fazla ısıtmayacak kadar. Hava sıcaklığına ve güneşin dik gelmesine göre mevsimlere bağlı olarak %30 – %60 arasında güneş filtreleme uygulanır (filtreleyici örtüler ona göre değiştirilir). Eğer bir de hava 20C derece üstünde sıcak ise mutlaka devamlı esinti almalılar ki serinleyebilsinler. Yoksa ya (gelişim zamanlarında) gelişimleri duracak  ve çürüyecekler ya da (yazın uyku döneminde) sıcaktan pişerek çürüyeceklerdir. Sulama ve su fısfıslama zamanlarında da devamlı esinti almalılar.

Güneş etkisi veren lamba şart: Aralık ayı başından mayıs ayına kadar ülkemizde yeterli güneş alamadıklarından dolayı yeni gelişimler deforme görünümlü olur. Günde 9 saat güneş mutlaka lazım.  Güneş etkisi veren lamba kullanacağız. Günde 4 saat güneş alıyorlarsa, diğer 5 saatte lamba kullanın. Bulutlu günlerde günde 9 saat lamba kullanın. Lamba hem güneş etkisi veren özellikte olmalı hem de litopsları fazla ısıtmamalı. Üzerlerinde, 25cm yukarda floresan lamba yeterli olabilir (güneş etkisi veren özel terrarium / akvaryum lambaları daha iyidir). Gelişimin mükemmel devam etmesi için geceleri daha serinde kalmalarını sağlayın (gece 8°C, 15°C civarlarında, gündüz 22C civarında ama 25C dereceyi aşmayacak). Güneş etkisi veren ışık takviyesine hazirandan hava sıcaklığı günün çoğu vaktinde 26C ve daha fazla oluncaya kadar devam edilmeli. Sonra sıcaktan gelişim duracağından dolayı takviye gerekmez.

Yeni gelişimde deformasyon problemi: İlk haftalarda hiç görünmeyen içerdeki yavrucuk güneş yetersizliğinden ve gece yeterince serin olmamasından dolayı mantar gibi yukarı doğru uzayabilir, bu da deforme bir görünüme yol açar. Darkafa mantar gibi görünür. Bazı yetiştiriciler yarığı bir yanından aşağı doğru keserler ki içerdeki yavru veya yavrular yeterli güneş alabilsin böylece yukarı doğru uzamadan, enine genişleyerek büyüsünler. Aslında bu bir çözüm değil. Esas çözüm üstünde güneş etkisi veren lamba yakmaktır.

Yaz dinlenmesi veya kış dinlenmesi: Lithops türüne göre değişir. İyi gözlemleyin. Kış dinlenmesi isteyenlere kışın güneş takviyesi gerekmez. Yazın gelişenlere yazın güneş diğerlerindeki gibi yine filtrelenmeli ama onlardan farklı olarak kış gelişimindeki anlattığım gibi güneş ışığı veren lamba ile günlük güneş etkisi süresini uzatmalısınız.

Lithops bitkilerine toprak nasıl olmalı?

Litopslara nasıl toprak kullanacaksınız, kesin bir tarifi yok. Yaşadığınız yerin iklimine göre, yetiştireceğiniz ortamın şartlarına, havanızın nemlilik oranına göre toprağının mahiyeti uygun olmak zorunda.
1) Havası nemli olan ve hem fazla sıcak olmayan memleketlerde, bir de havası nemli olup kontrollü olarak belirli sıcaklıklarda tutulan, devamlı esinti sağlanan mekanlarda sırf ince (pirinç kadar) ponza taşında yetiştirenler var. Öyle yerlerde kum ve kum gibi ince taneli ponza ve toprak zararlı. Perlit, vermikülit hiç uymaz. Karışımdaki organik maddeler de yok denecek kadar az olmalı veya hiç olmalalı.
2) Mardin gibi havası kuru yerlerde ise ince taneli ve az miktarda organik maddeli toprak kullanılır. Yine de kesin bir şey söylenemez. Tecrübeli lithops yetiştiricilerin tavsiyelerini yaşadığınız yerin şartlarına göre değerlendirmeyi bilmek zorundasınız. Normal arazi toprağında bile güzelce yetiştirebilen profesyonel lithops meraklıları var. Havası fazla kuru  memleketlerde devamlı açık havada tutmak ya da devamlı vantilatörle esinti sağlamak kaydıyla kıraç toprakta yetiştirilebilir.
3) Tecrübeli litops meraklılarının kendilerine özgü tavsiyelerine aldanmayın. Yılların tecrübesiyle faydasından çok eminlerse doğrudur ama onların litops yetiştirdiği ortamın şartlarını sorun, araştırın. Hangi şehirde yaşıyor, rakım nedir, orada hava nemi nasıl, mevsim şartları nasıl, yetiştiren kişi nasıl ortamda yetiştiriyor vesaire. Aksi takdirde sizde aynı şartlar yoksa o toprak tavsiyesinin faydası değil öldürücü zararı olur.
4) Elenmiş tozu giderilmiş kaktüs toprağı, yine tozu giderilmiş bonsai toprağı kullananlar var. İklime, hava nemine göre bunların elenmesi veya tam tersi kum karıştırılması gerekebiliyor.

Lithops meraklılarının tavsiye ettiği toprak karışımlarını yukardaki tavsiyelerimi dikkate alarak uygulamalısınız.

Toprağın çabuk kuruyucu olması gerektiği için çok kişi aldanarak fazla havadar toprak gerekiyor düşüncesiyle tropikal epifitik bitkilere uygun toprak hazırlar ki bu bir bilinçsizlik, dünyada çok fazla yaygın feci bir hatadır.

Kamuflaj desenli lithops

Kamuflaj kıyafetli lithops :) Doğal alanlarında lithopslar üstünde yaşadıkları arazinin rengine göre evrim geçirmişler. Buradaki tür anavatanında kahverengimsi kızılımsı topraklarda bulunur. Beyaz litopslar beyaz kuvarslı arazilerde, grileri kalker taşlı azarilerde. En üst fotoğraftaki lithopsa dikkat ederseniz çakmak taşına (kuvarsa) çok benziyor.

Anavatanında toprak özelliği: Lithopslar havası kuru, yazın sıcak, kışın tamamen yağışsız olan anavatanlarında çoğunlukla sert ağır kıraç topraklarda, genelde kil, kum, binlerce yıl öncesine ait alüvyon karışımı gibi kendine özgü doğal karışımlardan ibaret kıraç topraklarda, bazen de kayalık yamaç diplerinde ufalanmış kaya, kalker, kuvars kırpıntıları karışık toz toprak birikimlerinde  yaşarlar. Çok mineralli, çok alkalinli, tuzlu, ağır, sert, humus fakiri topraklar. Fakat böyle bir toprak havası nemli bir memlekette minerallilikten ve tuzluluktan ötürü lithopslara göre fazla su tutucu, zehirleyici, çürütücü olur. Zaten anavatanlarında o bölgeye uygunsuz fazla yağışlarda fazla uzun süreli ıslak kalan topraklarda toplu lithops ölümleri görülür. Benim aşağıdaki tavsiyem onun benzeri olabilecek bir karışım ama pek su tutucu değil, tuzlu değil. Lithops’lar bu karışımda bağışıklık sistemi çok dirençli, sağlıklı, güçlü gelişirler. Daha güzel yapılanırlar. Yalnız, esintinin neredeyse her an olması lazım: yoksa benim karışım tavsiyemi ciddiye almayın.

Aşağıda saydığım taşlardan ve topraklardan bulmalısınız. Ponza taşı fidanlıklarda satılır. Diğerlerini doğal arazilerden bulabilirsiniz.

1- Taşlar: Ponza taşı, kalker taşı, kırmızı kaya (demir pası gibi renkte kızıl), yeşil kaya (yeşilimsi kahverengi) ve çakmak taşı (kuvars).
Taş taneleri kırık pirinç ve bütün pirinç taneleri kadar irili ufaklı olmalı. Keserle ufalamak gerekiyor. Bu 5 çeşit taş kırpıntılarından eşit ölçülerde karıştırın. Aşağıdaki formülde bunun adı taş kırpıntıları.

2- Topraklar: Kırmızı killi toprak, kara toprak (çok çeşitli bitkili doğal bir yerin üst yüzey humuslu toprağı) ve dere kumu.

Lithops toprağı karışımının hazırlanışı:
3 ölçü taş kırpıntıları + 2 ölçü kırmızı killi toprak + 2 ölçü humuslu doğal kara toprak + 3 ölçü dere kumu.

Önce dere kumu ile kırmızı killi toprağı çok iyi karıştırın. Bunu sonra humuslu gerçek kara toprakla iyice karıştırın.  En son taş kırpımtıları ile güzelce karıştırın.

Bu karışım lithops türlerine en uygun toprak olacaktır (devamlı esintili ortamlarda olması şartıyla). Lithopsları dikerken karışım kupkuruya yakın çok hafif nemlilikte olmalı. Saksılara diktikten sonra toprak yüzeyine dekoratif görünüm için şirin çakıl taşları döşeyebilirsiniz. Hemen sulamayacaksınız. Bir hafta, on gün kadar esintili yerde bekletin toprak adamakıllı kurusun sonra sulayın. Bir de yeni toprağa dikince 20 gün kadar güneşi fazla filtrelemelisiniz. Değdiği yeri belli belirsiz ısıtacak kadar güneş.

Saksı özelliği ve saksı toprak değiştirme meselesi:
1- Saksının sağlam, sert çömlek saksı (cilalı / cilasız önemli değil) veya seramik saksı ya da çok kalın plastikten saksı olması tavsiye edilir. Lithops kazık köklü olduğundan dolayı derinlik önemli. Saksı 12cm derin olmalı. Altında suyu dışarı hemen çıkartacak delikler olması ayrıca önemli.
2- Geniş saksılarda birkaçı bir arada yetiştiriyorsanız beş on yılda bir (veya epeyce çoğaldıklarında ayırmak amacıyla), küçük saksılarda yetiştiriyorsanız iki – üç yılda bir defa toprak değiştirmelisiniz.
3- Mini yüksük saksılarda yetiştirmeniz hiç tavsiye edilmez böyle şeylere hiç heveslenmeyin. Yetişkin lithopslara saksı 12cm derinlikte ve 10cm genişlikte olmalı: Fazla sayıda lithops için derinlik aynı, genişlik ise: lithopslar arasında ve lithopslarla saksı kenarı arasında 4cm mesafe olacak şekilde. Böylece, zamanla bölünerek çoğalacak olan litopslar birkaç yıl rahatça bu saksıda kalabilir.
4- Renk renk lithopsların sıkışık vaziyette aynı saksıya dikilmiş olmalarına özenmeyin o şekilde dikmek hiç sağlıklı değil.
5- Toprak değiştirmede en iyi zaman litopsların yenilenmesi tamamlandığı, eski kısım soğan kabuğu gibi incecik incelmiş ve kupkuru olmuş olduğu zamandır.
6- Topraktan sökünce: Ergin lithopsların ana kökü 2cm kalacak şekilde alt kısmı kesin atın, varsa diğer yan kökleri de kesin. Bir gün açıkta bekletin sonra kuruya yakın çok hafifçe nemli yeni toprağına dikin ve toprak tamamen kupkuru oluncaya kadar sulamayın. Biri iki yıllık yavru lithopsları sökmüşseniz kökü kesmeyin, ıslatın, kendiliğinden kurumasını bekleyin sonra dikin.
7- Toprak değiştirdiğinizde üç hafta boyunca, köklerin yeni toprağa bağlanmaları tamamlanıncaya kadar güneşi iyice filtrelenmiş olarak almalılar, esinti de eksik olmamalı.

Besin: Benim tavsiye ettiğim gibi iyi bir toprak karışımında lithopslar hiçbir şekilde besin istemez beş altı yıl yeter. Diğer basit şeylerde ise gerekmese bile besin vermek iyi olur ki hepten dirençsiz kalma riski olmasın. Genel amaçlı bitki besininden hafif dozajlarda olarak.. Yazın gelişenlere ayrı zamanlarda, kışın gelişenlere ayrı zamanlarda.. Kontrollü olarak.. Mesela kışın gelişim gösterenlere ekim ortasında bir defa, kasım sonunda bir defa, ilkbaharda yeni gelişim tamamlandıktan sonra bir defa yeterli. Ya da hangi tür olursa olsun  ilkbahar ortasında bir defa ve sonbahar başında bir defa.. böylesi daha iyi.

Lithops yapısı, gelişimi

Aslında yapışık bir çift yapraktan ibaret olduğu halde görüntüsü hiç öyle değildir, çakıl taşlarına benzer. Yılanların deri değiştirmesi gibi yılda bir defa yenilenir. Yılda sadece bir çift yaprak geliştiren, çok yavaş bir bitkidir. Çok garip görünüyor ama aslında bunun diğer bitkilerden hiçbir farkı yok. Deri değiştirme diye bir şey de yok. Fark, lithopslarda gelişimin aşırı yavaş olması ve yılda sadece bir çift yaprak oluşturmasıdır. Her zaman sadece iki yaprak gövde ile bir bütündür, gördüğümüz taşa benzeyen birbirine yapışık çift yaprak aslında bir dalın en uç iki yaprağı gibi yapıdadır, içerden yeni çift yaprak gelişirken mevcut çift yaprak ölme sürecine girer. Diğer bitkilerden farklı değil, sadece çok yavaş.

Dalları olmaz. Kısacık bir gövdesi hiç uzamaz sabit kalır. Kök kaidesi üzerinde gövde uzaması olmaz, rizom oluşumu da olmaz. Gövde diyeceğimiz kısım aslında iki yaprağın altta birleştiği kısımdır. Yıllık yaprak değişiminde eski yaprakların oluşturduğu tüm dış yüzey, kök kaidesine kadar kurur gider yerini yenisi almıştır artık.

Lithops, canlıtaş çiçeği yenilenmesi sonu

Yenilenme sürecini neredeyse tamamlamışlar.

Yeni yaprakların oluşup eskilerin yerini alması: Bakımında, gereken şartları oluşturmanızda, seyrek sulamanızda hiçbir hatanız olmadığı halde litopsunuzun çirkinleştiğini görürseniz anlayın ki bu bir yenilenme başlangıcıdır. Çok yavaş sürer. İçerde tam ortada derinde yeni bir çift yaprak oluşumu faaliyete geçiyor, büyürken dış yaprakları emerek besleniyor, içerdeki yeni çift şişmanladıkça dışardaki çift güç kaybederek zayıflıyor. Nihayet eski çift soğan kabuğu gibi incelip kuruyor ve yeni çift gelişmiş olarak ortaya çıkmış oluyor. Bu hal yılanların deri değiştirmesine benzetilir.

Tohumdan yetiştirince 3 yaşına gelinceye kadar çiçek açmaz, her yıl yılda sadece bir çift yaprak geliştirir, yeni çift eski çiftin yerini alır, eski çift ölür.

Lithops kolonisi

Lithops kolonisi

Çiçek açacak kadar olgun lithopsların yenilenmesinde ise içerden iki ayrı litops yaprak çifti ortaya çıkar. Bazen dört tane çıkabilir (dört çift). Her biri ayrı lithops olmuştur ama aynı kök kaidesine bağlıdırlar. Ayırıp ayrı ayrı saksılara dikmek isterseniz bilin ki bunlar ayrı kökler değil. Ayırırsanız hiçbirini hayatta tutamama riski yüksek. Ayırmadaki püf noktalarını bilmelisiniz o zaman her biri kolayca köklenir. Bu konuya lithops çoğaltılması sayfasında değineceğim. Hem ayrıca lithopsları ayırmak makbul değil. Ne kadar çoklu koloni olmuşsa o kadar değerlidir.

Lithops köklerinin özelliği: Kazık köklüdür. Bazen aynı kök kaidesinden birkaç kazık kök çıkar. Kazık köklerden çevreye çok sayıda saçak kökler uzanır. Uzantıların birçoğu gözle farkedilemeyecek kadar incedir. Bitki yıl içinde nadiren su bulduğunda incecik kökler hızla her yere yayılarak toprakta besin ararlar (dolayısıyla yüksük kadar mini saksılarda az toprakla yetiştirmenizde bitki beslenemeyecektir bunu iyi düşünün). Toprak kuruyunca onlar da hızla kurur gider. Bu süreç hep böyle devam eder.

Kök çürümeleri: Kök kaidesinin altında kazık kök ve ona bağlı yan kökler, yan köklerden de çevreye dağılan incecik kökler var. Yan köklerin çoğunluğu zaman zaman yok olur gider. Bunda hiçbir sorun yok. Litopsların tipik özelliklerinden biridir. Sulanıldığında tekrar hızla köklenir. Kısa bir süre sonra tekrar çürüyebilirler, önemli değil. Kazık kök de bazen çürüyebiliyor ama uygun şartlarda hızla yeniden gelişir. Köklerin çürümelerinin yanlış sulamayla fazla ilgisi yok. Eğer uzun süre yeniden köklenemezse ölür. Tekrar köklenmeme problemi bitkinin birkaç yıl boyunca feci halde besinsiz kalması sonucudur ya da yanlış toprak ve esintisiz ortam sonucudur.

Zararlıları: Yaprak bitleri litopslara musallat olabiliyor. Gözle görülebilenleri makyaj fırçasıyla temizleyebilirsiniz. Çevredeki diğer bitkilerinizi ilaçlayın ki bitler tekrarlanmasın. Gözle görülmesi zor olan örümcek bitler büyük zarar verir. Ara sıra büyüteçle dikkatle inceleyin. Bit varsa ilaç kullanmalısınız. İlacı hem bitki üzerine hem toprak yüzeyine uygulayın ve saksının üst kenarlarını, yan yüzelylerini ve altını çamaşır suyu karıştırılmış suyla silerek temizleyin. Aynı şeyi diğer bitkilerinize de yapın. Yerleri, pencereleri dezenfektan maddeli temizleyicilerle sık sık silin. Örümcek bitler küçük ama zararı diğer bitlerden daha büyük.

Tohum oluşması: Çiçeğinde hem dişi hem erkek organlar olduğu halde genellikle kendi poleni işe yaramaz. Başka bir lithopsun çiçeğinin polenleri lazım. Bu sayede tohum oluşması kesinleşir.

Çoğaltılması: Ayrıntılı, uzun anlatımlı olduğu için bunu ilerde ayrı bir sayfada yazacağım.

Kategori: Salon Ofis Dekor Tarih: 27 Aralık 2012

Etiketler: | | |

'Lithops, canlıtaş çiçeği' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Elif Ozudogru Dincoglu, İstanbul dedi ki:

    Değerli bilgileriniz için çok teşekkürler.
    Çok güzel bir bitki. Bende üç tane var umarım sorunsuzca yaşatmaya devam edebilirim.

  2. Çiler, Ankara dedi ki:

    Bu bitkiler çok ilgimi çekti. Çok teşekkürler. Fakat nerden bulabilirim, yardımcı olur musunuz?
    ***
    İlk görüşte beğenmiş olabilirsiniz ama hiç acele etmeyin. Nasıl ki akvaryum almadan önce akvaryum malzemeleri alınır, lithops almadan önce de lithops yetiştirmek için gereken ne varsa onları iyi öğrenmeli, önce onları almalı ve önce gereken şartları oluşturmalısınız. Burada internet üzerinden satış yapanların adreslerini vermek istemiyorum. Gözünüzle görmeli, iyice incelemeli, dokunmalısınız o şekilde satın almalısınız. Türkiyede satıldığı yerler yeni yeni artıyor. Bir yerde karşınıza çıkacaktır.

  3. Damla, Ankara dedi ki:

    Ben mart ayında 3 tane almıştım sonbaharda çiçek açacak diye beklerken şuanda çiçek açtı ama bundan sonra sulama yapmayacak mıyım bu sıcaklarda? Çiçek açtıktan sonra sulanmaz diye biliyordum.
    ***
    En üs düzgün yüzeyi sabahları büyüteçle inceleyin. pörsümüş gibi görünmüyorsa suya ihtiyacı yoktur. Geceleri ortam esintili olmak şartıyla üstlerine su fısfıslayın. Lithopslar böyle de su içebiliyor. Yukarda bakım bilgilerini okuyarak ona göre devam edin. Sadece sulama dengeleri hiçbir şey.. Lithopsları hayatta tutabilmek birkaç önemli şarta bağlı. Hepsini güzelce öğrenmelisiniz.

  4. Olcay, Erzurum dedi ki:

    Ben bu bitkiye takıntılıyım. burada bulamıyorum. 5 kere tohumdan çimlendirme çabam boşa çıktı ancak vazgeçmiş değilim. tekrar deneyeceğim. bilgiler çok net teşekkür ederim. emeğinize sağlık.
    ***
    Çok zor bir bitki. Hayatta tutabilmek zor. Ya hiç denemeyin ya da her türlü şartı eksiksiz oluşturmaya çalışın. Benim şahsi tavsiyem bu bitkiden uzak durun. :)

  5. Duygu B. -Kıbrıs dedi ki:

    Benim taşlarım mutfakta ölmeye başlamıştı. Bilgileriniz sayesinde inşallah kurtarabilirim. Şimdi balkonda güneşleniyorlar.

  6. Demet, İstanbul dedi ki:

    Elimde tavşan kulak lithops tohumları var. Tohumları aldığım yerden birde toprak gönderdiler. 5-6 gün tohumları suda bekletip bu toprağa ekeceksiniz diye bilgi verildi. Fakat internette gördüğüm lithops tohumları kuma ekilmekte ve çok fazla çeşidi var aklım karıştı. Elimdeki toprak sade bir toprak. İçinde herhangi bir karışım yok. Nasıl bir toprak kullanmalıyım ve sulama sıklığı ne olmalı? Çok uzun zamandır yetiştirmek istediğim bir tür. Çimlenmeme ihtimallerinden korkuyorum. Yardımcı olursanız çok sevinirim.
    ***
    Yukarda ben çimlendirme usulünü filan yazmıştım. Başka da bilgim yok. Size gönderilen toprak belki kaktüs toprağı gibi bir karışımdır. Sade toprak olduğundan eminseniz bir de şu ihtimal var: İnternet üzerinden satış yapanların yüzde doksanı sahtekardır. Size belki de ıspanak tohumu göndermişlerdir. Hiç belli olmaz. Bir şey diyemiyorum.

  7. Asil, İstanbul dedi ki:

    Lithops kaktüsüm yapraklarını (kabuğunu) döktüğünü sizin sayenizde öğrendim. Teşekkür ederim. Lithopsumu alalı 6-7 ay kadar oldu ve bu gelişim beni bayağı heyecanlandırdı. Şimdi yeni lithopslar alacağım. Tabi sizin anlattıklarınız yardımıyla yetiştirmeyi düşünüyorum. İnternette birkaç araştırma yaptım. Kırmızı killi toprak internet üzerinden bulamadım. Nereden bulabilirim kırmızı killi toprak? Ponza tası akvaryumlarda kullanılan tas doğru mudur? Bir de toprak karışımına solucan gubresi eklesem bir avantaj sağlar mı? Saksılarda üçer tane lithops yetiştirmeyi düşünüyorum bu uygun mu?
    ***
    Kırmızı killi toprak satılan bir şey değil. Zaten İstanbul’da kilsiz ve organik maddelerce son derece fakir toprak karışımı yapmak gerekir (ayrıca, solucan gübresi katmak zarar verebilir). Ponza taşı fidanlıklarda satılır ama onun yerine akvaryumcularda satılan pişmiş kil de olur. Paketler halinde satılıyor. Yeşil mercimek gibi küçük taneler; çok sert, taş parçacıkları gibi bir şey. Bitkili akvaryumlarda en alta sermek için kullanılır.

  8. Mustafa, İst dedi ki:

    Daha önce hiç taşotu bitkisini duymuş muydunuz? Taşotu Afrika’ya özgü bir bitkidir. Özellikle güney Afrika’da Nambiya’nın Karoo bölgesinde bulunurlar. Taşotu (bilinen adıyla “çiçek açan taş” ya da “canlı taş” tam bir taklitçidir. Biçimi, ebadı ve rengi doğal ortamındaki taşları andırır. Taşların arasına karışan taşotları bu şekilde korunurlar. Kuraklık döneminde nem almak için bitki yiyen hayvanlar bu şekilde onları göremez. Hatta öyle iyi gizlenirler ki bazen uzmanlar bile inceleyecekleri bitkiyi bulmakta zorlanırlar. Taşotu iki yuvarlak kısımdan oluşur ve sanki gövdesi yok gibi görünür. Yapraklarının arasındaki kesik benzeri boşluktan çiçek ve yeni yaprakları büyür. Yeni yapraklar çıktığında eski yapraklar ölür. Bitkinin geri kalan kısmı toprak altında gömülü haldedir. Bu şekilde bitki kuru ve sıcak bir iklimde yaşama ayak uydurur. Taşotları çiçek açar mı diye soruyorsanız evet hem de çok güzel çiçekler açarlar. Taşotlarının çiçek açma mevsimi kuzey yarım kürede kışa rastlar. Acaba taşları taklit edebilme yeteneğine bu ot kendi kendine mi sahip olmuş? Kuraklık dönemlerinde nesillerini korumak için bir strateji planı geliştirecek akla ve kabiliyete sahip olmadıklarına göre Onlara neslini koruyacak kabiliyeti Cenab-ı Allah bahşetmiştir. O halde ne diyoruz? SUBHANALLAH..


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)