Hafif budama zamanı, ağır budama zamanı

Kış başında hafif, kış sonunda kuvvetli budama yapmanın incelikleri, gerekçeleri, usulleri..

Budamaların gerekçesine, beklenen faydalarına göre zaman önemlidir. Kuvvetli budama gerektiren bitkiler için, eğer amaç daha iyi ürün (çiçek, meyve) almak ise, daha sağlıklı gelişmelerini sağlamak ise şimdi (sonbahar sonu, kış başı) hafif budama zamanıdır. Esas budama kış sonunda yapılmalı. Şimdiki hafif budamayı küçümsemeyin önemi büyüktür.

Kuvvetli budama gerektirmeyen, sadece gelişiminin hızlanması istenen genç bitkiler için de buradaki bilgiler geçerli. (*)

Estetik amaçlı vb. budamalar burada konu değil ama onlar hakkında da bazı şeyleri bilmekte yarar var. Mesela begonvil ile mor salkım çok azgınca büyüme özelliği gösterebiliyor. Böylesi bitkilerde estetik amaçlı ya da azgınlığı önleme budaması ilkbahar gelişimleri tamamlanıp bittikten itibaren başlanarak, yaz ortasına kadar yapılmalı. Eğer onları kış sonunda budarsanız büsbütün azacaklardır. Ama eğer genç iseler, çabuk devleşmeleri için aşağıdaki tarzda budamanızda yarar var. Diğerlerinde hem yaz boyunca budama yapılabilir hem aşağıdaki bilgilere göre davranmak iyi olur. Bir yıllık dallarından yılda bir defa çiçek açan ağaç ve çalı türlerinde budamanın çiçeklenmeden sonra yapılması gerekiyor.

kış başı ve sonunda yapılacak budamalar

Mavi çizgiler kış başında hafif budama, kırmızı çizgiler kış sonunda kuvvetli budama.

Yukardaki resim genel fikir verme amaçlı. Bunda esas dikkate almanız gereken şey kış başı budamasıdır (mavi çizgilerle gösterdim). Kış başındaki hafif budamada merkez dallardan az uzamış dallar en uçtan hafifçe kısaltılmalı, daha fazla uzamış uzaklaşmış dallar biraz daha uzunca budanmalı ama fazla da kısaltma yapmamak lazım. Kırmızı çizgilerle gösterdiğim kış sonu kuvvetli budaması ise o şekilde olması şart değil. Siz uygun gördüğünüz gibi istediğiniz gibi kısaltmalar yapabilirsiniz. Daha hafif yapabilirsiniz daha ağır yapabilirsiniz. Bu bir de bitki türüne göre değişir. Mesela ortancalarda kış sonu budaması daha ağır yapılmalı. Ama ana dalları toprak üstünde 20cm’den fazla kısatmamanızı tavsiye ederim.

Kış başı hafif budamaların ne faydası var, nasıl yapılmalı? Kış başında tüm dallar uçlarından ortalama 5cm kısaltılmalı. Böylece kesik yerlerden tüm dallar soğuk alır. Bu sayede ince dallardaki enerji ve besinler merkezi bölgelere, köklere doğru geri çekilir. Normaldi bu zaten (soğuğun şiddetine göre) bir ölçüde olmakta ama uçlardan keserseniz daha fazla etkili bir şekilde gerçekleşir. Kış başı hafif budamasının şekli ve faydası burada anlattığım gibidir. Üzüm meyveleri amacıyla yetiştirilen asmalarda kış başı hafif budaması yapılır ve esas budama kış sonuna bırakılırsa verimlilik çok iyi bir şekilde artar. Kış başı hafif budaması yapılmazsa ve esas budama kış sonuna bırakılmaz da daha evvel yapılırsa verimlilikte fazla artış olmaz. İnsanlar bu inceliği pek bilmiyor, asmalarını sonbaharda bile kuvvetlice buduyorlar.

Kış sonu kuvvetli budaması: Genelde çalı, asma tipi bitkilerde (eğer gerekli görülüyorsa) yapılır. Bunda zamanlama çok büyük önem taşıyor. Bunun yanında da bir püf noktası önemlidir.
Zamanlaması: Bahar uyanması hiçbir şekilde başlamadan önce (ağaçlara su yürüme zamanından önce) yapılırsa en iyi zaman budur. Fakat (püf noktasına gelince) kış sonunda don olayları olabilen yerlerde risk var, bu riski nasıl bertaraf edebiliriz?
Şöyle: her halükarda budama uyanma hiç başlamadan önce yapılmalı. Bahar başında don tehlikesi olan yerlerde (İstanbul dahi) kuvvetli budamada dallar fazla kısaltılmamalı. İşte püf noktası budur. Mesela her dalda sadece iki filizlenme gözü bırakılacaksa, böyle yerlerde 6 göz bırakılmalı.

Yukardaki bahar başında don olayı görülmesi ihmaline yönelik tavsiyem imkanların kısıtlı olmasına göredir. Ama eğer kesik yerleri soğuktan koruyucu özel budama ilacı maddeleriyle kaplama imkanınız varsa (aşağıdaki paragraftakine benzer maddeler) çok iyi olur. Böylece budamaları gerektiği gibi rahatça yapabilirsiniz.

Diğer yerlerde yani kış sonunda hiçbir don olayı yaşanmayan Akdeniz bölgesi kıyı kesimlerinde budamada daha rahat davranılabilir. Başka bir püf noktası, bahar uyanması çok geç başlayan türlerde budama don tehlikesi geçtiğinde yapılabilir.

Önemli bir nokta daha: Kış başı budamasını tüm dalları ortalama 5cm kısaltarak, gelişigüzel bir şekilde, kırarak bile yapabilirsiniz. Fakat kış sonundaki esas budamada keskin aletler kullanılmalı. Kesilen yerlerin dümdüz, yarasız beresiz, dış kabukların soyulmayacağı şekilde yapılması lazım. Eğer bulabilirseniz kesik yüzeylere sürülen ilaçlı sıvıdan sürseniz bu çok iyi olur. Aşı macunu aynı vazifeyi görmez hatta zararı olabiliyor. Belki önce ilaçlı sıvıdan sürüp sonra aşı macunu vb maddeler sürülebilir.

(*) En üstten ikinci paragraftaki mesele: Budama gerekmeyen, budanmayacak olan bitkilerde eğer kış başı budamasının iyi olacağını düşünüyorsanız  yapın ve kış sonunda yine hafifçe bir budama yaparak kesik yerlerin düzgün ve sağlıklı olmalarını sağlayın. Kışın kuruyan dallar varsa onları da temizlersiniz. Bu guruba giren bitkiler ayrıca büyümesini hızlandırmak istediğiniz her türlü genç çalı ve asma bitkiler olabilir. Örneğin begonvil, mor salkım genç fidanları gibi.

Kategori: Püf Noktaları Tarih: 23 Kasım 2012

Etiketler: | | |

'Hafif budama zamanı, ağır budama zamanı' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Özge, KKTC dedi ki:

    … ve … ağaçlarımı budamak istiyorum. Nasıl ve ne zaman yapacağıma dair bilgilendirebilir misiniz?
    ***
    Her iki türün budaması hakkında şimdilik pek bilgim yok. Ayrıntılı yazmak isterdim. Bilmediğim konularda tahmini cevap vermek istemem.

  2. aliye antalya dedi ki:

    … …
    ***
    Onun birkaç karmaşık şartları var. Siz en iyisi sayfasını okuyun: http://orkide.azbitki.com/phalaenopsis

  3. Gonul, Antalya dedi ki:

    Begonvillerim cok guzeldi balkonuma kadar uzanip asagiya dogru semsiye gibiydi. Tahminim Bahce isimi yapan arkadas kotu budadi simdi her yone uzuyor cok cirkin gorunuyor ne yapilabilir?
    ***
    Bunlar üç ayda 6-8 metre kalın dallar oluşturur. Ne kadar acımasız budarsanız o da o denli inatla daha güçlü kalın dallar uzatır durur. Onun için balkonunuza uyacak şekide dalları iplerle bağlayarak sabitleyin ve her yöne uzayan dalları her gördüğünüzde keserek kontrol altında tutun. Sonraki yıl bu dalları yok etmeyin. Aynı hizadaki dallardan kalınlaşanları budarsınız ince zarif olanları bırakırsınız. Kısaca daima kontrol altında tutmaya çabalamanız gerekiyor.

  4. Erhan Ç. -Isparta dedi ki:

    Begonvil budaması için kış başı dediğimiz hangi ayları kapsıyor? Şu an ekim ayındayız havalar güzel buralarda. Aralık-ocak aylarını mı bekleyelim? Dallar cılız ve incecik şekilde uzuyor.
    ***
    Kış başı yani don olaylarının olma riski ilk ne zaman ise, o günlerde hava iyi gitse bile o zamandır. Akdeniz ikilimi olan yerlerde kış başı genelde aralık ayının son günleridir. Yalnız, begonviller için dikkatli olun. Budamasını kendi sayfasından okumalısınız: http://azbitki.com/begonvil


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)