Gelin çiçeği (kala) Zantedeschia aethiopica

Kala tek tür değildir. Araceae familyasının Zantedeschia cinsi bitkilere kala deniyor. İngilizcede en yaygın iki adı Arum lilly ve Calla’dır. Türkçedeki iki yaygın adı Gelin çiçeği ve kala. Yoğurt kepçesi diyenler de var.

Bizde eskiden en çok tanınanı iri beyaz çiçekler açan, yaprakları da iri olan gelinçiçeği (namı diğer yoğurt kepçesi) Zantedeschia aethiopica. İyi bakıldığında boyu 1 metreyi biraz geçebiliyor. Yaprakları iri ve gösterişli oluyor. Ama her beyaz çiçek açanı aynı değil. Zantedeschia aethiopica’nın birkaç kültivarı vardır. Her biri bu sayfada anlattığım gibi özellikler taşımayabilir, yaza uyumlulukları farklı olabilir.

En iyi çiçeklenme dönemi 15°C derece altına pek düşmeyen, 24°C dereceyi aşmayan kış ve bahar günleridir.

Evlere en uygun bitkilerdendir. Evde yaşamaya çok kolay adapte oluyor. Diğer bitkiler gibi fazla havadar esintili yer istemez, öyle müşkülpesentlikleri yok. Sadece iyi derecede güneş almazsa evlerde yaprak ve çiçek sapları sağlıksızca uzun oluyor tek sorun bu. Ev ortamında güneşsizlik ayrıca yumrunun fazla güçsüz ve dirençsiz kalmasına, ilerde çürüyüp ölmesine sebep olur.

Bahçe bitkisi olarak yetiştirilebilir. Gelin çiçeği kışın -10°C dereceden daha soğukların görülmediği yerlerde ”yumruları kışın sökmeye gerek kalmadan’ bahçe bitkisi olarak yetiştirilebilir. Baharda yeniden yeşerir, alelacele çiçeklenirler. Akdeniz kıyı kesimlerinde ise yaz sıcaklarından rahatsız olur, iyi sulanmazsa yaprakları kuruyabilir, sonbaharda faaliyete geçer aylarca çiçek açar.

En iyi şekilde çiçeklenmesi için gelinçiçeği yılda bir defa dinlendirilmeli

Dinlendirme, duruma göre yazın veya kışın yapılmalıdır. Tam 8 hafta dinlendirin. Fazlasında yumru eğer açıkta veya kupkuru toprakta bekletilirse zarar görür. Ne zaman dinlendireceğiniz evde veya bahçenizde yetiştirdiğinize göre değişir. Bahçede yetiştiriyorsanız yaşadığınız yerin iklimi, evde saksıda yetiştiriyorsanız evinizin şartları dinlendirme zamanını ve sizin tercihinizi belirler.

1) Bahçede: Akdeniz bölgemizin kıyı kesimlerinde yaşıyorsanız yaz mevsiminin en sıcak zamanı merkez olacak şekilde 2 ay dinlendirmelisiniz. tEmmuz ayında sulamayı tamamen kesip (eğer saksıdaysa) kuruduğu zaman kuzeye bakan duvar dibinde üstü örtülü olarak iki ay bekletin. Eylül ayında tekrar sulamaya başlayın. Diğer bölgelerde, kışın ilk don görüldüğünde yaprakları hayatını kaybettiğinde topraktan sökün, ölü yaprakları üç beş santim kalacak şekilde kesin, kuru havadar bir yerde bir hafta bekletin iyice kurusun. Sonra gazete kâğıdına sarıp 10 derece gibi serin bir yerde bahara kadar saklayın. Dikkat: Kışın soğukları en fazla -10°C derece kadar olan bölgelerde sökmek hiç gerekmez. Daha soğuk olan yerlerde gerekir.

2) Evde: Eğer kış boyunca çok iyi güneş alan bir pencere önünde bulunduracaksanız, oda sıcaklığı da kış boyunca kesintisiz 15 derecenin altına inmiyorsa yazın dinlendirin (en sıcak zaman ortada kalacak şekilde iki ay, mesela temmuz başı eylül başı arası). Kışın evinizin şartları uygun olmayacaksa, bahçede yetiştirir tarzda hareket edin.

Topraktan sökmeden dinlendirmişseniz dinlenme zamanı sonunda sökerek toprağı değiştirin.

Gelinçiçeği bakımında incelikler

Toprak: Hafif asitli olacak; pH 6 – 6,5 civarı, nötr’e yakın. Humuslu bahçe topraklarında veya kırmızı killi topraklı bahçelerde daha iyi gelişir. Toprak fazla alkalinli ise iyi bir gelişim göstermez. Fazla asitli toprak da istemiyor zira kalsiyum seven bitkilerdendir.

turuncu renkli gelin çiçeği kala

Renkli gelin çiçekleri yaza doğru çiçeklenirler.

Saksıda gelin çiçeği yetiştirmek için toprak tarifi: Büyük yapraklar ve çiçekler ürettiği için kuvvetli toprağa ihtiyacı var. Şöyle bir toprak yeterince güçlüdür, bir yıl sonra toprak değiştirene kadar hiç besin takviyesi gerektirmez:

Yarı yarıya humuslu bahçe toprağı ve kırmızı killi toprak. Bu karışıma 2/5 oranında eski koyun veya keçi gübresi, 1/5 oranında ponza taşı karıştırın. Basit yapılı (eski tip) toprak saksı kullanmalısınız.

Hazır poşet toprak alacaksanız pH 6,5 tercih edin. Bu toprakta düzenli besin vermek gerektirir.

Sulama: Yaz veya kış dinlendirmelerinin dışında, toprak ıslaklığını yitirdiği zaman ama nemini hiç kaybetmeden önce sulamalısınız. Gelişim zamanında suyu çok sever.

Yumruları dikmek: Yere paralel şekilde ama sivri uçları yukarı bakacak şekilde, 8 – 10 cm derine dikmelisiniz. Daha fazla derine gömmek çiçek açmamasına sebep olabilir. Yapraklar belirinceye kadar fazla sulamayın kökler çürüyebilir. Yapraklar büyüdükçe sulama sıklığını arttırın.

Toprak saksı kullanmak (özellikle çok sıcak memleketlerde) kesinlikle şart, zira kök ortamının ısınması gelin çiçeğine zarar verir. Eski model basit toprak saksılar çevreye devamlı nem salsılğı için içerisi oldukça serin kalıyor. Yumru filizlendikten sonra toprak yüzeyine 2 – 3 cm kalınlığında ponza taşı yaymalısınız. Ki toprak iyice serin kalabilsin. Bu durumda toprağı yoklayamayacağız sulama sıklığını nasıl belirleyeceğiz derseniz, önemli değil, kala suyu çok sever, toprak saksı kupkuru kalmayacak şekilde her gün bile sulasanız olur.

Güneşi seviyor. Çoğu yerde gelin çiçeği tam gün güneş ister bilgilerine rastlayabilirsiniz. Yine de sıcak yaz günlerinde öğle civarı güneşinden korunması iyi olur. Bazı çeşitleri, bazı hibritleri gölgede çiçek açmayabilir. Tecrübeli kişilere göre, bahçelerde en iyi geliştiği ortam sabahleyin öğleye kadar güneş alan doğu cepheleri.

Gelin çiçeğine kahve telvesinin faydası: Bundan çok fazla söz ediliyor. Amerikalıların telve dediği şey filtre kahvenin posaları. Bence hiç gerek yok. Belki toprağı fazla alkalinli yerlerde çok işe yarıyor olabilir, yani bütün mesele kahvenin toprağa asitlilik kazandırması. Bunun daha iyi yolu (saksılarda yetiştirip alkalinli bahçe toprağına dikmişseniz), bir bardak demli çaya bir iki tatlı kaşığı kahve ve bir iki damla limon karıştırıp onunla sulamaktır (eğer toprak çok alkalinli ise). En başta bir defa yeterli olur sanıyorum. Bundan sonra asitli besinlerden verecekseniz bir daha gerekmez.

Çoğaltılması: En güvenli yolu, eğer yavru oluşturup çoğalmışsa dinlendirme döneminin sonunda yumruları ayrılacak yerlerinden kesip ayırın, üç gün açıkta bekletin yaralar kurusun sonra dikebilirsiniz. Tohum oluşturursa tohumla da çoğaltabilirsiniz.

Kesme çiçekçilikte iyi kâr sağlayan bitkilerden (idi). Gelin çiçeği bundan 25 yıl öncesine kadar çok tutulan bir vazo ve çelenk bitkisiydi. Şimdi nedense pek görünmüyor. Bende çok eski bir çiçek yetiştirme kitabı var, 60′lı veya 70′li yıllardan. O kitapta gelin çiçeğinin (kesme çiçek olarak) çok değerli olduğu, çok pahalıya satıldığı anlatılıyor. Çocukluğumdan 70′li yıllardan hayal meyal hatırlıyorum, sosyete evlerinin vazolarında başköşede beyaz gelin çiçekleri eksik olmazdı.

Gelin çiçeği kalanın bakımı, yetiştirilmesi..

Açıklamalar:
1- Okuduğunuz yazı hakkında sorunuzu veya yorumunuzu aşağıya yazabilirsiniz.
2- Yazılarımı RSS ile takip edebilirsiniz.
3- Yazılarım izinsiz olarak birçok web sitelerinde yayımlanmaktadır. Lütfen kaynak belirtmeyenleri uyarınız. Tüm yazılarım kendi tecrübelerimin ve araştırmalarımın eseridir.

Yukardaki yazı ile ilgili ek bilgiler ve yorumlar:

  1. Sertac Yaşar, Kütahya diyor ki:

    Hediye olarak gelin çiçeği geldi. Henüz 6 ay kadar oldu. Bakımına çok dikkat ediyorum fakat yaprakların ucu karardı ve dipten çıkan yapraklar büyümeden sararıyor. Evimiz güneş alıyor, çiçek de güneş görüyor. Bu sorun için ne yapabilirim? Çok sevdiğim bir çiçek ve çürümesini istemiyorum.
    teşekkür ederim.
    ***
    Eğer eski yapraklarda kararma varsa, ama yapraklar yeşil duruyorsa kalsiyum eksikliği yoğun. Esk yapraklar da sararıyorsa besin yetersizliği var. Kalsiyum eksikliği için, üç litrelik toprağa bir tatlı kaşığı kadar tebeşir tozu suya karıştırın onunla sulayın. Besin yetersizliğine karşı ise suya karıştırılarak verilen bitki besini bulun tarif edildiği gibi kullanın. Her sulamada deniyorsa siz üç sulamada bir verin. Bence her ikisini de yapın. Önce tebeşir tozu, ondan birkaç gün sonra besin verin. Tebeşir tozunu bir defa vermek yeterli olabilir. Yazın dinlenecek, çok az sulayacaksınız. Sonbahara doğru yumruları söküp çok iyi hazırlanmış bir toprağa dikmelisiniz. Toprakta kalsiyum sağlayıcı olarak kalker taşı kırpıntıları olursa bir daha kalsiyum takviyesine gerek olmaz.

  2. Müşerref Şenler, Sapanca diyor ki:

    Gelin çiçeğimin yaprak uçlarında sararmalar oluyor ne yapmalıyım?
    ***
    Bahçede ise normaldir hava soğuklukları artıyor kış yaklaşıyor. Evde yetiştiriyorsanız yeri fazlaca havasız olabilir, toprağı güçsüz olabilir, esinti ve güneş yetersizliği yüzünden bitkide bozulma başlamış olabilir, yapraklarda bitlenme olmuş olabilir. Nerede hangi şartlarda yetiştirdiğinizi bilmediğim için tahminlerim bu kadar. Ne yapmanız gerektiği de bunlara göre değişir.

  3. Ramazan Gel, Düzce diyor ki:

    Yazıyı okuyunca kafam karıştı. bizim memleketimizde bir komşumuz kuzeye bakan yöne 3 adet beyaz kala dikti. kışın üstü tamamen kuruyor yazın bol çiçek açıyor yumru çıkarmıyor. -10 derece sınır olarak söyleniyor. kışın öyle donlar oluyorki katur kutur yürüyoruz ölçülen -5 fakat hissedilen soğuk daha fazla oluyor. mesala bu nasıl oluyor da o çiçek kökü ölmeden sağlıklı kalıyor?
    ***
    Toprak altında yumruları var. O şekilde kışın soğukta toprak altında beklerler.

  4. Beture, Baku diyor ki:

    7 yil onca kala icegi aldim . 2 yil cicek acdi 5 yildir cicek acmiyor. nedeni ne ola bilir?
    ***
    Siz bu süre içinde neler yaptınız / yapmadınız bilmeden nedenini de bilemem. Belki hep aynı saksıda aynı toprakta tuttunuz kuvvetten düştü. Belki koyu gölgede tutuyorsunuz. Belki yazın dinlendirmiyorsunuz. Temmuz ve ağustos ayları boyunca hiç sulamayın gölgeli bir yerde bekletin. Eylül ayı girince toprağını değiştirin güneşli bir yere alın bol bol sulayın.

  5. Azerbaycan diyor ki:

    Benim kalam hec cicek acmaz ne edeyim?
    ***
    En iyisi dışarda güneşli bir yerde yetiştirmeniz ve çiçek açmaya başladığı zaman eve almanızdır. Böylece evde ortalama iki boyunca çiçek açmaya devam eder. Sonra yine dışarda en az iki ay dinlendirmeniz lazım.

  6. Ramazan G. -Düzce diyor ki:

    Dört adet değişik renklerde kala çiçeklerim var. Saksıda yetiştiriyorum. Süs bitkilerimi aldığım fidancım renkli kalaları bahçeye dik Düzce’de donmuyor, bahçemi görebilirsin diyor. Gerçektende renkli olanların dayanma imkanı olabilir mi? Beyaz kala gayet iyi bahçede oluyor.
    ***
    İlgili kaynaklara baktım çiçekçi doğru söylemiş. Beyazın da renklilerin de kış soğuklarına dayanıklılığı -12C ile -18C dereceler arasında değişir. Bu sayfayı yeni siteye aktarınca yanlış bilgileri düzeltirim. Sorduğunuz için teşekkür ederim.

  7. Nuran, Yunanistan diyor ki:

    Bendeki kala ciceginin icinde kucuk toplar olustu onlar tohum mu? ne yapmaliyim? Yapraklari cok sarardi.
    ***
    Küçük toplar toprakta mı oluştu? Toprakta yumrular oluşur. Kala böyle çoğaltılır. Şimdi yaz sıcakları başlayınca kalalar dinlenmeye geçiyor. Yaprak sararmaları normal. Tamamen kuruyacaklar. Topraktaki yumrular canlı kalır. Saksıda yetiştiriyorsanız gölgeli bir yerde tutun sadece toprak kupkuru oldukça az miktar su ile sulayın. Ağustos sonunda tekrar güneşli yere alın bol bol sulamaya başlayın.

  8. Rukiye, Almanya diyor ki:

    Benim calla çiçeğim yaprakları veya çiçeği dibinden çürümeye başladı. Sarı calla çiçeğim diğerleri gibi dış kısmı sarı değil yeşil. Acaba cinsi mi böyle yoksa ilerde değişir mi? Bu arada çiçekleri evde besliyorum.
    ***
    Bozulanı sulamayı bırakın. Ağustos sonuna kadar sulamayın. Yukardaki bilgileri okuyun. Sarı olanı hakkında bir şey diyemiyorum.

  9. Gül diyor ki:

    Benim oğlum kala gülünün yaprağını ağzına aldı ve bağırdı. ben de dilimi vurdum çok acı ve yandırıcıydı. eşm de bakdı. korkduk. doktora getdik. 2 gün oldu dilimizdeki keyime geçmiyor. gülün terkibi haqqında ne bilirsiz? zehrli olmasından korkduk.
    ***
    Evet Araceae familyasından bitkilerin tümü zehirlidir. Ama madem iki gün geçmiş artık korkulacak şey yok. Dilinizdeki keyime bugün yarın geçer merak etmeyin.

  10. İsimsiz diyor ki:

    Hediye olarak mor kala çiçeği aldım. ufak bir saksıda. nasıl sulamam gerekiyor? saksısını hemen değiştirmeli miyim?
    ***
    Yukarda bakım bilgileri var. Saksısını değiştirmeyin.

  11. Nurlan, Azerbaycan diyor ki:

    Benim kala cicegimi kisda eve getirdikden sonra yapraklari curudu. Dibinde birkac tane yumru cikti. ne yapabilirim?
    ***
    Dibinde yumrular mı var yoksa filizlendi yaprak çıkarıyor mu demek istediniz? Yapraklanıyorsa serin ama çok güneşli bir yerde tutun ilkbahara kadar yavaş yavaş gelişsin. Yapraklanma yoksa yumrular toprağın altında kalsın. Çok serin bir yerde tutun. Toprak iyice kurudukça sulayın. İlkbharda canlanır.

  12. Aygul, Azerbaycan diyor ki:

    … …
    ***
    Lütfen yukardaki bakım bilgilerini okuyun.

  13. Aygül, Azerbaycan diyor ki:

    Beyaz kala çiçeğinin anlamı nedir? Neyin sembolü olabilir? Özel bir anlamı var mı?
    ***
    Toplum kültürlerine göre değişiyor. Bazı yerlerde cenazelerde çok tercih edilir. Bazı yerlerde düğünlerde çok tercih edilir. Hediye edilmesinde iletilmek istenen mesaj da buna göre değişebilir. Genelde düğün hazırlığı mesajı gibi düşünülebilir. Bir de muhteşem güzelliğin sembolü olduğu, hediye edilmesindeki mesajın da seni çok güzel buluyorum anlamına geldiğini söyleyenler var. Böyle şeylerden mesaj çıkarmak bence yanlış.

Sorunuzu veya Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

LÜTFEN YAZI DİLİ KURALLARINA SAYGILI OLALIM.
Yazı kurallarına uygun yazılan sorulara öncelik verilir.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği I.E. ile giriş yapın.)