Ful / Arap Yasemini / Jasminum Sambac
Bir Yasemin türü olan Ful bitkisinin çiçekleri çok güzel kokar, kokusu yoğun ve keskindir. Bilimsel adı “Jasminum Sambac”tır. Bütün dünyada “Arap Yasemini” (Arabian Jasmine) ismiyle bilinir. Bizde Akdeniz ve Ege bölgesinde daha çok Ful derler. Anavatanı Güney ve Güneydoğu Asya (Filipinler, Hindistan, Myammar, Sri Lanka)..
Ful: Oleaceae (zeytingiller) familyasından, Jasminum (Yasemin) temel cinsinin Jasminum Sambac türünün Jasminum Sambac ‘Grand Duke of Tuscany’ kültivarı..
Başlıca özellikleri: Yapraklarını kışın dökmez. Soğuğa pek dayanıklı değildir. Tropikal, hem tırmanıcı hem çalı türü bir bitkidir. Tırmanmasın diye budamayı ona göre yaparsanız gardenya benzeri çalı görünümlü çiçekli bir bitki şeklinde tutabilirsiniz. Bir de fazla güneşte zaten çalı özelliği taşımaya meyilli olur, az güneşte tırmanıcı olur asma gibi uzar gider (asma özellikli gelişim göstermesi mevsimlere göre de değişebilir). Her halinde dekoratiftir. Güzel kokan çiçekleri türüne / kültivarına göre değişen büyüklükte olur. Beyaz ve pembe / yalınkat ve katmerli açan çeşitleri var. Çiçekleri yenebilir; yiyeceklerde kullanılabilir, yasemin çayı yapılabilir.
Ful yasemin (Jasminum Sambac 'Grand Duke of Tuscany')
Çiçeklenme zamanı: İlkbahar ortasından sonbahara kadardır. Ne kadar çok güneş alırsa ve iyi bakılırsa çiçekleri o kadar büyük olur güzel olur. Çiçekli tomurcuklu Ful dallarını vazoya değil olgun bir domatese saplayıp ev içinde süs ve güzel koku için kullanmak eskiden bizim sıcak şehirlerde adetmiş. İhtiyacı olan suyu domatesten alırmış.
Kışa dayanıklılığı: Başlıca iki çeşidi var: İkisi de katmerli olup yaprakları dalları aynıdır. Daha zarif çiçeklisi kışın -7°C derece kadar dayanıklıdır. Daha kuvvetli görünümlü ve iri çiçeklisi sıfırın altında bir iki dereceye zor dayanır.
Çok çiçeklenmesi için püf noktası: Sürgünlerin fazla uzamasına izin vermeden uçlarını koparırsanız çok sayıda yan dallar çıkarır: Çiçekler daima “yeni / taze” yan dallarda açar.
Budama: Her zaman yapılabilir.
Toprak: Bitkisel organik maddelerce zengin (humuslu), suyu iyi süzdüren, hafif ve gevrek, orta asitli ve kuvvetli asitli toprakları sever (pH 5.1 – 6 arası).
Işık ihtiyacı: Tam gün güneş veya yarım gün güneş.. Mesela doğuya veya batıya bakan duvar dipleri, pencere önleri yarım gün güneş alır. Koyu gölgeli olmayan alacalı gölgeli yerler de uygundur. Hiç güneş almaması çiçek açmamasına sebep olur.
Evde yetiştirilebilir mi? Aslında daha çok bahçe ve balkon bitkisidir. Evde bulunduğu yer havadar-esintili, sıcak, kuvvetli güneşli ve havası nemli olmalıdır. İyi yetiştirebilirseniz, yerini de severse ilkbaharda erkenden canlanır, ilkbahar ortasından evvel erkenden çiçeklenir, kışa kadar çiçeksiz kalmaz.
Ev içinde Ful yetiştirmek için uygun toprak: Evde yetiştirmek için toprak daha fazla havadar olmak zorunda. Şöyle bir karışım gayet iyi olacaktır:
Poşetlerde satılan güvenilir marka süs bitkisi toprağını eleyerek ince tozundan arındırın. 1/4 oranında ponza taşı karıştırın. Sonra bu karışıma 1/5 oranında leonardit karıştırın. Bir ay sonra başlayarak ayda bir hafif dozajda genel amaçlı bitki besini verin. Besin çeşitli asitler de içermeli (zaten çoğu besinler böyledir).
Sulama: Ful için genel anlamda sulama tavsiyeleri toprak kurudukça sulanması gerektiği yönündedir. Toprak ıslaklığını yitirince, nemini de biraz yitirince sulanabilir. Kışın nem de tamamen gidene kadar beklenilmeli sonra sulanmalı.
Besin verme: Genel amaçlı besinden verilebilir. Az dozajlı ama sık verilmesi Ful için çok daha uygundur. Fazla hızlı büyüyüp fazla çiçek açıyorsa toprakta fazlaca köklenmiş ve fazlaca gıda alıyor demektir, o zaman dinlenme dönemi dışında besin takviyesi yapmanız iyi olacaktır.
Saksı: Kökler saksı içinde sıkı bir yumak oluşturmaya başlamaya doğru daha büyük bir saksıya almalısınız. Bazı bitkiler saksı içinde köklerinin yoğun sıkı yumak gibi olmasını sever, Ful öyle değildir.
Dinlendirme: (Ev içinde yetiştiriyorsanız) Kışa kadar gürce büyüyüp bolca çiçeklenen Ful’lerinizi kışın mutlaka dinlendirmelisiniz çünkü fazla yorulmuştur. Ortalama 8˚C derece serin bir yerde ilkbahara kadar az sulayarak dinlendirmelisiniz. Böylece sonraki kışa kadar yine verimli bir şekilde çiçek açar.
Çoğaltılması: Basit daldırma, dal çeliği ve tepe çeliği ile kolayca köklenir. Çoğaltılması kolaydır.
Açıklamalar:
1- Okuduğunuz yazı hakkında sorunuzu veya yorumunuzu aşağıya yazabilirsiniz.
2- Yazılarımı RSS ile takip edebilirsiniz.
3- Yazılarım izinsiz olarak birçok web sitelerinde yayımlanmaktadır. Lütfen kaynak belirtmeyenleri uyarınız. Tüm yazılarım kendi tecrübelerimin ve araştırmalarımın eseridir.
Yukardaki yazı ile ilgili ek bilgiler ve yorumlar:
Sorunuzu veya Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
LÜTFEN YAZI DİLİ KURALLARINA SAYGILI OLALIM.Yazı kurallarına uygun yazılan sorulara öncelik verilir.
ful çiçeğim dışarda dondu. Tekrar canlanırmı?
***
Erzurum gibi bir yerde dışarda bıraktıysanız kesin ölmüştür. istanbulda fazla soğuklardan sadece yaprakları ve hassas dalları bozulur. İlkbahara kadar az sulayın. Üzülmeyin kışın dinlensin ilkbaharda eskisinden daha güzel büyür. Sadece sıfır ve altındaki soğuktan koruyun.
Ful çiçeği hakkında bilgi almak istiyorum. Bende ailemden kalma 70 senelik ful çiçeği var, üretmek istiyorum olmadı. Artık ölmek üzere. Bana yenisini almak için adres yazar mısınız? Nereden temin edebilirim? Ben Gemlik’te oturuyorum lütfen bana adres bildiriniz çok rica ediyorum. Saygılar.
Fulun parfümü var mı?
Eşim bu çiçeği çok seviyor ancak bir türlü ulaşamadık. Elinde olan ücretle satmak isteyenler lütfen ***** mail adresinden ulaşabilir mi çok memnun olurum..
(Sabit Durmaz’a…) Yasemin, çocukluğumun geçtiği evde yan komşumuzun bahçesinden bizim bahçeye sarkan kocaman bir ağaçtı ve bahçemiz buram buram yasemin kokardı. Ben de yıllarca çok aradım bu çiçeği. Tesadüfen Samsun Atakumda Marin Otelin yanındaki Gizem Çiçekçilikte buldum bu yaz. Şimdi balkonumda tekrar çocukluğuma dönüyorum onunla. Bu arada ful’ü başka bir çiçek sanıyordum yanılmışım.
Merhaba, öncelikle verdiğiniz tüm güzel bilgiler için özellikle teşekkür ederim. Benim iki arap yaseminim var ve ikisi de bu yıl yaz başında açıp bir daha hiç çiçek vermediler. Sürekli yeni sürgün vermeye devam ediyorlar ancak tek bir çiçek olmadı üzerlerinde. Yukarda verdiğiniz bilgileri okudum. Sürgünleri azaltmanın dışında ne yapabilirm (en az yarım gün güneş altındalar).
***
Sürgünler 20 cm’den fazla uzayınca tepelerini kesin. Yanlardan dallar çıkarır o yeni dallardan çiçek açması gerekir.
Bahçemde iki tane ful’um var ama ikisinden de tam randıman alamıyorum. Cılızlar hep, çiçek veriyorlar ancak çok gelişmiyorlar. Genelde yaprakları sarıya yakın, yemyeşil değil. Demir ihtiyacı çok olur diyorlar, ne önerirsiniz?
***
Demir ihtiyacı vesaire herkes bir şey der siz onlara bakmayın. Toprak suyu iyi süzdürür, havadar ve humuslu olmalı. Havadar olmayan toprakta yaşasa bile kökler çevreye dağılamaz, toprak çok besleyici, demirli filan olsa bile kökler her yere uzayamadığı için bitki faydalanamaz. İlkbaharda sökün, 40 – 50 cm kadar derin ve genişlikte toprağı boşaltın, 4 ölçü humuslu yaprak çürüntülü toprak (veya iyi bir kompost), üç ölçü ponza taşı, iki ölçü kırmızı killi toprak karışımı ile doldurun fulünüzü dikin. Böyle hem besleyici hem asitli hem iyi havadar bir toprakta çok daha sağlıklı ve kuvvetli gelişecektir. Saksıda yetiştiriyorsanız büyük toprak saksılarda aynı bu karışıma dikin.
Bugün evimdeki ful çiçeğimde böcekler gördüm. Hemen toprağını değiştim. Üzerindeki parazitleri temizledim. Yaprakları teker teker sildim. Çiçekçilerden alınan topraktan parazit gelmiş. Bu yasemin türünü teneke saksıya dikmek gerekirmiş okuduklarıma göre.
***
Yapraklardaki parazitler yeni topraktan gelmiş olsa bile toprak değiştirmek çözüm değildir, yanlıştır. Toprakların yaprak paraziti üretme özelliği yok. Hem bu mevsimde toprak değiştirmek çok tehlikeli. Ancak ev yeterince sıcak ve havadar ise sorun olmayabilir. Teneke kutu hikayesi hem doğru hem sakat bilgi. Şöyle ki, ful topraktan demir almada biraz beceriksiz. Ege ve Akdenizde topraklar alkalinlidir, bu durumda fulün işi çok daha zorlaşıyor. İşte bu yüzden teneke kutularda yetiştirmek faydalı oluyor. Asitli, kuvvetli besleyici bir toprakta teneke kutuya gerek yok. En iyisi büyük toprak saksılardır.
Şu güzelim çiçeği kaç tane çelik dedimse de tutturamadım. Geçen ekimden beri dallardan biri yeşil ve yaprak falan açmadı diğerleri de hep kurudu. Anlamadım gitti.
***
Böyle sorunların sebebi toprağının köklenmeye uygun olmamasıdır. Sıkı, sert, ağır topraklarda bitkiler yeterince köklenemiyor, sonuçta gelişim hiç olmaz ya da çok az olur. Toprak çok gevşek olmalı. Bu sadece dal köklendirmek için değil.. Zaten köklü olan bitkilere de böylesi toprak gerekiyor.
Ful benim küçüklük anılarımdaki bir çiçek olduğu için, bulduğum bir çiçekçiden hemen aldım. Neredeyse üç sene oluyor hiç çiçek açmadı. Ben hala elbette açacak diye sabırla açacağı günü bekliyorum. Ayrıca yaprakları da arada bir kağıt gibi sertleşiyor. Sebebinin az sudanmı çok sudanmı olduğunu çözemedim. Bazen normale dönüyor. Bu konuda vereceğiniz bilgi için şimdiden teşekkür ederim.
***
Çiçek açmama sebebi güneşten mahrum ettiğiniz içindir. En kötü ihtimalle günde en az üç saat direkt güneş alabilmeli. Güneş yeterliyse toprağı çok kötüdür, besleyici vasfı kalmamış olabilir. Tomurcuklar oluşamadan bozuluyordur. Gözle farkedilemez. Sonra, toprak kesinlikle asitli olmalı. Ful asitli toprak istiyor. Açelya toprağı alın, bulabilirseniz kırmızı killi toprak ile aynı ölçülerde karıştırın. Bu karışıma 1/4 oranında ponza taşı karıştırın. Açık havada tutuyorsanız 1/5 oranında olacak. Sırf açelya toprağına da dikebilirsiniz.
O kadar denedim tutmadı ben de kolaya kaçtım gittim hazır tutmuş ful aldım. Aslında çiçekleri kendim üretmeyi severim ama bu sefer böyle oldu. Şimdi ne zaman çiçek açacak diye bekliyoruz. :)
***
Hadi bakalım hayırlısı..
Ful ne zaman çiçek açar?
***
Lütfen yazının içinden 3. paragrafı okuyun.
Bahçemize 2 adet ful diktim. İkisi de tuttu boy atmaya başladı. Amacım bahçe duvarımızın üzerindeki çite çiçeği sardırmak istiyorum. Topraktan itibaren uzasın sarsın diye kargı kullandım. Boyu çite ulaştı sayılır. Sormak istediğim çiçeği çiitin en üstünden aşağı doğru mu sardırmak ve bakımı için ne yapmalıyım güzel gelişmesi için?
***
Güneşli bahçelerde ve alkalinli toprakta çit sarmaşığı gibi işe yaramaz. Daha ziyade az dallı çalı gibi gelişir. Asitli olmayan topraklarda yıllarca yerinde sayma özelliği gösterir. Toprağı asitli ve besleyici olursa, yaz boyunca dikkatle sularsanız daha iyi gelişebilir. 2 – 3 metreye kadar uzayabilir ancak bu yıl sanmıyorum. Kendi haline bırakırsanız susuzluğa dayanıklı az dallı bir çalı olacaktır. Kırmızı toprak ve açelya toprağı karışımı yapmanızı tavsiye ederim. Topraktan demir almada pek becerikli değildir bu yüzden asitli toprak şart. Yoksa hızlı bir gelişim beklemeyin.
Çiçek açtı ama normalde çiçek uzun süre güzelliğini korur diye biliyorum. Fakat açtıktan kısa bir süre sonra rengi mürekkebe batırılmış gibi oldu bunun sebebi nedir?
***
Çiçek ömrü sıcak hava, kuru hava sebebiyle kısa olabilir normaldir. Çiçekler solunca kahverengi gibi turuncumsu renk alır.
Bu sene sıcaklar birden bastırdı. Bizim apartmanın bahçesindeki ful çiçeğinin üzerindeki 20 kadar çiçek ve bir o kadar tomurcuk 2 gün içinde kurudu, çünkü 2 gün içinde sıcaklık 40 C ye vurdu.
***
Yazık.. Belki güçsüzdü tedbirsiz yakalandı. Potasyum ağırlıklı bitki besini / özel gübre filan vermek lazım. Potasyum sayesinde güçlü nişastalı dokular oluşur böylece aşırı sıcaklardan da kış soğuklarından da daha iyi korunurlar.
Küçük bir bahçem var. Ben de arap yasemini aldım. Bitkiyi toprakta mı yetiştirmeliyim yoksa saksıda mı? İstanbul şartlarında Arap yasemini mi daha iyi yetişir yoksa ful mu?
***
Aslında ikisi de aynı şey. Ful Arap yasemininin iri katmerli çiçek açan çeşidi. Diğer çeşitleri İstanbul iklimine uyumludur. Ful ise belli olmaz kış soğuklarına dayanamayabilir. Bu biraz da İstanbulun neresinde yaşadığınıza bağlı. Deniz seviyesine yakın yerlerde kuzey rüzgarından da korunaklı bahçelerde zarar görmez. Ama Beylikdüzü gibi yüksek kesimlerde kış soğuklarına hiç dayanamaz.
Haziran sonunda Dalyan’dan bir teyzeden aldığımız fulü (ne varsa eskilerde var), Antalya’daki apartman dairemize saksını değiştirdikten sonra getirdik. beyaz plastik bir saksıda şuan. 6 ayrı kökü var. sonbaharda ayıracağız. Eve geldikten sonra yaprakları canlanıverdi. boy boy uzamaya 9-12 arası bir anda çiçek verdi, kokusu muhteşemdi. Çiçekleri çabucak kuruyor ne yazık ki. hatta 1-2 tanesi tomurcukken karardı. Antalya sıcağında dışarı çıkartmıyoruz. Klimalı ortamda duruyor, zaman zaman salonu kapatınca sıcakta kalıyor tabi.. İlk haftalar pencereye yakın, ama güneşi görmeyen güney cephede tuttuk canlandı bu yüzden. Saçkırmızı dedikleri demirtozundan vereceğim. bir de kabak rendelememi soyledi kayınvalidem. onu bilmiyorum duyan bilen var mı acaba?
***
Toprağa öyle şeyler katmayın. en iyisi şudur: Kırmızı toprak bulun. Biraz dere kumu veya ince ponza taşı karıştırın. Sonra buna yarı yarıya kompost toprakla karıştırın (poşetlerde satılan humus katkılı toprak olmalı). Sonbaharda toprağını değiştirene kadar siz şimdilik ara sıra bitki besini verin.
Yaseminimin topragina cay, meyve kabuklari (muz, mango gibi.. kucuk kucuk dogranmis olarak) katiyorum. Bol da gunes aliyor. Bu yil bol bol cicek verdi. Ciceklerini toplayip yesil caya katiyorum. Cay cok guzel kokuyor. Bu yil saksisini degistirmeyi dusunuyorum. Sonbahar uygun mu? Buranin ikliminin sicak ve kurak oldugunu hatirlatmak isterim. Su anda bile isi 30-32 derceye variyor.
***
Kışın soğuk oluyorsa kış soğuklarının peşinden, bahar başında saksı değiştirin. Kışın pek soğuk olmuyorsa yılın en serin mevsiminde yapın.
Merhaba, ben arap fulü arıyorum (clerodendrum fragrans) izmirde bulamadım. Nerede bulabilirim acaba? Online satış yapan siteler var mıdır? Bilgi rica ediyorum.
***
Türkiyede pek yayılmamış bir bitki. Ayrıca bildiğimiz ful ile bir ilgisi yok, tamamen yanlış isimlendirmişler. Kolay kolay bulamazsınız. İnternette hiçbir garantisi yok. Genellikle alakasız bitkileri gönderirler. Siz eğer bir yerde görürseniz dipteki sürgünlerden bir dal alın kolayca tutturabilirsiniz.
Ful ile gardenyanın arasındaki fark nedir? Resimlerine bakılınca çok benzer duruyorlar da..
***
İkisi ayrı ayrı bambaşka familyalardan alakasız türler. Resimde belki çiçeklerini benzetmiş olabilirsiniz ama hiç benzemiyor. Yapraklar da hiç benzemez.
Ben de bu cicegin hayranlarndanim. Aldigim gun cok guzeldi simdi kurumaya basladi yapraklari dokuluyor ne yapmaliyim?
***
Evde yetiştiriyorsanız sağlıklı kalması zor. Güneş ve rüzgar istiyor. Hem de bol bol. Yoksa evde yaşayamaz.