Çiğdem (Crocus) ve Safran (Crocus sativus)

Çiğdem tek bir tür bitki değil, birçok tür bitkilerin genel adıdır (cins). Safran sonbaharda çiçek açan çiğdem türlerinden biridir.

Çiğdem çiçekleri

Çeşitli çiğdemler

Çiğdem tek bir tür bitki değil, birçok tür bitkilerin genel adıdır (cins). Çeşitli renklerde çiğdem türleri bahçe bitkisi olarak yetiştirilir. Bazıları yaz sonunda erkenden çiçeklenir. Sonbaharda çiçeklenenler hava şartlarına göre yavaşlayıp kış ortasında veya baharda çiçek açabilir. Diğerleri zaten ilkbahar gelmeden çiçek açmazlar.

Safran sonbaharda çiçek açan çiğdem türlerinden biridir. Bilimsel olarak adlandırılması: Irideceae (Süsengiller) familyasının Crocus (çiğdem) cinsinin Crocus sativus türü. Aslında safran doğal bir tür değildir. Binlerce yıl önce Eski Girit uygarlığında ıslah edilmiştir. Temelinde Crocus cartwrightianus çiğdem türü olduğu iddia ediliyor. Bunun anavatanı ise Yunanistan’ın Attika yarımadasıdır. Kalker taşı yoğun olan arazilerde doğal olarak yetişir. Sonbaharda çiçek açar.

Baharat olarak safran: Yemeklere, tatlılara altın rengi kazandırır. Böyle bir rengi başka maddelerle oluşturmak zor. Ağırlığına göre fiyatı bakımından dünyanın en değerli baharatı safrandır. Bu açıdan düşünürsek dünyanın en değerli bitkisi safrandır diyebilir miyiz? Diyemeyiz. Çünkü çok 150 kadar safran çiçeklerinden toplanan küçücük ince uzantıların tümü kurutulduğunda ancak bir gram eder. Yüksek fiyatı da kurutulmuş ve iyi korunmuş olanlar için geçerlidir.

Türkiye’de safran üretimi azdır. Yunanistan bile safran üretiminde Türkiyeden bir hayli ilerdedir. En çok İran’da üretilir.

Safran çiçeği

Safran çiçekleri

Safranın değerli kısmı çiçeklerinde oluşur. Bunlar polenleri kapmaya yarayan dişi organlardır. Botanik ilminde stigma denir. Safranda, bir çiçekte üç adet olup rengi kırmızıdır. El ile tek tek toplanır. 150 çiçekten toplanan iplikçikler kurutulduğunda 1 gram gelir.

Dünyanın en pahalı baharatını kendin üret: Safran soğanı çok ucuzdur. Bahçede veya saksıda safran yetiştirirseniz, 10 – 20 kadar soğan size yaklaşık 50 çiçek verir, 50 çiçekten 150 tane iplikçik toplarsınız. Bu da sizin bir yıllık safran boyası ihtiyacınızı fazlasıyla karşılar. Bir tencere yemeğe veya tatlıya altın rengi kazandırmak için sanıyorum sadece üç beş iplikçik yeterlidir.

Yetiştirilmesi: Çiğdem (ve safran) soğanlarını yaz sonunda ekmelisiniz. Hiçbir özel bakım gerektirmez. Verimsiz, kıraç topraklarda bile kendi hallerinde yaşar giderler. Yaza doğru yapraklar kurur. Soğanlar yaz boyunca toprak altında uyku halinde kalır.

Safran soğanı

Safran soğanı

Çiğdem ve Safran nasıl çoğaltılır? Küçük bir soğan bir sürgün çıkarır; her bir sürgün bir veya iki (bazen üç) çiçek açar. Daha iyi gelişmiş soğanlar sağda görüldüğü gibi iki, üç veya dört sürgün çıkarır. Sürgün veya sürgünler çıkaran soğan birkaç ayda yok olur gider, onun yerine sürgün sayısı kadar yeni soğan oluşur.

Eğer soğan sayısını hızla çoğaltmak istiyorsanız biraz verimli toprakta yetiştireceksiniz, sonbaharda veya ilkbaharda pek yağışlı olmayan memleketlerde uzun süreli susuz bırakmayacaksınız. Bu yıl iyi gelişemeyen yeni bir soğan gelecek yıl tek sürgün çıkarıp o da sadece tek soğan oluşturur. Ama bu yıl iyi gelişen bir soğan gelecek yıl birkaç sürgün çıkarır, o sürgünler sayısınca soğan oluşturur.

Safranın çoğaltılması tohumla mümkün değildir. Soğanların ayrılmasıyla çoğaltılır. Binlerce yıldır böyle çoğaltılmaktadır. Safran hakkında detaylı bilgiyi » Wikipedia’dan okuyabilirsiniz. Diğer çiğdemler tohumdan çoğaltılabilir.

Kategori: Bahçe Balkon Tarih: 19 Mart 2012

Etiketler: |

'Çiğdem (Crocus) ve Safran (Crocus sativus)' hakkında sorular, açıklamalar

  1. Sema Ercan dedi ki:

    Şubat ayında lale soğanı diye dikmiş idim. Fakat şimdi fotoğrafta gördüğüm gibi yapraklar çıkıyor. Eğer Safran ise çiçek açmayacak mı? Sanırım bu cinse benzer Vargit çiçeği var. Onu da sitenizde görebilmemiz mümkün mü? Teşekkürler.
    ***
    Benim balkondaki çiğdem geçen ay açtı, tek sürgünden iki çiçek. Çiçekleri solmak bilmiyor daha yeni soldular. Geçen yıl haziranda bir arkadaş vermişti: Fındık kadar tek soğan.. Ne olduğunu bilmediğim için hemen dikmiştim. Sonbaharda yapraklanmaya başladı kışın ortasında açtı. Siz bir hayli geç dikmişsiniz. Bekleyin çiçek açabilir. Safran olduğunu sanmam. Bir çiğdem türü olabilir veya başka bir şeydir. Çiğdemlerin yaprakları incecik oluyor, ortası şeritli daracık kısa yapraklar..

    Vargit çiçeği Doğu Karadeniz Bölgesine has bir bitkidir.Vargit çiçeğini ilk sizden duydum araştırdım. Teşekkür ederim. Sayenizde bir bitki daha tanıdım. :) Fotoğrafı sağda, özet bilgi aşağıda..

    Vargit Çiçeği (Colchicum speciosum)

    Familya: Colchicaceae
    Cins: Colchicum
    Tür: Colchicum speciosum
    Anavatanı: Doğu Karadeniz Bölgesi ve Kafkaslar..

    Vargit çiçeği çiğdem gibi yetiştirilir. Hava şartlarına göre yaz sonunda, sonbaharda veya sonbahar ortasında ve sonunda çiçek açar daha fazla gecikmez.

  2. Sema Ercan dedi ki:

    Evet inşallah safran değildir. Ben şubat ayında aldım, lale diye diktim. Fakat sizin Çiğdem sayfanızda Safran fotoğraflarını görünce onlara benzettim şu an büyüyen yaprakları. Şu anda incecik ve şeritli.
    Vargit çiçeği de soğanlı ve şu anda benim bahçede dondan dolayı yaprakları solmuş ve soğanları toprak yüzeyinde duruyor. Ne yapmam gerektiğini bilmediğim için size sormak istedim.
    Hep deriz ya çiçeklerin dili var ayrı ayrı. Vargit çiçeği Karadeniz de yaylada yaşayanlara seslenirmiş, kış geliyor varıngidin artık. Öyle duymuşluğum var.
    ***
    İnşallah safran değildir dediğinize göre mor sevmiyorsunuz galiba.
    Vargit çiçeğinin (ve hangi tür olursa olsun her bitkinin) soğanları açıkta kalmamalı. Üzerlerine toprak örtün.

  3. Çiğdem, Yozgat dedi ki:

    Çiğdem çiçeği aldık bugün. Crocus yazıyor. internetten baktığıma göre çiğdem çiçeği. Ortası kozalak gibi daha açmamış. Sulanması güneş ışığı oranı falan nasıl olmalı? Evde cam kenarında güneş alan bir yerde bakmam mümkün mü?
    ***
    Bunlar bahçelerin kıyı köşe bitkileridir. Saksılarda büyük sıkıntı oluyor. İşin yoksa kuru soğanlarla uğraş dur. Kuruyana kadar güneşli bir yerde tutun. Sulaması toprak kurudukça. Yapraklar kuruyunca da sonbahara kadar bir kenarda unutun.

  4. Sema Ercan dedi ki:

    Evet ben lale soğanı diye diktiğim bitkiler safran imiş. Ben biraz daha büyüsünler fotoğraflarını yollarım size demiştim ama meğerse boyları o kadarmış. Bugün baktım onlara gerçekten safran; tomurcuk halindeler sanırım yarın öbür gün tam açmış olurlar.
    ***
    Safran iseler, resimdeki gibi çiçeklerin içinde üçer tane uzun kırmızı iplikçikler olur. Yoksa benzer renkte başka çiğdem türüdür.

  5. Melike, İzmir dedi ki:

    Merhabalar, siteniz çok güzel. Yazdıklarınız için size teşekkür etmek istedim. Ben çiçek meraklısıyım. Safranbolu’ya gittiğimde safran soğanları aldım ve diktim. Evimin cephesi kuzey ve oturduğum ilçe iklimi açısından İzmir’in merkezinden daha soğuk. Safranlarım tuttu. Yaprakları çıktı hem de birsürü ancak şimdi solmaya başladılar. Güneşten mümkün mertebe uzak tutmaya çalışıyorum ve Karadeniz’den getirdiğim için şimdilik balkonda serin ve gölge bir köşede yaşamaları için çaba gösteriyorum ama sanırım nafile. Ekim ayında açacak çiçeklerini göremeyeceğim galiba. Yeniden eskisi gibi diri olmaları için ne yapmalıyım?
    ***
    Güneşten uzak tutmayın: Eğer yapraklar güneşten mahrum kalırlarsa soğanlar kof kalır. Şimdi havalar ısındıkça yaprakların kuruması yok olmaları gerekiyor. Soğanlar sonbahara kadar uyuyacak. Yapraklar iyice kuruduğu zaman saksıyı gölgeli bir yerde bekletin. Toprak ne zaman kupkuru olursa birkaç gün daha bekleyip sulayın. Böylece soğanlarda hiç bozulma olmaz. Sonbaharda sökün daha iyi bir toprakla yeniden dikin sulayın ve güneş alacağı bir yerde tutun. Safran, çiğdem aynı cinstir. Bakımları aynıdır. Daima açık havada tutmak zorundasınız. Bunlar kışın yapraklı, yazın yapraksız kuru soğan olarak yaşar giderler. Saksılarda yetiştirip uğraşmak zor. Bahçe bitkileridir.

  6. Çiler, Ankara dedi ki:

    Yürüyüs esnasında yolun kenarında bulunan çiğdemlerden iki tane soğanlarını koruyarak aldım ve evde küçük saksıya diktim. Çiçekleri hemen soldu tabi. Benim merak ettiğim bu soğanları sulamadan saklasam kışa tekrar açma imkanları olur mu sizce?
    ***
    Yapraklar sararmaya başlayana kadar güneşli açık havada güneşli bir yerde tutmalısınız sulamalısınız. Sonra sulamayı keseceksiniz. Sonbaharda sulamaya başlayınca soğuk havanın etkisiyle tekrar yeşermeye başlarlar.

  7. Önder Şen dedi ki:

    Evimizde balkonomuzda baktığımız çiğdem 4-5 kez çiçek açtı. Çok sevindik. Ama yazıktır ki çiçekler 4-5 günlük durup kuruyor.
    » resim
    ***
    Resimden pek anlamadım ama eğer yıl içinde rasgele zamanlarda çiçek açıyorsa bu pembe zıpçıktı çiçeği yani çiğdem değil. Çiğdemler sonbahar ile ilkbahar başı arasında çiçek açarlar.

  8. Sema Ercan, İstanbul dedi ki:

    Ben çiğdem soğanlarını henüz dikmedim. Çevremde şu anda sarı sarı açmış çiğdemler görüyorum. Benim bildiğim çiğdemler baharda çiçeklenir. Bu mevsimde açmış olan çiğdemler nedir acaba?
    ***
    Çiğdemlerin ve nergislerin bazı türleri kış soğuğu yaşadıktan sonra kış sonunda veya ilkbahar başında çiçek açıyor. Bazı türleri yaz sıcakları azalınca, bazıları sonbaharda, bazıları kış başında çiçek açıyor. Türlerine göre değişir.

  9. Muzaffer Tekin, Malatya dedi ki:

    Malatya da yaşıyorum. Yaklaşık üç dönüm kadar bahçem var. Acaba bahçemde Safran çiçeği yetiştirmem ekonomik olarak mümkün mü? Safran soğanlarını nereden temin edebilirim?
    ***
    Bilmiyorum ama sanıyorum mümkündür. nerden soğan bulabilirsiniz bunu hiç bilmiyorum.

  10. Suzan Güven, Zonguldak dedi ki:

    Safran çiçeğini saksıya diktim. bir tane soğandı. üç yerinden çillenmeye başlamıştı. biraz büyüyünce kurumaya başladı. nedenini anlamadım. ne yapmam gerekiyor?
    ***
    Sanıyorum evde tutuyordunuz, soğan çürüdü. Yapabileceğiniz bir şey yok. Safran ev bitkisi değil. Bundan sonra yine soğanını bulursanız diktiğiniz saksıyı evde değil dışarda tutmalısınız.

  11. Eda Adalı dedi ki:

    Ben bahçeme safran ektim yeşil yapraklar çıktı aylar oldu fakat ne çiçek veriyor ne de sararıyor. Ne yapmam gerek bunun sebebi ne?
    ***
    Sebebi soğanların sizin elinize geçmeden önce yanlış ortamda tutulmaları, soğanların kısmen bozulmaları olabilir. Ya da önceki yıl güçsüz toprakta yeterince gelişmemiş olmaları. Şimdi yapraklar kuruduğunda topraktan sökmeyin. Yaz boyunca toprak kupkuru oldukça sulayın. Böylece soğanlar hiç bozulmaz. Gelecek sefer sonbaharda ya da kışın çiçek açarlar.

  12. zeynep/adana dedi ki:

    … …
    ***
    Zeynep Hanım bu türler ev bitkisi değil. hiç uğraşmayın. Bahardan bahara çiçek açıyorar sonra bütün yıl kupkuru soğanlarla uğraşmak lazım. Bahçe varsa bahçeye dikin unutun. O aldıklarınızı da hemen normal toprağa dikin ve dışarda açık havada tutun.

  13. Tuğba, Sakarya dedi ki:

    Bugün dört soğanlı (mor renkli çiçek açmış) çiğdem aldım. Evde masamın üzerinde durur diye almıştım ama öğrendim ki bahçe bitkisiymiş. Bahçede yetiştirme imkanım yok. Balkonda güneş gören bir yerde yetiştirsem uygun olur mu? Bakımı konusunda yardımcı olabilir misiniz?
    ***
    Devamlı çiçek açan bir bitki değildir. Bahardan bahara o kadar. Balkonda yetiştirecekseniz olabilir. Yakında çiçekler solar yapraklar da bir iki hafta sonra kurur. Kışın soğanlar canlanır yapraklanmaya başlar. Baharda çiçek açar sonra yine kurur. Yılın çoğu zamanı ölü gibidir. Soğanlarla uğraşacaksınız.

  14. Çok aydınlatıcı bilgiler aldım. Ellerine sağlık. Teşekkürler. Ben de 5-6 gün önce çiğdem fotoğrafları çektim. Bloguma koydum.
    http://www.ismailseker.net/2014/03/cigdem-cicegi.html
    Arzu ederseniz benim fotoğraflarımı sitenizde kullanabilirsiniz…
    Sevgi ve saygılarımla. ismail
    ***
    Teşekkür ederim. Resimler çok güzel görünüypr.

  15. Çetin, İzmir dedi ki:

    Urla’da kuzey-güney ekseninde oldukça rüzgar alan bir bölgede yaşıyorum. Toprak kireçli ve hatırı sayılır ölçüde taşlı. Küçük bir alanda safran yetiştirmeyi düşünüyorum. Safran soğanlarını nasıl temin edebilirim. Bu bölgede yetişir mi?
    ***
    Orada yetişir de nereden bulabileceğinizi bilmiyorum.

  16. Çiğdem, Kocaeli dedi ki:

    Yaklaşık 2 ay önce çiğdem çiçeğim elime ulaştı. 4 5 soğandan yaklaşık 10 tane kadar çiçeği vardı. Ancak 2. haftasından itibaren çiçekleri döküldü. Yapraklarda sarardı ve bir bir döküldü. Saksının içine bakmaya çalışıyorum. Soğanları beyaz hala. Ne yapmam gerekli? Tekrar çiçek açar mı?
    ***
    Her şey gayet normal. Kışın canlanacaklar. Lütfen verdiğim bilgileri okuyun.

  17. Cüneyt K. -Erzurum dedi ki:

    Ben safran yetiştiriciliği yapmak istediğim zaman kimden nasıl yardım alabilirim?

  18. Esra, Kocaeli dedi ki:

    Ben safran tohumu aldım. Sizin anlattığınız gibi safran soğanı değil. Şimdi resimdeki gibi çiçek açmaz mı?
    ***
    Safranlar yüzyıllar önce geliştirilmiş bir hibrit çiğdemdir. Tohum vermez. Daima soğanlarıyla çoğaltılır. Aldığınız tohumların safran tohumu olması mümkün değil.

  19. Melike, Kocaeli dedi ki:

    Ben Safranbolu’dan safran çiçeği aldım. Evde büyütüyorum fakat bir türlü Çiçek açmıyor. Ama evde koyduğumuz yerde yapraklar verdi. Bizde yerini sevdiğini düşündük ve balkona koyarsak üşür diye düşünüyoruz. Doğrumu yapıyoruz yardımcı olur musunuz?
    ***
    Evde ancak anormal gelişim gösterir ve sonra çürür gider. Hiç evde tutmayın. Kışın kar buz içinde kalan bitkilere tropikal bitki muamelesi yapmak fayda değil zarar verir.

  20. Ömer, Ordu dedi ki:

    Merhaba safran soğanlarını dikmeden önce soğanın dışındaki kahverengi zarı (kabuğu) soyuyor muyuz elimizle?
    ***
    Hayır soymamalısınız.

  21. Cengiz, İstanbul dedi ki:

    Safran soğanı topraksız tarım tekniği ile yetiştirmek mümkün müdür?
    ***
    Topraksız ama toprak yerine bitkisel lifler kullanılması tekniğiyle yemeklik kuru soğan üretildiğini biliyorum. O halde o şekilde safran da yetiştirilebilir. Yalnız işin tekniğini iyi bilmek ve hangi bitkinin nelere ve ne gibi şartlara ihtiyacı olduğunu iyi öğrenmek ve her şeyi tam olarak yerine getirmek şart.


Sorunuzu / Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen yazı dili kurallarına saygılı olalım.


(Yazamıyorsanız Mozilladan deği Google Chrome ile giriş yapın.)