Saksılarda yetiştirdiğiniz tropikal bitkilerinizi hava sıcaklığından daha serin su ile sulamamalısınız. Şok etkisi yapar, gelişmeleri birkaç hafta durabilir. Yeni yaprakları, tomurcukları dökülebilir.

Sebahat hanım da benimle aynı dertten muzdarip. Para verip aldığımız özel karışım topraklar en adi boş arsa topraklarından çok daha kötü ve çok daha zararlı oluyor.

Hazır toprakları para ile alıyoruz güya daha iyi ama sonuçta çok zararını görüyoruz. Birçok ince köklü bitkilerim bu paralı / pahalı topraklar yüzünden çürüdü gitti. Kalın köklüler genelde daha dayanıklı oluyor.

Hem fazlasıyla nem tutucu hem fazlasıyla asitli
Toprak suyu tutsun diye ne haltlar karıştırıyorlar bilmiyorum. Mesela “torf” su tutmada iyidir. Torf desek, torf bir defa susuz kalınca (tamamen kuruyunca) bir daha su tutmaz. Satın aldığım topraklarda iki defa denedim yani tamamen kuruttum, sonra suladım. Hiçbir şey değişmedi yine su tutuyorlar haftalarca kurumuyorlar. O halde su tutucu ve asitli özellik torftan kaynaklanmıyor.

Sphagnum yosunu çürüntüsü mü katıyorlar?
Bu olabilir. Sphagnum yosunu çürüntüsü torftan çok daha kalitelidir. Ama nerede? Arid topraklı alanların tarla edilme amacıyla iyileştirilmesinde. Yani saksıda yetiştirilen süs bitkilerine uygun değildir. Kendi ağırlığının 20 misli fazla suyu bünyesinde tutar ve kolay kolay bırakmaz. Düşük PH derecesine sahip olduğu için arid / kıraç toprakların alkalinliliğini azaltır, toprağı verimli hale getirir.

Torflu / Sphagnumlu toprak + besin = Aşırı asitli toprak
Saksılarda torflu, bol yaprak çürüntülü, sphagnum yosunu çürüntülü topraklardan kullanmamız iyi değildir. Kullanırsak en azından besin vermememiz gerekir. Çünkü bu topraklar zaten asitli olup bir de biz besin katınca asitlilik oranı birkaç ay içinde bitkileri zehirleyici hale geliyor. Zehirlemese bile bitkilerin gelişimi duruyor.

Yoksa işin sırrı Silika Jel’de mi?
Belki de ucuz yollara başvurup toprağa silika jeli katıyorlardır! Çünkü bir saksıdaki toprağın iki ayda hiç kurumaması hiç normal değil. Silika jeli katmış olmaları çok kuvvetli ihtimal.

Silika Jel hangi işlerde kullanılıyor dikkat edin:
“Havadaki nemi” bile şiddetle çektiği için rütübetli bodrum katlarında yatak odalarında kullananlar var.
Suyu şiddetle emip bırakmadığı için kedi kumu olarak kullanılır.
Nemli havadan kolayca bozulacak özellikteki ilaçların kutularında kullanılır.
Bazı metal eşyalar, eğer paslanabilir nitelikte ise ambalajında silika jeli kullanılır.
Kağıtların nemini almada kullanılır.
Süs için çiçeklerin kurutulmasında kullanılır. Silika jel içine gömülen çiçekler rengini kaybetmeden çabucak kururlar. 4 gün bekletilerek yüzde yüz kurumaları sağlanır.

Silika jeli toz halde toprağa katılsa ne olur?
Sularsanız toprak haftalarca kurumaz. Hele havası nemli yerlerde aylarca kurumayabilir, kurusa da tam bir kuruma olmaz. Ayrıca, silika jelinin pH derecesi çok düşük olduğu için toprağın asitlilik değeri fazlaca yükselir. Tabi bu yükselme silika jelinin toprağa eklenme oranına göre ve toprağın zaten asitli olup olmamasına göre değişir.

Batılı web sitelerine artık güvenmiyorum ama bu “uyarı” bana son derece mantıklı geldi.

Amaçları uydurma karışım toprakları sattırmak gibi pH ölçme cihazlarını da sattırmak gibi görünse de hemen kızmayalım, işin içindeki mantıklı bulduğum noktayı görmeye çalışalım:
Piyasada satılan hazır süs bitkisi toprakları asitli. Sıvı besinler de asitli. Hem de içinde çeşitli asitler var. Bitkilere gerekliymiş. Ama sonuçta her zaman işe yaramıyor hatta zararlı olabiliyor. Bu durumda, yeni öğrendiğim bilgi mantıklı görünüyor. Zaten asitli olan toprağa düzgün aralıklarla bünyesinde çeşit çeşit asitler olan sıvı bitki besini verirsek sonuçta ne olur? Zamanla asitlilik yükselir, yeni öğrendiğim bilgi doğru görünür. Saksıdaki toprak 6 ayda en kötü duruma gelebilirmiş, o zaman toprağın asitliliğini azaltan, dolayısıyla pH derecesini yükselten maddeleri uygun ölçülerde sulama suyuna katarak dengeyi gereken duruma (6.5 pH) getirmeliymişiz.

Hatta: Diyelim ki bitkilerinizi nötr (pH 7) veya az asitli (pH 7’nin biraz altında) suyla suluyorsunuz.. Ne olur? Toprakta eğer biraz alkalinlilik varsa su onu da alır saksı dibinden akar gider. Sıvı besin vermekle pH daha da düşer, zamanla toprak çok asitli olur.

Öyleyse ne yapacağız? Süs bitkilerimiz alkalinli toprak sevmiyor, fazla asitli toprakları da sevmiyor.. Dengeleri korumak çok zor…

Herhalde en iyisi toprak olarak iyi bahçe toprağı, ponza taşı ve sığır gübresi karışımı kullanacağız bu bir.. Sulama suyu olarak, iki gün dinlendirilmiş musluk suyu kullanacağız bu iki.. Her ilk baharda toprak değiştireceğiz bu üç.

Veya: Hazır satılan özel toprak kullanıyorsak hiç besin vermeyeceğiz ve her ilkbaharda toprağı değiştireceğiz.

Ayrıca yeni bilgilerimden çok önemli bir bilgi daha: Gerçi geçenlerde başka kaynaklardan aktarmıştım (» özel karışım toprakları iyileştirmek) yazmıştım ama konuyla ilgili yeni bir açıklama buldum o da şu: Çiçekçilerde satılan özel karışım topraklar, ticari kaygılardan (yani para hırsından) dolayı aceleyle hazırlanıyormuş, karışımda kullanılan çoğu maddenin fermantasyonu tamamlanmamışmış, gereken kompost süresi kısa tutuluyormuş.. “Daha kötüsü”: Karışımın içeriğindeki bazı maddeler ve ekledikleri besinin muhteviyatı toprağı gerekenden fazla asitli yapabiliyormuş.. Yani o yazımda anlattığım gibi bu özel toprakları daima birkaç ay önceden alıp bekletmemiz gerekir ki bitkilerimize zararlı olmasınlar ya da zarar vericilikleri bir hayli azalmış olsun.
Bakın bu uyarıları önemle dikkate almalıyız çünkü sadece ben değil daha birçok kişi para verip aldığı o özel topraklardan çok zarar görmüştür.

O halde benim şu yazımda (» iyi bahçe toprağı) hangi maddelerden hangi oranlarla karışım yaparak hazırlamamız gerektiğini anlattığım ve “mükemmel formül” diye isimlendirdiğim toprak karışımı tavsiyem en iyisidir; çöl kaktüslerinden antoryumlara, begonyalardan güllere, siklamenlerden lalelere kadar her bitkiye uygundur. Siz kendi tecrübelerinize ve bilgilerinize göre benim tavsiyemde değişiklikler yapabilirsiniz. Örneğin aşk merdiveni ve antoryumlar için karışıma ayrıca yaprak çürüntüsü ekleyebilirsiniz, Japon şemsiyeleri için killi toprak oranını biraz daha fazla tutabilirsiniz..

Güneşi filtrelemek direkt güneş ışınları içindir
Bunu yanlış anlamayın. Filtreleme aydınlığı azaltmak için değil, direkt gelen güneş ışınlarının şiddetini azaltmak içindir. Güneş ışınlarının gelmediği bir odanın içi gündüz gün ışığını iyi alabilir, çok aydınlık olabilir. Bu durumda güneş filtrelemek söz konusu olamaz çünkü güneş gelmiyor. Böyle bir ortamda fotosentez yapabilen büyüyebilen bitkiler çoktur ama güneş almadıkları için genelde çiçek açamazlar.

Bitkiler direkt güneş ışınlarının ulaştığı yerde bulunmalıdır, bu şekilde filtreleyici örtülerin arkasından güneş ışınlarını “şiddeti düşmüş olarak” almalıdır. Meselâ doğuya bakan pencere önündeki bitkilere güneş öğle vaktine kadar gelir. Öğleden itibaren güneş gelemez onun için öğleden itibaren filtreleme yapan tülü veya örtüyü açıp odayı çok daha fazla aydınlık yapmalısınız. Penceresi batıya bakan odalara öğleden önce güneş gelmediği için öğleye kadar pencerelerde filtreleyici engel bulunmamalıdır.

Güneş Filtreleme nelerle yapılır?
Bol güneş alan pencere önlerinde (ev içinde) çiçeklerinizin hem güneşten mahrum kalmaması için hem direkt güneş ışınlarının yakıcılığından korunması için sık dokulu pencere tülü ile veya gevşek dokulu incecik beyaz kumaştan güneşlik perdeyle güneşi filtreleyebilirsiniz.

Ev içinde beyaz kumaştan pencere güneşliği, dokusuna ve kalınlığına göre güneş ışınlarının etkisini fazlaca engelliyorsa bu filtreleme sağlıklı değildir. İlkbahardan sonbahar başına kadar (şubat sonundan ekim ortasına kadar)  güneş % 60 – 70 kadar filtrelenirse  antoryum, kuşkonmaz, orkide ve aşk merdiveni için ideal olabilir. Diğerlerinde filtreleme %30 – 50 dolaylarında tutulmalı.

Filtreleme derecesini nasıl anlayacağız?
Güneşin değdiği yeri ısıtmasına göre.. Mesela orkide ve antoryum için ideal ölçü şudur: Tam öğle vaktinden iki saat önce veya sonra, filtreleyiciden geçip gelen güneşin düştüğü yapraklara dokunun güneşin ısıtıcılığını ölçün: Yapraklar ısınmışsa filtreleme az geliyordur. Pencere tülü ya daha büzgülü tutulmalı ya da daha sık dokulu bol nakışlı bir tül ile değiştirilmeli. Yapraklar hem filtrelenmiş güneş alıyor hem ısınmıyor veya belirli belirsiz az ısınıyorsa bunlar için ideal filtreleme sağlanmış demektir.
Atatürk çiçeği, kauçuk, benjamin, kroton, afrika menekşesi, gardenya, gloksinya, mum çiçeği ve succulent bitkiler için, güneşin yaprakları biraz ısıtacak şekilde gelmesi gerekir ki güneş yetersizliği çekmesinler.
Yukardaki ölçülendirmelerim yüzde yüz gerekli değildir, verdiğim ölçülere yakın değerleri sağlasanız da olabilir. Hatta tüm bitkilerinize güneşin hafif ısıtıcı etkisi olacak şekilde filtreleme uygulamanızın hiçbirine zararı olmaz.

Güneş filtrelemesi hem bitkilerin sağlıklı fotosentez yapmasına engel olmaz hem güneşin aşırı şiddetinden bitkileri korur. Yaprağı için yetiştirilen süs bitkileri böylece yapraklarının genişleme – büyüme potansiyelinin tamamını kullanabilir. Çiçeği için yetiştirilen bitkilerde güneş filtrelemesi pembe veya turuncu renkli tül ile yapılırsa bu sayede bitkilerin çiçek açmaları garanti olur çünkü kırmızının tonlarına bürünmüş güneş ışınları bitkilerde çiçek açmaya yönelik etki oluşturur.

Succulent bitkilerin çoğunda filtreleme gerekmiyor. Gerçek çöl kaktüslerine filtreleme hiç yaramaz, şekilleri deforme olur, daha ince daha uzun olurlar. Diğer succulent türlerden geniş yapraklılara ve aloe vera benzeri yapraklılara filtreleme elbette gereklidir çünkü daha hızlı büyürler.

Dış mekânda güneş filtreleme
Aşırı güneş alan bahçelerde / balkonlarda ortanca, küpe çiçeği, kala (gelin çiçeği) gibi aşırı güneşten rahatsız olabilen bitkileriniz için ilkbahardan sonbahara kadar filtrelemeyi yarı şeffaf renksiz muşambalarla sağlayabilirsiniz. Hem güneş alırlar hem güneşten zarar görmezler. Tam gölge yapsanız çiçek ya hiç açmazlar ya da çok az çiçeklenirler. Direkt gelen sabah erken ve akşam ikindi sonrası güneşinin bu bitkilere sakıncası yoktur, bu saatlerde güneş filtrelemeye de gerek yoktur. Güneş tepedeyken, öğle saatlerinde güneşten korunmaları yeter. Bunun için filtreleyici yarı şeffaf muşambayı belirli bir yükseklikte tutmalısınız. Böylece güneşin daha dik ve fazla yakıcı olduğu saatlerde bitkiler muşambanın gölgesinde kalır, güneşi filtrelenmiş olarak alırlar. Sabah erken ve daha geç saatlerde güneş alçakta olduğu için bitkilere direkt gelir bunun zararı olmaz.

Pencereden evimize girip dolaşan kumru kuşları için arada sırada kuş yemi alırım. Yemi petshop’lardan alıyorum. Her gittiğimde gördüğüm kedi kumları sonunda ilgimi çekti. Sonra internetten araştırdım, hem yerli hem yabancı sitelerde bonsai toprağı olarak kullanılabildiğini öğrendim. Yalnız onların tavsiye ettiği marka (Tescos) Türkiye’de yok. Özelliği, ıslanınca topaklanmaması, erimemesi.. Benim aldığım sepiolit gerektiği kadar fırınlanmamış olduğu için ıslatınca topaklanıyor, birbirine yapışıyor, kolayca ezilebiliyor dağılıyor ama olsun.

Sepiolit lüle taşına yakın bir kil. Yabancı sitelerden öğrendiğime göre, topraksız tarım için gelecekte çok kullanılabilir gibi bilgilere rastladım. Topraksız tarımda bilindiği gibi perlit, kaya yünü vb. maddeler su içinde tutuluyor, sebzeler bunların içinde su ortamında devamlı havalandırılmış su ve devamlı besin takviyesi ile yetiştiriliyor.

Denemeyi nasıl yapıyorum:
Kullandığım sepiolit irili ufaklı küçük parçalar halinde (toz değil). Alice marka kedi kumu sepiolit..

250 ml mini kola şişelerinden yaptığım ve diplerini deldiğim küçük kaplara sepioliti kuru olarak doldurdum kuru halinde bitkileri diktim. Sonra üst üste birkaç defa suladım. Ta ki sepiolit taneleri suya iyice doysun. Kuru sepiolit ıslanınca hışır hışır cızır cızır sesler çıkarıyor.

Resimde denemelerimden üç örnek görüyorsunuz: Euphorbia trigona ve orman sarmaşığı hedera önceden köklenmişti. Renkli kolyos ise köksüzdü (balkondaki kolyos çiçeğinden küçük bir parça keserek aldım). 5 gün oluyor. Bu sürede sadece kolyos çiçeğinde küçük bir gelişme var. Diğerlerinde gelişme görünmüyor ama en küçük bir bozulma pörsüme olmadı. Esas gelişme ne olacak, en az üç hafta sonra belli olur.

Kayda değer bir gelişim görene kadar besin vermeyeceğim. Dinlendirilmiş musluk suyu ile suluyorum. Sepiolitin bir özelliği bakteri barındırmamasıdır. Öğrendiğime göre bitkilerin ihtiyacı olan besin maddeleri de içermiyor. Ama bakalım buna rağmen bitkiler sepiolit içinde nasıl gelişecekler? Birkaç hafta sonra gelişmeleri anlatırım.

Hızla artan pH ölçer cihazları satış tavsiyeleri: Son zamanlarda ortalıkta abartılı ve atlatıcı bilgiler fazlaca dolaşmaya başladı. Bu abartılı bilgilerin sunulmasında esas amaç, bizim gibi meraklıları endişelendirip pahalı pH ölçer aletlerini ve kendi hazırladıkları özel toprakları vesaire satmaktır. Yükte hafif pahada ağır maddeleri satmakta çok gayretliler. Onların sattıkların almayın demiyorum, kötü mal satıyorlar demiyorum. Sadece onların sattıklarına gerçekten ihtiyacınız var mı, önce iyice anlamalısınız, aldatılmamalısınız bunu anlatmak istiyorum.

Ayrıca şunu iyi bilelim: Bitkiler sandığımız kadar aciz canlılar değildir. Kökleriyle toprağın yapısını bile değiştirebilirler. Bu kabiliyet her bitkide aynı ölçüde olmasa da, genelde her birinde vardır. Bir yerde bir kere tutunduktan sonra ve yeterince köklenme donanımlarını sağladıktan sonra, özellikle sonraki yıllarda toprakta başlarının çaresine bakabilirler, gereken ayarlamaları yapacak maddeler salgılarlar. Geriye kalan önemli faktörler, toprağın yapısının çok kötü olmamasıdır, güneş, havadar ortam ve gerektiği kadar sudur.

Birçok bitkiler topraksız ortamda bile yaşayabilir, başının çaresine bakabilir. İstanbul’da çevreme dikkatle bakınca pek çok örneğini görebiliyorum. Bina duvarlarındaki çatlaklarda, sırf kayalık olan duvar gibi dik kayalık yokuşlarda, hatta yaşlı akasya ağacı kabuklarının arasında gelişen büyüyen bitkilere sık sık rastlarım. Terk edilmiş harabe binaların duvarlarının üstü, damları bitkilerle kaplıdır.

Faydalı mikroorganizmaların pH dengesizliklerinde bitkilere yardımları
Piyasada kapalı poşetlerde satılan özel marka süs bitkisi toprakları pastörize edilmiş olduklarından dolayı içinde mikroorganizmalar yoktur. Bu yüzden, pastörize edilen o marka topraklarda yetiştireceğimiz bitkiler için pH derecesi çok daha fazla önem taşır. İşin kötüsü, besin verdiğinizde toprağın asitliliği artar, bu da bitkileri çürütür öldürür veya yaşadığınız yerin musluk suları fazla kireçli ise direkt kullanmanız toprağın dengesini bozar. Yaşamayan (pastörize) topraklarda pH derecesi dengelerini korumak çok önemlidir.

Doğal topraklar canlıdır, içindeki mikroorganizmalar bitkilere tahmin edemeyeceğiniz kadar yüksek fayda sağlar, böylelikle mesela iyi bahçe toprağında pH derecesi çok da önemli değildir her bitki bunda iyi gelişir. Genelde her bitki pH derecesi 6 – 7,5 arası olan özellikteki sterilize edilmemiş ve gerçek doğal topraklarda çok daha iyi bir gelişim gösterebilir. Yani ortada dolaşan bilgiler aldatıcıdır fazla abartılıdır; ancak pastörize edilmiş “marka” topraklar için geçerlidir. Böyle topraklardan uzak durmak iyi olur.

Doğal toprakların pH derecesi, muhteviyatındaki kaya parçaları ve kil türüne göre, bitkisel çürüntülerin niteliğine göre, sulama suyuna göre ve bol yağışlı iklim etkisine göre değişir.

1- Killi topraklar
Doğal killer genelde toprakla karışıktır ve bulundukları toprağın özelliğini belirlerler. Genelde suyu süzdürmeleri çok zayıftır, köklere hava alma imkânı pek sağlamaz. Fakat bununla beraber kırmızı ve sarımsı kahverengi killi topraklar bitkiler için oldukça önemli besin maddeleri içerirler; bunlar aynı zamanda düşük pH derecesi (asitli) özelliği taşır. En faydalısı kırmızı killi topraklardır. Yeşil kil karışık toprağın rengi hafif yeşilimsi – sarımsı kahverengi olur. Alüminyumludur, asitlidir. Kırmızı killi toprak demirlidir, yine asitlidir. Beyaz killi topraklar bitkilere faydalı maddeler taşımadığı gibi pH derecesi 9’a kadar yüksek özellikte olabiliyor. Bir yerin toprağı killi ise rengine dikkat etmeliyiz. Özellikle kırmızı tonlarda olanı bitkilere çok faydalıdır. Yalnız, kullanmadan önce suyu süzdürebilirliği ve havadarlığı yeterince arttırılmalıdır. Bunun için killi toprağa başta ponza taşı, sonra yaprak çürüntüleri, talaş, saman vb. şeyler karıştırılabilir. Bahçenizin toprağı beyaz killi ise ponza taşı, bol bol bitkisel çürüntüler, torf ve çay posaları karıştırmalısınız. Talaş ve saman da karıştırılabilir.

2- Bitkisel çürüntüler
Meyvelerin çok karışmış olduğu bitkisel çürüntülerin pH derecesi 5 altına fazlaca düşebilir, tehlikeli olabilir. İşte bu tür çürüntüleri toprak karışımında kullanacaksanız karışımdaki diğer maddelerle bir araya geldiğinde ortalama asitlilik ne olabilir ayarlamayı ona göre yapmanız gerekir. Ayrıca her yaprak çürüntüsü asitli olmaz. Örneğin meşe yaprakları çürüntüsü biraz alkalinlidir. Çam yaprakları çürüntüsü tam tersine diğer yaprak çürüntülerinden daha asitlidir. Çimen çürüntüsü de öyle. Kestane toprağı da asitlidir, yapısında kestane ve çam ağaçlarının yaprakları kabukları kuru dalları karışıktır.

3- Yağmurun etkisi
Yağmur suları saf olduğu için asitlilik alkalinlilik özelliği olmaz; pH derecesi 7’dir yani nötrdür. Rize ve çevresi gibi bol yağışlı yerlerde, yağmur suları topraktaki pH yükseltici kireç gibi maddeleri yerin çok derinliklerine indirir. Sonuçta üst tabaka toprağın asitliliğini bitkisel çürüntüler ile (kırmızı ve yeşil) kil arttırır. Bol yağış alan yerlerde, kırmızı veya yeşil kil karışımı toprak ve bitkisel çürüntüler bir araya gelince ona göre toprağın asitliliği de artar. Bitkisel çürüntülerin niteliğine göre asitlilik aşırıya, zararlı boyutlara gidebilir.

4- Sulama suyunun etkisi
Musluk sularımız genelde barajlardan geliyor. Baraj nasıl bir arazi üstüne kurulmuşsa evlerimize gelen suyun niteliği ona göre değişir. Artezyen kuyularından elde edilen sular ise aşırı kireçli olur. Su, evimize kadar gelirken içinden geçtiği su borularındaki maddeleri de alır. Saksılarda yetiştirdiğiniz bitkilerinizi iyice dinlendirilmiş tortusu iyice dibe çökmüş sularla sulayın. Kim ne için tavsiye ederse etsin çiçeklerinizi maden suyuyla sulamayın.

2- Hazır karışım ticari suni toprakları nasıl iyileştirebiliriz?
Bu suni karışımlar aylarca bekletilirlerse zarar verici olmazlar, çok daha faydalı olurlar. Gerçek uzmanlardan öğrendiğim iyi bir tavsiye şudur:
“İhtiyacınız olan hazır toprakları daima altı ay öncesinden alın.”
Söz konusu hazır toprakları yaz boyunca arada sırada alıp geniş büyük bir saksıda biriktirin. Kurudukça sulayın, arada sırada karıştırın harmanlayın. İlkbahara kadar bu şekilde bekletin. İlkbaharda ve yazın toprağını değiştireceğiniz veya yeni dikeceğiniz çiçekleriniz için rahatlıkla kullanabilirsiniz.

Eğer içine biraz bahçe toprağı ve sığır gübresi katarsanız bu halde birkaç ay bekletmekle çok daha sağlıklı ve çok daha fazla verimli bir hale getirebilirsiniz. İnce köklü bitkileriniz için ve succulent bitkileriniz için kullanacaksanız ponza taşı da eklemelisiniz ki toprak daha fazla havadar olsun. Bulabilirseniz sert bitki lifleri de ekleyin. Bulamazsanız lif yerine perlit kullanın. Perliti artık pek tavsiye etmiyorum çünkü saksılarda kullanımı elverişli değil. Bahçeler ve tarlalar için daha uygundur. Bu kadar yeter. Her şeyi abartmayın.

3- Özel ticari karışımlara “hayır” diyorsanız şu yazıma bakın: “» en iyisi iyi bahçe toprağı”

4- Bu yazımın esas konusu, süs bitkileri için piyasada satılan özel karışımların kullanımındaki önemli bir püf noktasıdır, o da “6 ay bekletmek”tir. Açık havada geniş bir saksıda bekletmelisiniz, arada sırada (tamamen kurumadan önce) sulamalısınız.

Güneş ışınları her renk ışınların karışımıdır. Evdeki bitkiler aşırı güneşten zarar görmesin diye güneşi tül, jaluzi perde gibi şeylerle filtreleriz, güneşin şiddetini azaltırız. Bunu yapmasak bile, ev içi bitkilerine bir şekilde güneş ışınları yeterli olamıyor olabilir. Bunda pencere camlarının özelliklerinin de etkisi var.
Ev içi bitkilerine güneş direkt gelmezse veya cam’ın kalitesi ev içi bitkilerinin bazılarının veya tümünün güneşteki kırmızı ışını alamamasını / algılayamamasını sağlayabilir. Güneşin şiddetini azaltan beyaz tül de olumsuz etki sağlayabilir. Gerçi direkt güneş ışınlarından zarar gören çoğu süs bitkileri için gereklidir ve faydalıdır.

Bazı bitkilerin evlerde güneş alabildikleri halde bir türlü çiçek açmamaları meselesini biraz deşelim:

Örneğin mum çiçeği en çok öğlenden akşama kadar gelen, pencere tülü ile filtrelenmiş güneş ışınlarını sever (yani batıya bakan pencere önü uygundur). Yaz aylarında çiçek açar. Uygun şartlarda çiçek açmıyorsa sebepleri:
Yeterince gelişememiştir veya uzun yıllar geçmesine rağmen güdük kalmıştır. Mum çiçeği bir metre ve daha uzun dalları varsa, yaşı önemli değil çiçek açar. Yeterince uzun dallara sahip ve bol yapraklı ise ve yukarda anlattığım gibi uygun bir şekilde güneş alıyorsa ama çiçeklenmemeye inat ediyorsa güneşi filtrelediğiniz pencere tülü ya da camın özellikleri bitkinin güneşteki kırmızı ışınları algılayabilmesini engelliyordur.

Çözüm olarak beyaz değil pembe, turuncu gibi renklerde tül kullanmalısınız. Eskiden bir komşumuzun mum çiçeği açık turuncu renkli tül arkasından güneş alırdı ve aralıksız her yaz çiçek açardı evi kokuya boğardı. Pencere batı yönüne bakıyordu.

Afrika menekşesi, gloksinya ve birçok ev içinde çiçek açabilen (ama çiçek açmamaya inat eden) süs bitkilerinde de tül rengi taktiği uygulanabilir. Yalnız direkt güneşin tülden geçerek bitkilere ulaşması, bitkilerin bu güneşi en az 3 saat alması sağlanmalı. Pencereye birkaç metre uzakta tutulan bitkilerde hiçbir şey işe yaramayabilir.

Nedir Nerede Bulunur?
İyi bahçe toprağı solucanların eseridir. çok uzun yıllardır bol ağaçlı, bol bitkili, biraz gölgeli olan, yıl boyunca yüzey nemliliği yaz aylarında bile fazla azalmayan ve pek itina gösterilmeyen bahçelerin (veya tarife uygun arazilerin) kuytu ve çukur yerlerinden alınan toprağına ben “iyi bahçe toprağı” diyorum.
Islatıldığı zaman siyaha yakın koyu renkli olur çünkü içinde bitkisel çürüntüler ve humus vardır. Hafif ve gevşek özelliklidir. Ağır / killi olmadığı gibi kireçlilik kıraçlık özellikleri taşımaz. Asitli veya nötr olmasa bile alkalinlilik derecesi tamamen tehlikesizdir. Hatta bazı yerlerde nötr veya hafif asitli bile olabilir. Esas toprağı killi olan bahçelerde oluşmuş iyi bahçe toprağı asitlidir, pek hafif ve gevşek olmayabilir ama killilik sayesinde daha fazla besleyicidir. (Ayrıca Doğu Karadeniz bölgesi aşırı yağışlı olduğu için orada iyi bahçe toprakları fazla asitlidir).

Niçin iyi bahçe toprağı daha iyidir?
İşin sırrı, bin yılda oluşan “gerçek” toprağın bol organik maddeli türü olan iyi bahçe toprağının yapısındaki bitkisel çürüntülerin çokluğundadır ve en önemlisi solucanların faaliyetlerindedir. Son yıllarda bütün dünyada solucan gübresinin harika üstünlüğü konuşuluyor. Solucan gübresi solucan dışkılarıdır. Bunu ilerde başka bir yazımda anlatacağım.

Solucanların bitkilere faydaları
Bahçe topraklarında çok solucan olur. Bütün çürüntüleri, toprağa karışan kuru yaprakları, hayvan dışkılarını, yiyebilecekleri her şeyi yerler devamlı gübre oluştururlar. Solucanlar o çürüntüleri yemese, toprakta tamamen ayrışıp bitkilere faydalı hale gelebilmeleri bir yıl gibi çok uzun zaman alır. Solucanlar bu olayı bir iki aya indiriyor. Toprağın derinliklerine de inerek oradan karnına doldurduklarını toprağın üst tabakasına çıkarırlar, üst tabakada karnına doldurduklarını da (nem azaldığı zaman) derinlere inip oraya bırakırlar. Böylece hayatları boyunca bulundukları yerin toprağını mükemmel bir şekilde işleyip dururlar. Bin yılda oluştuğu söylenen “gerçek toprak”ta bulunup da yaprak, dışkı vesaire çürüntülerle sağlanamayan maddelerin bahçelerde üst tabakada bitkilere yeterli olmama sorunu olmaz çünkü solucanlar o maddeleri derinlerden toprak yüzeyine getirerek bu sorunu da kökünden hallediyor. Çöplüklerde, boş arazilerde yabani otların gür / kuvvetli büyümelerinin sebebi budur.

Bütün bunlardan dolayı, iyi bahçe toprağı genelde gübre ve besin takviyesi bile gerektirmez derecede yüksek kalitelidir. Ben yine de size iyi bahçe toprağına “sığır gübresi” eklemenizi tavsiye ederim. Asitli toprak isteyen bitkiler bile sığır gübresi karıştırılmış iyi bahçe toprağında mükemmel gelişirler çiçeklenirler.

İyi bahçe toprağını saksılarda kullanmak için solucanlardan ayıklamanız gerekir
Saksıda alan sınırlıdır, ancak bitkilere yeterlidir. Solucanlar bu sebeple saksılardaki bitkilerin köklerini fazla rahatsız ederler: bitki kuruyabilir, en azından gelişimi durur.
Toprağı solucanlardan yüzde yüz ayıklamak için:
Önce ihtiyacınız kadar bahçe toprağını büyük bir saksıya (veya dibi delikli büyük kovaya) doldurun. Açık havada güneş alabileceği bir yerde tutarak bir ay süreyle haftada bir solucan ayıklaması yapın, her ayıklamadan sonra toprağı sulayın ki küçük solucanlar büyüyebilsin görülecek kadar gelişsinler. Bu arada toprağı (varsa) başka böceklerden ve larvalardan da temizlemiş olursunuz.
Şimdi bu size zahmetli geliyor ama dünyanın en iyi toprağını es geçmemeliyiz değerini bilmeliyiz diyorum.

Ve mükemmel bir formül:
İyi bahçe toprağı aslında direkt kullanılabilir hiçbir sakıncası yoktur (torftan bin kat iyidir) ama en sağlıklı en verimli hale getirmek için aşağıda tarif ettiğim gibi kullanılması çok daha iyi olur.
4 ölçü iyi bahçe toprağı + 2 ölçü ponza taşı + 1 ölçü perlit + 1 ölçü yanmış sığır gübresi + bir ölçü ufalanmış odun kömürü + bir ölçü killi toprak (kırmızı veya sarı olanı)
Ölçüler hacimdir, yani bardak gibi bir şey kullanarak ölçüleri ayarlayın.
Ponza taşını ve perliti fidanlıklarda bulabilirsiniz. Bazı fidanlık sahiplerinin bu maddelerden satmamaları, size önemli değil demeleri gerçeği değiştirmez sadece onların bilgisizliğini gösterir. Türkiye çapında (özellikle sebzecilikte) çok kullanılırlar fiyatı da çok ucuzdur. Perakende satış fiyatı 1 Litresi 50 kuruş veya en fazla 1 liradır. 5 ve 10 litrelik torbalarda satılırlar.

Mükemmel karışımın faydaları
1- Yüksek besleyici özellikleri tamamen doğaldır, ortalamadır, az veya çok değildir. Bitkileri yakmaz öldürmez.
2- Ponza taşı ve perlit sayesinde suyu mükemmel süzdürür, bir iki gün içinde çabuk kurur. Saksılardaki bitkiler için bu en iyisidir. Toprak ne kadar çabuk kurursa siz de o kadar sık sulama yaparsınız, böylece köklerin havalanma sıklığı müthiş bir şekilde artar, kökler hızlı gelişir her yere uzanır. Sonuçta bitkiler o saçaklanmış kökler sayesinde topraktan çok daha fazla besin alırlar daha gür daha verimli gelişirler. Torf ve diğer hazır karışımlar haftalarca su kaybetmez. Bu da (iddiaların aksine) saksı bitkilerinin köklerinin havasız kalmasına sebep olur. Hatta sıcak günlerde kökler değdiği yerlerdeki suyu emer tüketir, toprağın üst yüzeyi hâlâ ıslak olduğu için sulama gereği duymayız, sonuçta bitkilerin gelişimleri sekteye uğrar.

Bahçe toprağının tavsiye edilmemesinin sebebi, ücretsiz olarak kolayca temin edilebilmesi mümkün olduğu içindir. Halkı daha da caydırmak için hijyen meselelerini fazlaca abartırlar. Zira süs bitkileri sektöründe herkes birbirini kayırmakta, torf ticareti yapanların, besin ticareti yapanların satışlarını arttırmaya çalışmaktadır. Türkiye’yi bilmem ama bütün dünyada böyledir. Batılı uzmanların her tavsiyesi doğru değildir her tavsiyesi faydalı değildir. Bunu biraz geç de olsa iyice anlamış bulunuyorum. Batılı uzmanlara göre, ticari karışım topraklar dışında her toprak kıraçtır, verimsizdir, kısırdır.

3- Besinler doğal toprakta doğal bir şekilde bulundukları için birkaç yıl korunurlar. Kökler saksıda yer bulamayacak hale gelene kadar besin takviyesi gerekmez (yine de ikinci yıldan itibaren yaparsanız daha iyi olur).

Bu karışımın asitliliğini arttırmak isterseniz.. Gerçi pek gerekmez ama…
(Ortalama iki litre toprak karışımı için)
Demlediğiniz çaylardan arta kalanının suyunu süzün posasını değil suyunu alın; iki su bardağı biriktirmeniz yeter. Küçük bir nohut büyüklüğünde bir parça limon tuzunu içinde eritin. İki çorba kaşığı sirke ekleyin bununla o toprağı 10 dakika aralıklarla azar azar sulayın ki iyice emsin su akıp gitmesin. İyi bahçe toprağının alkalin değeri zaten pek yüksek değildir, bu kadarlık bir uygulamayla asitliliğini sağlamış olursunuz. Toprak biraz kuruyuncaya kadar bir iki gün bekledikten sonra bir leğene döküp karıştırın havalandırın sonra gardenya, açelya, antoryum, yılbaşı ve orkide kaktüsleri gibi asitli toprak seven bitkilerinizi bu toprakla saksıya dikebilirsiniz.
Dikkat: Doğu Karadeniz bölgesinde toprak zaten asitlidir, bu işlem hiç gerekmez. Buralarda fındık ağaçları diplerine kireç döküyorlar ki toprağın asitliliği azalsın böylece az asitli ve nötr toprak seven fındıklar iyi gelişsin.

Sığır gübresi hakkında
Yanmış (fermantasyonu tamamlanmış) olarak kullanılırsa etkisi hem süper olur hem daha sağlıklıdır. Yukardaki karışıma katacağı en önemli şey, topraktaki besinleri köklerin almalarını kolaylaştıracak faaliyetlerde bulunan faydalı mikroorganizmaları içermesidir. Bitkilere besleyici öğeler (azot, fosfor, potasyum vb.) içermesi ayrı; bunlar en çok bilinen faydasıdır. İyi bahçe toprağında söz konusu ana besleyicilerden zaten var; bunların yanısıra sayısız faydalı elementler, mineraller vesaire bulunur. Sığır gübresindeki faydalı mikroorganizmalar, o faydalı maddelerin kökler tarafından alınmasını kolaylaştırır; karışımımızdaki en önemli rolü budur.

Yukarda tarif ettiğim havadar karışım her bitkiye uygundur. Orkidelere de uygun mudur diye sorarsanız: Denemedim ama orkidelere bile uygun olabileceğini düşünüyorum. Orkidelerde kullanılmak için gerçi pastörize edilmesi gerekir. Pastörize edildikten sonra içinde talaş, ağaç kabukları vb maddelerin bir hafta bekletildiği su ile bir defa sulanmalı, orkideler için daha sonra kullanılmalı. Yağmur ormanları altı bitkileri genelde mantar çeşitleri gibi ayrıştırıcı mikroorganizmaların bulunduğu toprağı severler.

Gardenya ayrıca suda köklendirilmekle çoğaltılmaya en uygun bitkilerdendir çünkü hem suda kolayca köklenir hem suda gelişen kökler toprağa dikildiği zaman uyum sorunu yaşamaz. 15 cm kadar uzunlukta dallarını suda kalacak kısmındaki yapraklarından arındırın suda bekletin. Nasıl yapacaksınız şu yazıma bakın: »Suda Köklendirme

Toprakta köklendirme yoluyla:
Yaz aylarında yani sıcaklığın geceleri 20˚C derecenin altına düşmediği zamanlarda yapılmalı. İstanbul için 15 hazirandan sonrası uygundur. Bu tür çoğaltma yöntemi evlerde yapılacaksa ve ev içi yeterince sıcak ise kış sonunda başlatılabilir.

Tepe çeliği olması gerekmiyor. Uygun olgunlukta uzun bir dal ikiye üçe bölünebilir, her biri köklendirilebilir. Her parçada en az üç yaprak gözü bulunmalı. Toprak altında kalacak kısımda yaprak bırakmayacaksınız. Tamamı yapraksız dallar da uygundur.

Köklenme ortamında aşırı nemli hava şart
Genelde köklendirme için perlit veya kum karıştırılmış torf tavsiye edilir. Torftan maksat doğal olarak steril olması ve asitli olmasıdır. Ama aslında hiç geremiyor. Kum, perlit ve torf kullanmadan da köklendirmeyi sağlayabilirsiniz. Sadece toprak (özellikle gardenya için) asitli olmalı alkalinli olmamalı. Kuma ve perlite ihtiyaç olmaması için ise çubukları dikince toprağı hiç sıkıştırmamanız, bastırmamanız yeterlidir. Toprak önceden yeterince nemli olmalı; sonradan sulamayın.

Nemli hava sağlamak için, çubukları diktiğiniz saksının üzerine alt tarafını kestiğiniz geniş bir pet şişe geçirebilirsiniz, yeterince büyük cam kap ya da tamamen şeffaf plastik kap geçirebilirsiniz veya renksiz naylon içine koyup naylonu bağlayabilirsiniz. Peynir ve pasta ambalajı olarak kullanılan kapaklı kaplar da çok uygundur yanda resmini görüyorsunuz. Ayrıca saksıya filan ihtiyaç yok. Toprak yüksekliğinin 5 – 6 cm olması ile ve çeliklerin üç boğumlu (üç yaprak gözlü) olmaları şartı ile bu kaplar oldukça elverişlidir.

Direkt güneş almamalı yoksa pişip ölürler. Güneşin iyice filtrelendiği bir yerde mesela ağaç altında veya yarı şeffaf muşamba altında bir yerde bekleteceksiniz.

Beşinci günden itibaren ara sıra açıp havalandırın, toprakta nem kaybı varsa hafifçe sulayın (torf kullanmışsanız hiç nem kaybetmemiştir dikkat edin). Filizler belirince günün serin saatlerinde bir iki saat açıkta tutun. Toprak nem kaybedince yine hafifçe sulayın. Yapraklar iyice büyüdüğünde açık bırakma saatini arttırın; yapraklarda pörsüme bozulma olmadıkça artık devamlı açıkta tutabilirsiniz ama şimdi artık toprağın susuz kalmamasına daha fazla dikkat etmelisiniz. Yeterince köklendikleri zaman (ortalama bir buçuk ay sürer) esas saksılara aktarabilirsiniz.