Bitkileri kışa hazırlamak ve soğuklardan korumak

Bahçede veya balkonda bütün yıl açıkta (dış mekân) süs bitkileri yetiştiriyorsanız hem yaşadığınız çevrenizin iklim özelliklerini hem yetiştirdiğiniz bitkilerinizi iyi tanımalısınız. O bitkilerin kışa ne kadar dayanıklı olduklarını iyi bilmelisiniz. Kışın kaç derece soğuklara dayanıyor, anavatanı neresidir vesaire iyice araştırmalısınız. Nelere dikkat etmelisiniz, fikir edinmek açısından aşağıda yazdığım bilgileri okumanızı tavsiye ederim.

Makro klima – mikro klima
Makro klima bir bölgede hüküm süren genel iklimdir. Akdeniz iklimi gibi. Mikro klima ise bir iklimin hüküm sürdüğü bir bölgede bazı yerlerde görülen iklim farklılıklarıdır.
Yaşadığınız yerin iklimini iyi tanımalısınız. Bu o kadar basit bir konu değil. Doğu Anadolu Bölgesi’nde yaşıyorsunuz diyelim. Peki sizin yaşadığınız şehir, ilçe veya köy acaba bölgenin genel iklimine mi sahip? Fırat nehrinin geçtiği bazı kuytu vadilerde ve ovalarda bölgeye göre çok daha ılımlı bir iklim görülebiliyor. Buralarda bölgenin geneline hiç uyum sağlayamayan bitkiler yetiştirilebilir.
Veya İstanbul’da yaşıyorsanız her yerde ılımlı iklimin hüküm sürdüğünü sanmayın. İstanbul’un bazı yerleri ılıman iklime sahip değildir. Bir kış birkaç gün arayla Büyükçekmece – Avcılar arasındaki yüksek yerleşim bölgelerine gitmiştim. Bizim buralarda yağan kar bir gün etkili olmuştu sonra erimişti ama orada yerler günlerce kalın bir kar ve buz tabakasıyla kaplı olarak kalmıştı. Sebebi bölgenin hem fazla yüksek hem kuzey rüzgârlarına tamamen açık olmasıdır. İstanbul farklı mikro klima özelliklerine sahip. Küçük bir tepenin bile güneye bakan yamacı ile kuzeye bakan yamacı bir hayli farklı havaya sahip olabiliyor. Kuzeye bakan yamaçta limon ağacı (kış soğuklarına dayanamadığı için) yaşayamazken güneye bakan yamaçta kışları sorunsuz atlatabiliyor.

Ilıman iklimlerin kış özelliği şudur: Isı sıfırın altına nadiren düşer ve her defasında sadece birkaç saat sürer, genelde sadece geceleri. Sıfırın altında soğuklar bir gün veya daha fazla “kesintisiz” sürmez. İşte böyle yerlerde tropikal bitkilerden bazıları bütün yıl açıkta yetiştirilebilir. Haklarında iyi bilgi edinmelisiniz. Muz Akdeniz bölgemizde bile kışa pek dayanamazken orkide İstanbul’da çoğu yerde kışı zararsız atlatabilir. Her tropikal bitkinin kışa dayanıklılığı aynı değildir. Aynı familyadan olsalar bile, mesela devetabanı sıfır derece soğuktan zarar görmez ama difenbahya ölür. Hatta bir bitki cinsinin türleri, örneğin küpe çiçeğinin kırmızı mor renkli çiçek açan türü soğuğa diğerlerinden daha dayanıklıdır, İstanbul vb ılımlı iklimi olan yerlerde bütün yıl bahçede açıkta yetiştirilebilir; küpe çiçeğinin diğer türleri en küçük bir donda ölür. Bunun gibi mavi açan çarkıfelek İstanbul’da açıkta yetiştirilebilir ama diğer renklerde çiçek açan türleri yetişemez, kışın kapalı yerlerde korunmaya alınması gerekir.

Soğuk havanın etkisini arttıran faktörler

Bazen olur ki günlerce kar altında kalan hassas bitkiler ölmez. Sebebi nedir? Sebebi, sıfırın altında bir iki derece soğuğun öldürücülüğünün her bitkide tek başına bir etken olmayışıdır. Soğukların kesintisiz süresi, havanın nemsizliği, bölgenin kuzey rüzgârlarına ve kuzeyden gelen soğuk hava dalgalarına açık olmaya elverişliliği ve basıncın yüksekliği soğuğun öldürücülüğünde çeşitli roller oynarlar.

1- Soğukların süresi: Bazen birkaç saat süren -10° C derece soğuk zararlı olmazken bir günden daha fazla “kesintisiz” devam eden +5° C – -2° C dereceler arası soğuklar öldürücü olabilir. Veya tam tersi olabiliyor. Bu şaşırtıcı olaylarda basınç ve nemlilik rol oynamaktadır.

2- Hava nemsizliği: Havası kuru olan bir yerdeki +5° C – 0° C dereceler arası soğukluk, havası nemli olan bir yerdeki aynı derecedeki soğuğa göre çok daha fazla zararlıdır, öldürücü olabilir.

3- Havanın yüksek basıncı: Soğuk havanın bitkilere zararlı olmasında yüksek basınç önemli bir etkendir. Yüksek basınç ve sıfırın altında soğuk bir araya gelince (buna ayaz denir) soğuğa dayanıklı olmayan birçok bitki ölür. Bunun sebebi, yüksek basıncın nem çekici ve içeri nüfus edici özelliğidir. Bir yandan bitkinin nemini çekerken bir yandan nemin boşaldığı mikroskobik deliklerden dondurucu hava girer ve bitkiyi içten öldürür.

4- Kuzey rüzgârları: Kuzeye açık yerler kışın dondurucu soğuklara daha fazla maruz kalır; daha kötüsü, buralarda sıfırın altındaki soğuğun kuzeyli rüzgârların şiddetinin süresi kadar devam edebilmesidir. Soğuğa pek dayanıklı olmayan bitkilerinizi en azından güneye bakan, kuzey rüzgârlarını almayan duvar diplerine dikmelisiniz.
Bazı istisnai durumlar olabiliyor. Örneğin Zonguldak ve Rize ormanlaşmaya çok yüksek yatkın olmaları açısından hemen hemen aynı özelliklere sahipken, kış şartları oldukça farklıdır. Rize, kuzey rüzgârlarına açık olsa bile Kaçkar Dağları kuzeyden gelen soğuk hava dalgalarını geri püskürtür, o bölgenin iklimini olması gerektiğinden çok daha fazla ılıman eder. Bu sayede (ve havasının aşırı nemliliği sayesinde) Rize tropikal ve yarı tropikal bölgelere mahsus birçok bitki türüne uygundur. Zonguldak ise kışın Balkanlardan ve Karadeniz kuzeyinden gelen soğuk hava dalgaları karşısında tamamen korunmasızdır (soğuk hava her şeyi ezer geçer), Zonguldak sadece kışları soğuklara iyi dayanabilen bitkilere uygundur.

Dışmekân süs bitkilerimizi kışın soğuktan nasıl koruyacağız?

1- Susuz kalmaları soğuk havada zararlıdır. Birçok bitki uzmanı soğuğa pek dayanıklı olmayan bitkilerin kışın susuz bırakılmamasını öğütler. Yalnız, bunun için bitkilerin sadece susuz bırakılmaması yeterli değildir. Su tutucu dokular olmazsa su işe yaramaz. Bitkilerin nişasta üreterek kışa hazırlanmaları gerekir. Bunun içinse potasyuma ihtiyaçları vardır.

2- Yaz sonuna doğru potasyum ağırlıklı besin vermelisiniz. Yaz sonuna doğru başlanarak sonbahar başlarına kadar (İstanbulda ağustos sonundan en geç ekim ortasına kadar) bitkilere potasyum zengini bitki besinleri verilmelidir. Böylece bitkiler dokularını nişastalı maddelerle kuvvetleştirir, kışın dondurucu soğuklardan daha az etkilenir. Potasyum sayesinde geliştirdikleri dokular sayesinde bitkiler yazın da aşırı sıcaklarda bol bol su kaybederek serinler, böylece aşırı sıcaklardan zarar görmezler.

3- Koruyucu örtüler. Dalların hasırlarla örtülerek soğuktan korunması, toprak yüzeyinin samanlı karışımlarla kaplanarak köklerin soğuktan korunması bazı bölgelerde işe yarayabilir.

4- Kapalı alanlara almak. Soğuğa hiç dayanıklı olmayan bitkileri saksılarda yetiştirip kışın ısının sıfıra yaklaşmadığı kapalı yerlerde korumaya almalısınız.
Sıfırın altında birkaç derece soğuğa dayanabilen bitkilerinizi ise, hava durumunu takip ederek eğer ısının sıfırın altına düştüğü günlerde yüksek basınç da hâkim olacaksa öyle günlerde o bitkileri kapalı yerlere korumaya almalısınız.

En başta dediğim gibi yetiştirmek istediğiniz bitkilerin soğuğa dayanıklılıkları hakkında iyi bilgilere sahip olmanız ve yaşadığınız çevrenizin genel iklim ve mikro klima özelliklerini iyi bilmeniz gerekiyor. Aynı zamanda yüksek basınç tehlikesini de göz önünde bulundurarak günlük ve haftalık hava durumu bilgilerini takip etmelisiniz.

soğuktan korumak

Açıklamalar:
1- Okuduğunuz yazı hakkında sorunuzu veya yorumunuzu aşağıya yazabilirsiniz.
2- Yazılarımı RSS ile takip edebilirsiniz.
3- Yazılarım izinsiz olarak birçok web sitelerinde yayımlanmaktadır. Lütfen kaynak belirtmeyenleri uyarınız. Tüm yazılarım kendi tecrübelerimin ve araştırmalarımın eseridir.

Yukardaki yazı ile ilgili ek bilgiler ve yorumlar:

  1. mehmet kurt diyor ki:

    kırıkkele ilimiz soğuk olduğundan açık alan bahçemizdeki güllerin kenarını açarak yanmış hayvan gübresi kapattık sizce iyimi yaptık?
    ******
    Soğuktan korumak için saman, kuru yaprak, gübre gibi şeylerden hangileri varsa (hepsi daha iyidir) onları az toprakla karıştırıp bitkinin dibinde toprak yüzeyini en az 6 – 7 cm yükseklitke bu karışımla kaplamalısınız.

  2. Ramazan, Düzce diyor ki:

    Merhaba ben DÜZCE de yaşıyorum. 2×4 m boyunda 36mm lik naylonla sera yaptım. seraya mimoza, çin gülü, kolanşe, madagaskar yasemini, ful yasemin, gloksinyalar, geberalar, paşa bıyığı, küpe çiçekleri, okaliptus ve ekinezya gibi bitkileri koydum. burası kışın en fazla -8 oluyor. şubat ve mart aylarında günlerce don oluyor. endişeliyim bitkilerime bir şey olur mu diye. içinde mum yak diyorlar. siz ne dersiniz? bir de japonica pieris var üç tarafı kapalı araba garajında olur demişti bana peyzajcı. ne dersiniz?
    ***
    Peyzajcı -35 derece soğuğa dayanıklı bir bitkinin Düzce’de kışın zarar göreceğini mi söylüyor? Bitkilerinizin çoğu kışın açıkta kalsalar daha iyi olur. mesela küpe çiçeği güneye bakan cephede açık havada yapraklarını dökerek dinlenmeli. şubat mart aylarında don olduğu günlerde sadece gazete kağıtlarıyla sarın. Dondurucu soğuklarda içerde mum yakmak sizin orda gerekmez ama sıfır derece altı soğuklara pek dayanamayan bitkiler varsa mum yakmak onları kurtaramaz bunu bilin. belki içeriye hiç hava geçirmiyorsa işe yarıyabilir hatta o takdirde mum da gerekmez. bitkiler oksijensiz kalmasın diye sık sık havalandırmalısınız. Bitkilerinizi iyi tanıyın kışa dayanıklılıklarını tek tek öğrenin. bazılarını boş yere orada tutmayın çürürler. bazen dondurucu soğuk değil kapalı ortamlar çürüterek öldürüyor.

  3. Hüseyin Oker Girne diyor ki:

    … …
    ***
    O konuda hiç bilgim yok. özür dilerim.

  4. Ertaç Y. -Ankara diyor ki:

    Biberiye bitkisini dondan korumak için ne yapmalıyım? Budamak faydalı mıdır yoksa çok dallı bir bitki daha mı dayanıklıdır?
    ***
    Ankara’da açıklık yerlerde kışın hasırla filan sararak korumak lazım. Mahalle içlerinde, fazla rüzgar almayan yerlerde pek bir şey yapmak gerekmez. Güneye bakan cephelerde hiç tehlike yok. Şimdi sadece dal uçlarını kesin. Böylece kesik yerlerden soğuk alır ve dallardaki besin, enerji birikimleri kısmen köklere çekilip depo edilir. Bu gücüne güç katar. İlkbahar başında esas budamayı yapın. Çok gür geliştiğini göreceksiniz.

  5. Mahmut T. -Bolu diyor ki:

    Evimizin bahçesine limonlarımızı korumak için camdan küçük bir sera yaptık. Kışı sağlıklı bir şekilde orda tamamlayabilirler mi? Ekstradan bir şey yapmalı mıyız?
    ***
    Bu tür camekanlı küçük seraların gerçek seralarla karıştırılmaması için limonluk demek daha iyi olur. Eskiden limonluk denirdi. Çünkü amaç aynen sizinki gibiydi. Kışı sağ salim atlatabilmeleri içerisinin dışarı soğuğundan ne kadar korunmuş olmasına bağlı. Bolu’da kışın bazen geceleri -20C dereceden daha fazla soğuk olabiliyor. Limonlar dondorucu soğuk rüzgarları almayacakları korunaklı bir yerde -8C dereceye kadar yapraklarını kısmen kaybederek dayanırlar. Dışarda hava şiddetli soğukken sera içinde hava -8C dereceden daha fazla soğuk olmamalı. Şimdi henüz şiddetli soğuklar yokken geceleri ısıyı ölçün. Dışarıda gece 4C derece ise içerisinin 12C veya 14C derece dolaylarında olması lazım. Dışarda 0C derece ise içerde en az 9C derece olmalı. Bu ölçüler seranızın daha fazla soğukta ne kadar koruyucu olabileceğini şimdiden gösterir. Pek fark yoksa içeriye fazla soğuk geçmemesi için gerekli tedbirleri uygulayın.

Sorunuzu veya Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.

LÜTFEN YAZI DİLİ KURALLARINA SAYGILI OLALIM.
Yazı kurallarına uygun yazılan sorulara öncelik verilir.

(Yazamıyorsanız Mozilladan deği I.E. ile giriş yapın.)