Amaryllis (çoban Çiçeği)
Soğanlı bitkilerden olan amarillis tropikal ve subtropikal bölgelere mahsustur. Bu yüzden amarillis bakımı ve yetiştirilmesi lale gibi zambak gibi değildir çok daha kolaydır. Eskiden biz bunlara zambak derdik oysa aralarında herhangi bir akrabalık bile yoktur. Çoban çiçeği diyenler de var. Amarillis soğanları bütün yıl yaprak çıkararak soğanını büyütür, yavru soğanlar oluşturur. Bu yavrular da yapraklanarak ana soğanın yanında büyümeye devam ederler. Bizim ülkemiz şartlarında sonbahar sonunda soğuk etkisiyle yaprakları kurur. Soğanı toprak altında bekler. İlkbaharda yeniden yapraklanır ve ilk yapraklarla beraber çiçek açar.
Çiçeklenmesi: Amarillis çiçekleri içi boş geniş uzun ve yapraksız bir sap ucunda birkaç tane olur. Tek bir soğan yeterince büyükse aynı haftalarda birden fazla çiçek sapı çıkarabiliyor daha fazla çiçek açıyor. Yılda bir defa ilkbaharda çiçeklenir. Çiçek rengi açısından zengin çeşitte cinsleri ve katmerlileri de vardır. Yaprak ve çiçek şekli çok farklı amarillisler konumuz dışı.
Amarillis üretilmesi: En kolayı yavru soğanların ayrılmasıyladır. Bu her zaman yapılabilir.
Bahçelerde amarillis yetiştirilmesi
Bakımı çok kolaydır. Aşırı güneşte de olur yarı gölgede veya tam gölgede de olur fakat güneşten mahrum etmek hiç iyi değildir. Susuz bırakılmamalıdır. Kendi tecrübelerime göre İstanbul’da hiçbir zararlısı yoktur diyebilirim, sadece sümüklüböcekler ve bahçe salyangozları amarillis yapraklarını yemeyi severler. Güneşten muhrum kalanların yapraklarında hastalıklar oluştuğu söyleniyor. Benim yetiştirdiklerim aşırı güneş altında bulunurlardı bahçe salyangozları dışında hiçbir zararlısını tespit etmedim. Sonbaharda yapraklar kurur, soğanlar ilkbaharda yeniden yapraklanırken aynı zamanda çiçek açar.
Toprak ve sulama: Her türlü toprakta olabilir. Esas ihtiyacı güneş ve sudur. Güneşten mahrum etmeyin. Toprak hafifçe kuruduğu zaman sulayın.
Ev içinde amarillis yetiştirilmesi ve bakımı
Yeni dikilen amarillis soğanını bir defa sulayın, sonra toprak iyice kuruyana kadar sulamayın. İlkin bol sularsanız çiçek açmama ihtimali var. Çiçek tomurcuğu çıkmamışsa, yaprakları 15 cm’yi geçene kadar çok az sulamalısınız. Yine de çiçek tomurcuğu yoksa normal sulamaya geçin. Çiçek artık ya ilerde olabilir ya da büyük bir ihtimalle gelecek yıl çiçek açacaktır.
Saksı: Bir soğan için çok büyük saksı gerekmiyor: Yumurta sarısının yumurtanın bütününe göre oranını düşünerek ona göre büyüklükte saksıya ekmelisiniz yani soğanın büyüklüğü esas ölçü olmalı. Soğanın ucu (boyun bölgesi) toprak dışında kalacak, hatta soğanın yarısı toprak dışında kalabilir.
Toprağı tropikal bitkilere uygun olmalı; yani suyu iyi süzdürmeli ve havadar olmalı ve aşırı ıslak kalmamalı. Bitki besini çiçekleri solduktan sonra başlanarak verilmeli. Ayda bir yeterlidir. Bol güneşli veya daha iyisi orkide ve antoryumlarda olduğu gibi pencere tülü ile filtrelenmiş güneş alan ortamda olmalıdır. Çiçek açtığı zaman güneşten korursanız çiçekler iki hafta kadar dayanabilir yoksa belki üç beş günde solup giderler.
Büyük ve geniş yapraklı amarillisler (resimdeki cinsin benzerleri) iyi toprak, besin takviyesi ve kontollü sulama ile yaprakları 50 cm. kadar uzayabilir ve yapraklar daha geniş olur.
Sulama: Toprak biraz nem kaybedince sulayın ama saksı altından çıkan suyu bekletmeyin toprak suya iyice doymasın.
Dekoratif unsur olarak amarillis: Çiçekleri her ne kadar çok güzel, büyük ve gösterişli olsalar da sırf yaprakları için de yetiştirilebilir. Zaten yılda bir defa çiçek açıyor. İyi bakılırsa yaprakları oldukça dekoratiftir. Filtrelenmiş bol güneşli bir ortam sağlayabilirseniz ev içinde gayet güzel yetiştirilebilir ve bütün yıl yaprakları parlak yeşil kalabilir.
Saksı ve toprak değiştirmek gerekmiyor ama yaparsanız çiçekleri her yıl daha büyük, daha gösterişli, daha bol olur. Yavruları ayırmak için ve zevkinize göre tek saksıda devleşmiş yapraklı tek amarillis istiyorsanız eylül veya ekim ayında gerekenleri yapın. Veya kasım sonunda dinlendirmeye bırakın.
Dinlendirmek her açıdan çok faydalıdır; çiçeklenmesi için kesinlikle gereklidir. Kasım ortasından itibaren hiç sulamayın, çok serin, karanlık ve kuru yerde tutun bütün yapraklar kökler iyice kurusun. Ocak ortasında soğanları ayırın ekin ve saksıları ev içinde bol güneş alan pencere önüne koyun. Genelde çiçek tomurcuğu yapraklarla beraber çıkar ve hızlı büyür. Eğer soğanları ilk diktikten sonraki ilk sulamadan sonra bol sularsanız çiçek açmayabilir.
Açıklamalar:
1- Okuduğunuz yazı hakkında sorunuzu veya yorumunuzu aşağıya yazabilirsiniz.
2- Yazılarımı RSS ile takip edebilirsiniz.
3- Yazılarım izinsiz olarak birçok web sitelerinde yayımlanmaktadır. Lütfen kaynak belirtmeyenleri uyarınız. Tüm yazılarım kendi tecrübelerimin ve araştırmalarımın eseridir.
Yukardaki yazı ile ilgili ek bilgiler ve yorumlar:
Sorunuzu veya Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen konuşma dilinde yazmayın zorluk çıkarmayın.LÜTFEN YAZI DİLİ KURALLARINA SAYGILI OLALIM
Bugün Hollanda’dan birkaç tane Amarillis soğanı aldım. Satıcı bu ayda içerde dikebileceğimi çiçek verip yapraklar solduktan sonra, yaklaşık mayıs haziran ayında ise bahçeye dikebileceğimi dolayısı ile senede iki kere çiçek alabileceğimi söyledi. Sekiz on senedir (Kayseri’nin sert ikliminde) bahçede lale yetiştiririm ve lalede tecrübem var. Her ikisi de soğanlı olduğuna göre acaba satıcının dediği doğrumu yoksa amarillis soğanını da lale soğanı gibi kışın dinlendirmelimiyim? Tavsiyeniz nedir? Şimdiden teşekkürler.
************************
Çiçekçinin dediği gibi yılda iki defa çiçek açması için, şimdi dikin ev içerisinde güneş alabileceği pencere önüne koyun. Çiçek açması bir iki ayı bulur. Çiçekleri solduktan sonra sulamayı kesin ve serin bir yerde nisana kadar bekletin bütün yapraklar tamamen kurusun. Nisandan sonra bahçede tutabilirsiniz, tekrar çiçek açabilir.
Amarillis ile lale arasında en küçük bir akrabalık yoktur. Tamamen farklı bitkilerdir. Amarillis tropikal memleketlere uygundur. Ev içinde bakarsanız bütün yıl yaprakları yeşil kalır, yeri sıcak ve güneşli ise kışın da büyümeye devam eder. Lale bu şekilde yetiştirilemez.
Amarillis istanbul’da bir bahçe bitkisi olarak yetiştirilebilir. Kışın soğuktan bütün yaprakları kurur ama soğanı istanbulun kısa süreli donlarından zarar görmez. ilkbaharda tekrar yeşerir. Kayserinin iklimine uygun olacağını sanmam ancak saksılarda yetiştirilebilir.
Selam. Ben de amarillis çok aradım bulamadım. Bu konuda yardımcı olursanız sevinirim.
***
Geçen hafta Eminönü çiçek pazarında satılıyordu. Sadece çıplak soğan, tanesi 10 lira. Aslında etse etse 3 lira eder fazla etmez. Saksıda olsa neyse.
Almanyadan getirdiğim ve zamanla yavru soğanların çoğalmasıyla 20 saksı amarilis var. Fakat bunlardan sadece 4-5 saksı açıyor diğerleri maalesef açmadan mevsimi kapatıyor. Diyelim soğanları yaklaşık 50 gramlık yumarta büyüklüğünde hatayı nerede yapıyor olabilirim? Birde Klivya var 20 sene önce bir defa açtı birdaha maalesef açtıramadım. burada da hatayı nerede yapıyor olabilirim?
***
Böyle bir sorun ancak amarillisleri kışın yaprakları bozulmayacak derecede sıcak yerde bulundurmakla ve susuz bırakmamakla mümkün olabilir. Başka sebep olamaz. İstanbulda kışın amarillislerin dondurucu soğukta yaprakları da kökleri de yok olur. İlkbaharda havalar ısınınca ilk işleri çiçek açmaktır. Sıcak memleketlerde ise iki ay kadar hiç sulamazlar, yapraklar kökler kurur, sonra sulamaya başlayınca çiçek açar.
Klivyaya gelince, ilgili yazımı okuyun: http://www.bitkivecicek.com/clivia-miniata-kafir-zambak
Acaba nereden temin edebiliriz bilginiz var mı nerelerde satılıyor?
***
Türkiyede genelde halkın elinde, meraklılar birbirleriyle paylaşır. Piyasada bulmak kolay değil. Olsa da 50 kuruşluk şeyi 15 liraya satarlar. Amarillis çok hızlı büyür soğanları her yıl ikiye üçe dörde bölünür. Tohumla üretilmesi de çok kolay. üç veya dört yılda, kışın uygun yerde tutmak şartıyla belki iki yılda çiçek açacak kadr büyümüş olurlar. Geçen yıl yaz başında Eminönü çiçek pazarında kuru soğanları tanesi 10 liradan satılıyordu. Çok yüksek fiyat. Yalnız, eğer onlar ithal ise sanıyorum taşıma maliyetleri açısından fiyat yükselmiştir. Çünkü soğanlar büyük ve ağırdır.
Amarillisin bahceye ve saksiya dikimi en uygun mevsimi nedir?
***
Soğan elinize ne zaman geçerse o zaman dikebilirsiniz. Bulunduğu yerde hava sıcaklığı fazla serin değilse yılın herhangi bir zamanında soğanın ilk işi çiçek açmak olur. Biraz güneş alabilmesi de şarttır.
Amaryllis gerçekten değerli bir çiçek soğanıdır. Yabancı ülkelerde bile fiyatları oldukça yüksektir. Tohumdan ürettiğim 33 adet var. Çiçek açması için iki yıl daha bakmam gerekiyor. 40 adet de değişik renklerde anaç soğanım var. Bu soğanları evde bakıyorum. Yılbaşından sonra ekeceğim. Ekimde topraktan çıkarıp dinlendirmiştim. Kendim tohum da alabiliyorum. İlgilenen arkadaşlarla irtibata geçebilirim.
***
Tebrik ederim güzel bir iş yapmışsınız. Bir web sitesi veya blog sayfanız olsaydı buradan linkini verebilirdim. Başka türlü kişiler arası irtibat sağlayamam özür dilerim.
Selamlar Fatih bey.. Amaryllis soğanı almak istiyorum sizden.. Mail atarsanız irtibata geçebiliriz..
***
Fatih Bey bu sayfaya bakmaya devam ediyor mu bilmiyorum. Devam ediyorsa mail adresini veya telefonunu vermeli.. Ben size onun mail adresini gönderirim. Açıkta mail telefon filan bırakmıyorum yani bu yüzden sildim ama mailiniz bende kayıtlı.
Saksıları evde değil de dışarda pencere önünde tutmam suladığımda donup ölmelerine sebep olur mu?
***
Amarillisler kışın dondurucu soğukta yapraklarını kaybeder. İsterseniz devamlı dışarda tutun. İlkbaharda çiçek açar yapraklanır kışın kurur devamlı böyle yaşar. Biz eskiden bahçede böyle yetiştirirdik.
Size iletişim bölümünden adresimi mail olarak atsam bana eğer soğan çok ucuzsa 3 tl gibi ve istanbulda yaşıyorsanız vakti gelince bana ptt posta ile amariylis yollarmısınız ben de ücretini nasıl ödeyeceğimi bilmiyorum öğrenciyim siz benden büyük olmalısınız hiç bir bilgim yok beni bilgilendirir misiniz?
***
Eğer olsaydı hediye gönderirdim. Sadece bir tane var geçen yıl biri vermişti onun küçük bir yavrusu oluşmaya başladı ama şimdi kış, soğuk balkonda gelişmesi durdu.
Peki çok teşekkür ederim sayın Editör bey . Acaba büyümesi gerçekleştiğinde bana o yavruyu hediye edermisiniz birde size bir link atıcağım o siteye üyeyim o fotoraftaki çiçekler amarylismidir merak ediyorum
http://www.agaclar.net/forum/bu-bitkinin-adi-nedir/22758-2.htm 32 ve 33. yorum ve 3. sayfadada bir kaç fotografım var çok teşekkür ediyorum.
***
Ederim tabii ki.. Balkon yeterince soğuk olmuyor mudur anlamadım yaprakları bozulmadı ne zamandır sulamıyorum da.. Birkaç haftaya kadar susuzluktan kurur. Sonra söküp iyi bir toprağa dikip evde güneşli pencerenin önünde tutmak istiyorum. Yaza kadar yavrusu büyür o zaman veririm.
Bendekine çok benziyor ama forumdaki aşırı bilgin hocalarım amarylis bellonda olduğunu söylemişlerdi birde bendeki soğan aşırı sıcaklarda yaprak sayısı artıyor ve soğan kabuğu bazen kırmızımsı renk alıyor sadece aşırı sıcaklarda soğuklarda ise tamamen büyüme duruyor ama yaprakları uzamaya devam ediyor ölmüyor kökleride bayağı etli ve kalın aynı sitenin soğanlı bitkiler bölümün de amarylistede etli köklü fotoları var herkes buna amarylis diyor ilk defa uykuya yatırdım bakalım ne olacak.
***
Doğru demişler, sizinki amarillistir. Çiçek açmamasının sebebi devamlı rahat olmasıdır. Yaz kış fark etmez, ne zaman sulamayı bırakırsınız, yaprakları iyice bozulup sararıp ölecek gibi olduğu zaman yaprakları dipten keserseniz sonra sulamaya başlarsanız ilk işi çiçek açmak olur. Yaz sıcaklarında çiçekler sadece birkaç gün dayanır. Serin havalarda bir haftadan fazla solmadan kalırlar.
Hollandadan kırmızı bir amaryllis soğanım var her yıl açıyor tohum da veriyor ama on yıldır hiç yavru sogan vermedi acaba neden?
***
Bilemiyorum belki özel bir türdür. Benim bildiğim amarillisler daima yavrulayıp durur. Eskiden bizim çok vardı çoğalmasıyla baş edemezdim bu yüzden pek sevmezdim. Hey gidi günler. :)
Bence yazın fazla güneşi, kışınsa iyice üşümeyi seviyor bu bitki.
Benim çiçeğimin çiçek açan kısmında bir kese içinde pul pul tohumlar oluştu bunlar ekildiği zaman büyür mü? Çiçeğim amaryllis çiçeğine benziyor o olup olmadığından emin değilim bilgi verirseniz sevinirim.
***
Amarillis tohumdan kolaca çoğaltılabilir. Sizdeki amarillis mi değil mi görmeden anlayamam.