Açelya bakımı yetiştirilmesi
Açelya güzel ve bol çiçeklendiği için sevilen bir süs bitkisidir. İstanbul’da ve Karadeniz kıyı kesimlerinde aşırı güneşli olmayan bahçelerde bütün yıl açıkta veya bir bahçe bitkisi olarak yetişttirebilirsiniz zira buraların iklimi açelyalar için uygundur.
Ne zaman Çiçek Açar? Açelyalar cinsine göre değişik zamanlarda; sonbaharda, sonbahardan başlayarak kış sonlarına kadar, sadece kış sonunda ve sadece ilkbaharda çeçeklenen cinsleri vardır. Bazı açelyalar hazirana kadar çiçek açabilir. Bütün bu türlerin yaz boyunca dallanıp budaklanmaları gerekiyor ki sonraki çiçeklenme dönemlerinde de bol bol çiçek açabilsinler. Bunun için açık havada yarı gölgeli ve çok nemli bir ortam sağlanmalıdır. Açık hava mümkün değilse odada vantilar çalıştırmak iyi olur. Çok nemli hava şarttır. Sıcaklık 24 derece dolaylarında olmalı, 27 dereceyi aşmamalı.
Açelyalar için toprak, sulama ve bakım
Açelya ve çiçekleri
Sevdiği ortam, gerekli şartlar: Açelyalar ev ortamını pek sevmez. Serin, nemli ve havadar yerleri sever. Kışın çok sıcak evlerde yaşatamazsınız. Sobalı eski evlerde, kenarlarından hava geçiren eski tip pencere önlerinde kışın iyi yetişirdi. Biraz da güneş almalı. Bu şekilde evlerde iç mekânda yıllarca yaşatılabilir. Kaloriferli / kuru havalı / sıcak evlerde yaşayamaz. Bu durumda balkon varsa balkonda yetiştirmelisiniz. Kışın çiçeklenen açelyalar dışarda hava çok fazla soğuk olmadıkça, daha doğrusu ısı günlerce sıfırın altında olmadıkça bahçede veya balkonda zarar görmez, kar altında kalsa bile çiçek açmaya devam eder. Sadece kasımdan nisan başına kadar kuzey rüzgarlarına açık yerlerde bulundurmamalısınız.
Işık ihtiyacı: Mart – kasım arasında %30 – 40 kadar filtrelenmiş güneş ışınları almalı. Çiçek açtığı zaman güneş filtrelemesi %60 civarı olursa çiçekler çabuk solmaz. Kasımdan şubat sonuna kadar direkt güneş alırsa daha sağlıklı olur.
Hava nemliliği: Açelyaların İstanbul’da olduğu gibi en az orta derecede hava nemliliğine ihtiyacı var. Daha fazlası daha iyidir.
Çiçek tomurcukları dokülüyorsa: Çiçeklenme döneminde tomurcuklar sağlıklı büyümüyor ya da dökülüyorsa sebep havasız ve nemsiz ortam ve fazla sıcak olabilir. Genelde yer değiştirince olur. Temiz hava, az direkt güneş ve havadar nemli ortam bu bitkinin hayati önem taşıyan ihtiyaçlarıdır. Yanlış bakım sonuncu çiçek açması mevsim değişikliği zamanına rastgelirse, yeni tomurcuklar hiç gelişmeden kalır, kururlar. Genelde yaz başında, havada ani ısınmalar yüzünden olur. Yapacak bir şey yok.
Açelyanın yaprakları sararıp dökülüyor: Sebebi torakta demir eksikliği, veya daha kuvvetli sebep toprağın pH derecesinin fazla yükselmiş olmasıdır. Kireçli su ile sulamak yüzünden olur. Sulama suyu kireçsiz olmalı. Musluk suyunu birkaç gün dinlendirin, tortusu iyice dibe çöksün sonra kullanın. veya pH 7 (nötr) içme suyu kullanın.
Uygun toprak nasıl olmalı? Sadece açelyalar için hazırlanmış özel topraklar çiçekçilerde satılıyor. Bundan bulamazsanız kestane toprağı ve saf torf karışımı çok iyidir. Torf, toprak olarak tek başına yeterlidir dense de torf salt kullanılmamalı, kestane toprağı ve iyi bahçe toprağı karıştırılarak kullanılırsa daha iyi olur. Gübre istemez ama saksı ve toprak değişimlerinde altıda bir oranında sğır gübresi iyi gelir. Kırmızı killi toprak da karışımda kullanılmalı, çok daha iyi besleyici olur. Bundan katarsanız biraz da ponza taşı ekleyeceksiniz.
Saksı: Açelya kökleri sağa sola yayılır, derinlere gitmez. Bu yüzden fazla derin değil ama geniş saksı kullanmanız daha iyi olur. Kalın toprak saksılar en uygunudur zira köklerinin daima serinde olması şarttır. Hem toprağın nemini çeker, toprak çabuk kurur, böylece daha sık sularsınız ve kökler daha sıklıkla taze hava alır, açelyaa gelişim daha hızlı olur. Plastik saksılarda bu hiç mümkün değildir.
Sulama suyu ve sulama sıklığı: Kireçsiz su ile sulamaya özen gösterin (veya en azından günlerce bekletilmiş, tortusu dibe çökmüş musluk suyuyla sulayın). Bir saksıda uzun yıllar kalmışsa, kökleri toprak yüzeyine yakın bulunduğundan dolayı yüzeyde sıklaşır ve suyun aşağı ilerlemesine engel olabilir. Böyle bir durumda sulama günlerinde saksıyı su dolu kovaya sokun. toprağın yeterince su çektiği, çıkan hava kabarcıklarının durmasından anlarsınız. Sonra sudan çıkarın ve dipten çıkan suyun akıp gitmesini sağlayın. Bir tabakta dipten çıkan su birikmemeli, toprak aşırı suya doymuş olmamalı. Yaz – kış toprak nemini yüzde otuz gibi kaybedince sulayın. Toprak ıslaksa sulamayın. Toprağının çok da kurumasına izin vermeyin yoksa her şey alt üst olabilir, açelyanız ölebilir.
Açelya nasıl çoğaltılır
Tepe çeliği ile her zaman çoğaltabilirsiniz. Yeşil dallarının üst kısmından, en fazla 8 cm kadar dal parçası alın. Birkaç tane olabilir. Bu ince dallardaki yaprakları sadece en üstte dört – beş tane yaprak kalacak şekilde kesin. Yalnız yaprakları çekip kopartmayın, nazik dalı fena yaralayabilir. Keskin ince bir makasla yaprakları diplerinden kesmek daha iyi olur. Dalların diplerini çaprazlamasına kesmeniz tavsiye edilir.
Çelikleri diktiğiniz cam, plastik gibi kapalı kaplarda yoğun nem etkisiyle kısa zamanda yeni yapraklar çıkaracaktır. Köklenmesinin iyice kesinleştiğinden emin olmak için kavanoz içinde biraz büyümesini, en azından 6 yeni yaprağının tamamen gelişmesini bekleyin. bu sırada, her gün bir saat arttırarak kapağı açık bırakın. Sonra köklerine zarar vermeden dikkatlice ayırarak saksılara dikebilirsiniz. Yeni fidanları saksılara aldığınız bu aşamada onları çok havadar, nemli ve kuytu bir yerde bulundurmanızda ve ayrıca fazla sıcağa maruz bırakmamanızda yarar var.
Ne zaman yapılır: Her zaman olabilir. Gerçi çiçek açma döneminde yapmamanız daha iyidir, çiçeklenme döneminin sonlanmasını bekleyeceksiniz. Alacağınız çeliklerde tomurcuk olmamalı. Varsa o tomurcukları dikkatlice yok etmelisiniz.
Budama: Çiçeklenmesi bitince budayabilirsiniz, saksısını değiştirebilirsiniz. Fazla uzayan, biçimsiz uzayan dallarını çiçeklenme dönemi bittiği zaman budayabilirsiniz. En uygun zaman ilkbahar ortaları veya sonlarıdır. Bundan sonra yaz sonuna kadar az güneşli, bol rütubetli, serin, kuytu ve çok havadar bir yerde özenle bakın. Bu süreçte dallanıp budaklanması gerekiyor. Yazın çıkan yeni filizlere gelince: Bunlardan uygunsuz yerlerde çıkan kuvveti azaltacak, bitkinin şeklini bozacak olanları ilk göründüklerinde parmak tırnak uçlarınızla diplerinden koparın. Temmuzun sonlarına kadar bunu yapabilirsiniz. Daha sonra yapmayın. Yaz ortalarında ayrıca birbirine fazlaca bitişik uzayan dallarda azaltma budaması yapılabilir.
Açelyaya aşı yapmak mümkündür. Farklı renklerde çiçek açan açelyalardan bir veya iki parça alıp açelyanızın bir veya iki dalını ayrı ayrı aşılayabilirsiniz. Böylece bir gövde üzerinde farklı renkli çiçekler açan açelyanız olur. Bu konuda deneyimim olmadığı için aşılaması nasıl oluyor bilgi veremiyorum. Ayrıca aşılamanın açelyanın ömrünü kısattığı, sağlığını bozduğu söyleniyor.
Açıklamalar:
1- Okuduğunuz yazı hakkında sorunuzu veya yorumunuzu aşağıya yazabilirsiniz.
2- Yazılarımı RSS ile takip edebilirsiniz.
3- Yazılarım izinsiz olarak birçok web sitelerinde yayımlanmaktadır. Lütfen kaynak belirtmeyenleri uyarınız. Tüm yazılarım kendi tecrübelerimin ve araştırmalarımın eseridir.
Yukardaki yazı ile ilgili ek bilgiler ve yorumlar:
Sorunuzu veya Yorumunuzu Aşağıya Yazabilirsiniz.
Lütfen konuşma dilinde yazmayın zorluk çıkarmayın.LÜTFEN YAZI DİLİ KURALLARINA SAYGILI OLALIM
merhaba sitenizi çok beğendim ve bilgilerinizden istifade etmek için dikkatlice okumaya özen gösteriyorum.yaklaşık 5 ay önce küçük bi saksıda açelya aldım ilk olarak solonumda bıraktım çiçekleri çok güzel açılmıştı.salonda çiçekleri ,yaprakları dökülmeye başlayınca açık alana balkona çıkarttım üzerindeki yapraklar çok az denecek kadar.yaşamakla ölmek arasında balkonumda duruyo :( saksısını değiştirdim ve haftada 1 kere suluyorum.çiçek açmasını beklemiyorum ama yapraklarına geri dönse çok mutlu olucam.ne önerirsiniz bu durumdaki bi açelya’ya.
****************
Cevap:
Bırakın dinlensin. Havalar ısınınca bahçede az güneş alan serin bir yerde iyi bakın. yaz boyunca dallanıp budaklanır. Sonbahara doğru dal uçlarında mini mini çiçek tomurcukları belirmeye başlar. Ama bu aslında cinse göre değişir. Sizinkinin cinsi ne ise çiçeklenme zamanı ona göre değişir.
Benim dedemin bir açelyası vardı başka renk çiçek açan bir açelyanın yanına koyunca açelyanın çiçekleri renk değiştirdi neden?
***
Ben bunu kasımpatılarda gördüm. Aynı toprağa bitişik dikince kökleri birbirlerine karışmıştı. Birbirlerinin özelliklerini almaya başladılar. Sebep köklerin birbirine değerek yapışıp kaynaşmasıdır. Dedenizinkinde de öyle olmuştur. Ama eğer ayrı saksılar yan yan getirildi ise renk değiştirme olamaz. Belki yer değişikliğinde şartlar değişince çiçeğin renk tonunda değişiklik olmuştur.
Ben açelyalarımı o zaman ön balkonuma alayım sabah güneşi alıyor 4-5 saat.. 2 günde bir sulamam yeterli mi?
***
Sabah güneşi alması daha iyi. Sulaması gün ile belirlenmez. Toprağın nem kaybetmesine göre belki her gün, belki ayda bir defa sulamak gerekebilir.
[...] bizim caddede bizim karşımızdaki bir mağazada 3,75 liraya açelya satıldığını gördüm. Parmak kadar şeylere bu fiyat biraz fazla gibi ama olsun. Adamlar emek [...]
Açelyam soldu yaprakları ve çiçekleri kurudu ben de onları topladım. Şu an sadece gövdesi ve dalları var ne yapabilirim?
***
Ev içinde sıcakta bozulması normal. Derhal dışarı koyun ve bu sayfada ne yazmışsam dikkatle okuyun, gereğini yapın. Yazdıklarım olmazsa olmaz gerekli şartlardır.
Bir kırmızı bir beyaz açelya aldım. Aldığımda çok güzel sağlıklı yaprakları ve çiçekleri vardı. Bir gün güneşte kalmış fena olmuş. Sonra gölge bir yere aldım. Toprağını sürekli nemli tutuyorum ama yaşamakla ölmek arasında kurtarmak için ne yapabilirim? Ayrıca sitenizden çok faydalınıyorum. Sayenizde renk renk sardunyalarım oldu bahçemde emeğiniz için çok teşekkür ederim.
***
Toprağı uzun süre kupkuru kalmamışsa güneşle ilgisi yok. Açelyanın şimdi yeni yapraklar dallar verme zamanı. Artık ne zaman çiçek açacağı belli olmaz. Cinsine göre sonbaharda veya kışın veya ilkbaharda. Şimdi eğer hiç yeni yaprak çıkarmamışsa ve hiçbir canlı yaprağı yoksa ölmüş olabilir.
Açelyam yapraklarını döktu ne yapabilirim? Saksısını degıştırdım ama bir degişiklik olmadı. Şimdi budama yapabilir miyim?
***
Nazan Hanım, açelyanız belki tamamen ölmüş olabilir. Bu zamanda, gelişim süreci içinde yapraklarını dökmesi hiç normal değil. Yaprak dökmesi çiçeklendikten sonra kısmi olarak gerçekleşebilir. Şimdi tüm yapraklarını dökmüş. Büyük bir ihtimalle kökler çürümüş, kurumuş olabilir. Toprağının nemini fazlaca kaybetmesine uzun müddet izin vermek kurumasına ölmesine yol açar.
Birkaç ay önce bahçemize diktiğim orman gülünün son birkaç gündür yaşamaktan vazgeçmesi. Tüm yapraklarını döktü, dallarını kestiğimde uç kısımların kurumuş olduğunu gördüm. Bazı canlı kalmış ve kesmiş olduğum dalları torf içerisine diktim. Yalnış olan nedir bilemiyorum. Bu bilgilerle yorum yapabilir misiniz?
***
Herhalde toprak fazla alkalinli olup yeri de sıcak ve havasız. Sıcaktan ziyade havasızlık tehlikelidir. Toprağın özelliği en başta çok önemli.
Bu bitki hakkındaki püf noktalarını ilgili yazımı okumalısınız: http://www.bitkivecicek.com/orman-gulu-komar
Merhabalar çok güzel bilgiler vermişsiniz çok teşekkürler. Ben yalovadan yazıyorum çok güzel açan üç açelyam var ancak iş sebebiyle erzuruma taşınıyorum. oranın havası kuru ve çok soğuk çiçeklerimi orada da canlı tutabilir miyim ne yapmalıyım?
***
Oranın kış soğuğuna dayanamazlar. Evde tutmanız lazım. Ama evde yaşatabilir misiniz bilemem.
İlk defa açelya ve siklamen yetiştiriyorum. Her ikisi de çiçekteler. Dışarıya cam önüne koydum. Akşamüstü 4-5 gibi yarım saat direkt güneş alıyorlar. Bulundukları ortam aydınlık ve havadar. Direkt güneşi çok az alıyor. Toprakları ıslaklığını kaybedip, hafif nemli duruma gelince suluyorum. Açelya ve siklamen çiçekteyken saksı değiştirebilir miyim? Siklamen için de toprak saksı gerekir mi?
***
Her ikisi de dışarıda kalmalı. Onun için hemen toprak saksılara aktarmalısınız. Ama dikkat edin, toprağı dağıtmadan çıkarmalısınız. Plastik saksılardan çıkarmadan birkaç saat önce sulayın ki çıkarırken toprak dağılmasın. Yine de çıkaramazsanız saksıları kenarlardan kesebilirsiniz.
Bugün bir açelya aldım. Saksısı biraz küçük. Şimdi değiştirmem uygun olur mu? Plastik bir saksı almıştım ama değiştirmeden gördüğüm için aldığım saksıda duruyor. Toprak saksıya geçirmek için kaç günüm var diye sorucaktım.
***
Saksı küçük değildir. Herkes süs bitkilerinin koskoca saksılarda daha iyi yetişeceğini sanıyor bu yanlış. Eğer yine de saksı değiştirmek istiyorsanız toprağını dağıtmadan, köklerine hiç zarar vermeden, plastik saksıyı kenarlardan keserek yeni saksıya geçirebilirsiniz. Yeni saksı toprak saksı olmalı. Evde tutacaksanız ilkbahara kadar hiç dokunmayın saksı değiştirmeyin. Dışarda tutacaksanız hemen toprak saksıya geçirmelisiniz.
yaklaşık 40 gün önce eşim bana açelya aldı. Balkonda bakıyordum. Balkonum açık bir balkon. Birkaç günlüğüne istanbula gitmiştim. Döndüğümde açelyamın çiçekleri üzerinde kurumuştu ve birçok tomurcuğu, yaprağı, 3 adet sıklamenimin de tomurcukları kurumuştu, yaprak sapları da kırılmış gibi olmuştu. Hemen içeri aldım. Oda sıcaklığında içme suyu verdim. Yaklaşık 1 hafta oldu açelyamın 2 tomurcuğu çiçek açtı. Siklamenlerimin 2si de düzeldi ama biri fena durumda. Ne yapmam gerekiyor lütfen yardım edin onlar benim herşeyim, arkadaşım… teşekkürler…
***
Bu her iki tür de ev ortamını pek sevmez, özellikle siklamen.. dışarda tutulsalar daha iyi ama Yozgatta dışarda kesin ölürler.. İstanbulda bunlar en iyi açık havada yetişiyor. Size tavsiyem bu şekilde.. Yozgatta dışarda yaşayamazlar, evde serin bir yerde, güneşli pencerede tam cam kenarında tutun. Açelya için bir şey diyemem ama siklamenin evlerde yaşayabilmesi çok zor. Tamamen şansa kalmış. Dediğim gibi Yozgatta dışarda da olmaz. Bir daha siklamen almamanızı özellikle tavsiye ederim.
Geçen Nisan ayında bahçeye 4 büyük açelya ektik, geçen haftaya kadar Açelya’larda hiçbir sorun yokken birden birinin yaprakları sapsarı oldu. Soğuk havadan kaynaklandığını düşünüp üstünü soğuk geçirmeyen örtü ile örttüm. Sararmanın nedeni nedir ve ne yapmam gerekir?
***
Yanlış yapmışsınız. Benim balkondakinin de havalar soğuyunca bazı yaprakları sarardı ama aynı zamanda tomurcuklandı da. Demek oluyor ki bazı yapraklara artık ihtiyaç duymuyor onun için terk etmiş. Kendi haline bırakın. Sulama suyu kireçsiz olmalı buna dikkat edin. Yağmur ve kar suyu alabilmeli.
İki hafta önce açelya aldım hemen çiçekleri soldu. Bir müddet sonra da yaprakları döküldü. Tekrar yapraklanması için ne yapmam lazım? Yapraklanırsa yeniden çiçek açar mı?
***
Eğer kökleri çürümemişse yeniden yapraklanır. Dışarda tutun. İlkbaharda havalar ısınınca filiznenir yaz boyunca birkaç yeni dal uzatır. Onlar sonbaharda tomurcuklanır. Evde yetiştirecekseniz, sık sık açacağınız bir pencere önünde bulundurun ev içinde kışın da filizlenebilir. Ama çok fazla hava alması şarttır buna dikkat edi. Yazın aşırı güneşli olmayan ve neredeyse daima açık tutulan pencere yanında evlerde yaşayabiliyor. Bir defa yerine alışırsa yıllarca yaşar, her yıl (yılda bir defa) kesinlikle çiçeklenir.
Sanırım benim açelyam çürümekten değil de kurumaktan soldu. Suyu çok sevdiğini bilmiyordum bir de üşür diye salonun baş köşesine koydum sıcaktan soldu sanırım. Şimdi gündüzleri poşet geçirip akşamları açıyorum ve suluyorum. Hafif birkaç yeşil yaprak belirdi. Şu anda serin bir yerde. Balkona koysam yer değişikliğine alışır mı? Budamam gerekir mi?
***
Poşet geçirmeyi bırakın. Şimdi yerini sevmiş yeşeriyorsa dışarı koymayın. Birden bire şiddetli soğuğa alışamaz. Budama için en iyi zaman çiçekleri solarkendir.
Ben antalya Kemerden yazıyorum. İki senedir açelyam çiçek açmıyor. Bu aralar yapraklarınıda döküyor. Ne yapabilirim budama saksı değiştirme?
***
Şu sıralar yapraklarını dökmesi normaldir. Dal uçlarında tomurcuk veya mini kozalak gibi şeyler varsa çiçek açacak demektir. Fazla iyi bakılan, çok hızlı gelişim göstermiş olan açelyalar bazen böyle bir iki yıl çiçek açmaya ara verebilir.
merhaba.açelyamda bozulmalar oldu.tomurcuları ve yaprakları kuruyup dökülüyor.çiçekleri üzerinde buruşup soldu.budamalı mıyım?ayrıca saç gibi köklerinin toprak üzerine çıktığını gördüm toprağın üzerini sarmış. Bundan dolayı susuz mu kalıyor acaba? Söküp daha derine ekip köklerini toprakla örtmeli miyim?
***
Esintisiz iç mekanlara hiç uygun değildir. Esas sebep bu. Köklerde kusur yok. Doğal ortamlarında yamaçlarda kökler toprak yüzeyinde kuru yaprakları, sürüklenen toprakları tozları arasına alarak onları tutarak erozyonu önleme ve yüzey toprağının zenginleşmesine katkıda bulunma gibi bir özelliği var. Yoğun nemli esintileri seviyor. Şimdi budamak daha fazla zarar verir. Kökleri daha derine gömmek boğup öldürür. Yayvan bir toprak saksı ve özel açelya toprağı bulun, açelyanızı yeni saksıya aktarın. Köklerin üstü yine neredeyse açıkta kalacak şekilde ama hafifçe, yarım santim kadar yeni toprakla örtün. Açelyalara kesinlikle eski usulde yapılan suyu kolayca emen basit toprak saksı gerekiyor.
Dışarısı -30 derece geceleri.gündüzleride -12 derece evde tutmazsam asıl o zaman donar.
***
Biliyorum. Zaten dışarı koyun demedim. Esintisiz içmekanlara uygun değildir dedim. Açelya, gardenya, siklamen, küpe çiçeği, kamelya, hatta orkide.. Bunlar açık hava ister. Ev içinde nemli esinti veren vantilatör kullanılırsa iyi olur. Yoksa bu türler tercih edilmemeli.